II CR 317/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: W. Bryl, K. Lipiński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Banku Rolnego - Oddział Wojewódzki w W. przeciwko Alfredowi D. o 3.290 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Wrocławia z dnia 14 lutego 1962 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Wrocławia do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneBank Rolny, żądając zasądzenia od pozwanego kwoty 3.290 zł, twierdził, że pozwany otrzymał w listopadzie 1959 r. od powoda mieszkanie służbowe w domu zakładowym powoda w W., odmawia jednak bezpodstawnie zapłaty należnego wkładu mieszkaniowego w wysokości 1.800 zł i zwrotu kosztów nabycia wanny z baterią oraz pieca kąpielowego w wysokości 1.490 zł.Sąd Powiatowy dla ni. Wrocławia wyrokiem z dnia 14.II.1962 r. oddalił powyższe powództwo.Według ustaleń tego wyroku pozwany mieszka w domu zakładowym powoda od 2 lipca 1957 r., kiedy to strona powodowa zezwoliła pozwanemu (swemu pracownikowi) na zajęcie mieszkania nr 13. W listopadzie 1959 r. pozwany opróżnił powyższy lokal i zajął - zgodnie z umową zawartą w dniu 1.X.1959 r. - mieszkanie nr 4 w tym samym domu. Zdaniem Sądu Powiatowego pozwany nie ma obowiązku uiszczenia wkładu mieszkaniowego za mieszkanie nr 4 ani zwrotu kosztów nabycia wanny i pieca, gdyż między stronami istnieje bez przerwy, począwszy od lipca 1957 r., stosunek najmu, zmiana zaś przedmiotu najmu jest obojętna, zwłaszcza że przekwaterowanie pozwanego nastąpiło z inicjatywy powoda, który nie uzależniał zmiany od wpłaty wkładu i zwrotu kosztów. Poza tym rada zakładowa zwolniła pozwanego od obowiązku zapłaty wkładu mieszkaniowego. Przepisy ustanawiające obowiązek uiszczenia wkładu mieszkaniowego i zwrotu kosztów wanny oraz pieca weszły w życie po powstaniu między stronami stosunku najmu i nie mogą być stosowane do tego najmu.W związku z rewizją powoda opartą na zarzutach naruszenia prawa materialnego i na sprzeczności istotnych ustaleń z materiałem sprawy, Sąd Wojewódzki we Wrocławiu przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c. następująco sformułowane zagadnienia prawne:"a) Czy dla stron (zakładu pracy i pracownika) wiążąca jest decyzja rady zakładowej z dnia 6.XI.1959 r., wydana na podstawie § 11 ust. 2 uchwały nr 64 Rady Ministrów z dnia 15.III.1958 r. w sprawie budownictwa zakładowych domów mieszkalnych i zarządzania nimi (Mon. Pol. Nr 26, poz. 155) i czy stronom przysługuje prawo odwołania się od niej?b) Czy ta decyzja wiąże sąd, jeśli rada zakładowa, wbrew przepisowi § 11 cyt. uchwały, zwolniła pracownika od obowiązku uiszczenia wkładu mieszkaniowego, czy też sąd może uznać ją za nieważną?c) Czy zakład pracy może sprzedać pracownikowi używaną wannę z baterią i używany piec kąpielowy, opierając się na przepisie § 10 uchwały nr 63 Rady Ministrów z 6.IV.1958 r. w sprawie określenia wysokości kaucji i warunków wynajmowania lokali mieszkaniowych w domach nowych i odbudowanych (Mon. Pol. Nr 47, poz. 271); w jaki sposób należy ustalić w takim wypadku odpłatność świadczeń, gdy sprzedano owe urządzenia dwóm lokatorom, w szczególności - czy wówczas odpłatność tę należy ustalić w zależności od użytkowanej powierzchni mieszkalnej?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Nie można zgodzić się z poglądem Sądu Powiatowego, że zmiana przedmiotu najmu nie ma znaczenia dla wyniku sprawy. Jest niesporne między stronami, że pozwany opuścił mieszkanie służbowe nr 13 otrzymane w lipcu 1957 r. i zajął w listopadzie 1959 r. inny (większy) lokal mieszkalny nr 4. W lipcu 1957 r. pozwany otrzymał jeden pokój o pow. 20 m2 wspólnie z innym pracownikiem powoda. Dnia 16.XI.1959 r. pozwany zawarł (dołączoną do akt) pisemną umowę najmu, z której wynika, że otrzymał on mieszkanie nr 4 składające się z jednego pokoju o powierzchni 19,50 m2 do wyłącznego zajmowania z prawem korzystania z innym pracownikiem z kuchni i łazienki o pow. 16,78 m2. Jest również niesporne, że pozwany mieszkanie nr 13 opuścił w listopadzie 1959 r. i zajął wówczas powyższe mieszkanie nr 4. W tych okolicznościach jest oczywiste, że najem mieszkania nr 13 zakończył się za zgodą obu stron w listopadzie 1959 r. i w tym czasie powstał nowy stosunek najmu, obejmujący inne, większe mieszkanie. Błędny jest więc pogląd, jakoby strony wiązał - począwszy od lipca 1957 r. - ten sam stosunek najmu oraz jakoby nastąpiła jedynie zmiana treści tego stosunku.W myśl art. 12 ust. 2 prawa lokalowego z 30.I.1959 r., od osób otrzymujących przydział mieszkań służbowych w zakładowych domach mieszkalnych pobiera się wkład mieszkaniowy na warunkach i w wysokości określonej przez Radę Ministrów. Uchwała nr 64 Rady Ministrów z dnia 1.III.1958 r. (Mon. Pol. Nr 26, poz. 155), uzupełniona później uchwałą nr 485 z 12.XII.1958 r. i zmieniona uchwałą nr 135 z 28.IV.1960 r., uzależnia w § 11 ust. 1 przydział lokalu mieszkalnego w domu zakładowym członkom załogi zakładu pracy od zapłaty wkładu mieszkaniowego i stanowi, że wkład ten nie może wynosić mniej niż jednomiesięczne wynagrodzenie brutto i nie więcej niż 10% kosztów budowy lokalu. W ustępie 2 tegoż § 11 pozostawiono radom zakładowym ustalenie minimalnej i maksymalnej wysokości wkładu, oczywiście w granicach określonych w ust. 1. Zarówno z treści art. 12(2) prawa lok., jak i z § 11 uchwały nr 64 wynika, że obowiązek wpłaty wkładu mieszkaniowego jest bezwarunkowy; zwolnienie od tego obowiązku nie jest przewidziane w ogóle, wkład zaś musi się równać co najmniej wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia brutto. Rady zakładowe nie zostały upoważnione do zwolnienia od obowiązku uiszczenia wkładu i gdyby - jak to stało się w niniejszej sprawie - wydały decyzję zwalniającą od wkładu, to decyzja taka ma tylko to znaczenie, że od pracownika nie może być pobrany wkład wyższy aniżeli wynosi jednomiesięczne uposażenie brutto.Decyzja, o której wyżej mowa, nie jest aktem administracyjnym w ścisłym tego słowa znaczeniu i dlatego kwestia ewentualnego związania nią sądu nie wchodzi w rachubę. Rada zakładowa działa w zastępstwie wynajmującego w czynności cywilnoprawnej i określa wysokość wkładu wynajmującego. Sądy są powołane do oceny zgodności treści tej czynności z prawem cywilnym, a w szczególności z normą art. 12 ust. 2 pr. lok., która ma charakter cywilnoprawny. Zresztą, gdyby nawet uznać decyzję, o której mowa, za decyzję administracyjną w ścisłym tego słowa znaczeniu, to byłaby to decyzja bezwzględnie nieważna w tym zakresie, w jakim zwalnia pracownika w ogóle od obowiązku uiszczenia wkładu. Decyzją więc taką sąd nie jest związany.W świetle powyższych wywodów oddalenie powództwa o zasądzenie wkładu nie znajduje usprawiedliwienia ani w tym, że pozwany w lipcu 1957 r. otrzymał mieszkanie nr 13 (gdyż najem ten wygasł, a pozwany otrzymał inne, i to większe mieszkanie już w okresie obowiązywania przepisów o wkładzie), ani też w tym, że rada zakładowa zwolniła pozwanego od wkładu.Chybione są zarzuty pozwanego, jakoby otrzymał zamiast lokalu nr 13 lokal mniejszy. Nie ma znaczenia dla wyniku sprawy okoliczność, czy pozwanemu odpowiada lub nie odpowiada lokal nr 4, skoro zawarł umowę najmu co do tego lokalu i od skutków zawartej umowy się nie uchylił.Sprzeczne z treścią umowy jest twierdzenie pozwanego, jakoby powód zwolnił go od zapłacenia wkładu. Umowa takiego zwolnienia nie zawiera, a gdyby nawet zawierała, to zwolnienie takie, jako sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem art. 12 ust. 2 prawa lok., byłoby nieważne (art. 41 p.o.p.c.).Jeśli chodzi o zwrot kosztów nabycia wanny z baterią oraz pieca kąpielowego, to obowiązek ten wynika z § 4 uchwały nr 485 Rady Ministrów z 12.XII.1958 r. (Mon. Poi. z 1959 r. Nr 1, poz. 2). W razie przydziału łazienki z wanną i piecem kilku lokatorom do wspólnego korzystania, każdy z nich obowiązany jest do świadczeń w stosunku do zajmowanej do wyłącznego użytku powierzchni mieszkaniowej. Wprawdzie zasada ta co do wspomnianych kosztów nie jest wyraźnie wypowiedziana, jednakże nie może ona budzić zastrzeżeń, skoro obowiązuje co do ustalenia czynszu od zajmowanych pomieszczeń (por. art. 2 ust. 7 dekretu o najmie lokali). Okoliczność, że urządzenia łazienki (wanna i piec) w chwili zajęcia mieszkania w nieruchomości były już używane przez poprzedników i że poprzedni najemcy uiścili koszt ich nabycia, nie uchyla obowiązku w ogóle, lecz ma tylko to znaczenie, że od ceny nabycia należy odliczyć kwotę odpowiadającą ich zużyciu.Chybione jest stanowisko pozwanego, że wynajmujący, uzyskując od nowego najemcy zwrot kosztów, bogaci się niesłusznie. Tak nie jest, gdyż w myśl § 11 uchwały nr 63 Rady Ministrów z 6.VI. 1958 r. (a przepis ten stosuje się również do mieszkań w domach zakładowych) najemcy, który uiścił cenę nabycia wanny i pieca kąpielowego, przysługuje zwrot odpowiedniej części ceny nabycia tych urządzeń, jeżeli stosunek najmu zostanie rozwiązany przed upływem okresu ich amortyzacji.Z powyższych względów zaskarżony wyrok oddalający powództwo nie da się utrzymać w mocy, lecz podlega uchyleniu w celu ponownego rozpoznania sprawy (art. 384 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Powiatowy będzie miał na uwadze powyższe wskazówki, a nadto nowe okoliczności ujawnione w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, a mianowicie przekwaterowanie pozwanego z mieszkania nr 4 do nowego mieszkania (trzecie z rzędu). Ta nowa okoliczność ma lub może mieć znaczenie z punktu widzenia § 11 ust. 3 uchwały Rady Ministrów nr 64 oraz § 11 cyt. uchwały Rady Ministrów nr 63. Jeżeli pozwany opróżnił mieszkanie nr 4, powód nie mógłby już żądać wkładu za to mieszkanie, gdyż stałby temu na przeszkodzie § 11 cyt. uchwały nr 64. Powód jednak mógłby zmienić powództwo i żądać wkładu za nowe mieszkanie, jeśli oczywiście pozwany tego wkładu jeszcze nie uiścił.Jeśli chodzi o roszczenie z tytułu kosztów nabycia wanny i pieca, to - wobec opróżnienia mieszkania - z mocy § 11 cyt. uchwały nr 63 i punktu 11 wytycznych Ministra Gospodarki Komunalnej (załącznik do zarządzenia Min. Gosp. Kom. z 30.VI. 1958 r. - Mon. Pol. nr 59, poz. 33 z późn. zmianami) obowiązek pozwanego ulega odpowiedniemu zmniejszeniu.Ponadto w każdym razie należy sprawdzić (choć pozwany takiego zarzutu nie podniósł), czy dom zakładowy, o którym mowa, lub lokal zajmowany przez pozwanego odpowiada warunkom § 3 uchwały Rady Ministrów nr 485 z 12.XII.1958 r. (Mon. Pol. z 1959 r. Nr 1, poz. 2), gdyż nie istniałby obowiązek zapłaty wkładu ani zwrotu kosztów nabycia wanny i pieca kąpielowego, gdyby lokal tym warunkom nie odpowiadał.