II CR 526/63

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie powództwa Romana J. przeciwko Skarbowi Państwa, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 28 maja 1963 r. uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej żądanie zasądzenia renty i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód w pozwie wniesionym w dniu 6.III.1963 r. podał, że w r. 1949 Wojsko Polskie zajęło kwaterę u jego ojca i po opuszczeniu kwatery pozostawiło w zabudowaniach materiały wybuchowe.Powód jako wówczas 9-letni chłopiec spowodował wybuch pocisku, który spowodował utratę wzroku. Twierdząc, że kalectwo to było następstwem niedbalstwa organów wojskowych, które pozostawiły niezabezpieczone materiały wybuchowe, powód domaga się zasądzenia od Skarbu Państwa odszkodowania w postaci renty dożywotniej, w nieokreślonej wysokości oraz kwoty 50.000 zł tytułem zadośćuczynienia na mocy art. 165 k.z.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo w oparciu o art. 6 ustawy z dnia 15.XI.1956 r., przyjmując, że roszczenia powoda uległy 10-letniemu przedawnieniu w chwili wejścia w życie tej ustawy, a ponadto powód wnosząc pozew w r. 1963 nie zachował rocznego terminu przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy i biegnącego od dnia jej wejścia w życie.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda od powyższego wyroku, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Terminy przewidziane w art. 6 ustawy z dnia 15.XI.1963 r. mają zastosowanie wyłącznie do roszczeń, które przed wejściem w życie ustawy nie mogły być dochodzone przeciwko Skarbowi Państwa. Ograniczenie to dotyczyło mianowicie roszczeń o wynagrodzenie szkody wyrządzonej przez funkcjonariuszy państwowych przy wykonaniu czynności leżących w sferze działalności państwa jako aparatu przymusu.W świetle twierdzeń zawartych w sprawie - uszkodzenie ciała powoda było następstwem zaniedbań funkcjonariuszy wojska, którzy opuszczając kwaterę pozostawili niezabezpieczone materiały wybuchowe.Zabezpieczenie mienia wojskowego, w tym również broni i amunicji, zarówno przed utratą i zniszczeniem jak i przed niebezpieczeństwem zagrażającym osobom trzecim, należy do czynności gospodarczych Państwa, a nie do aktów władzy wykonywanych przez Państwo w charakterze aparatu przymusu.Wobec tego zastosowanie przez Sąd Wojewódzki do roszczeń powoda terminów przewidzianych w art. 6 cyt. ustawy jest błędne i stanowi naruszenie tego przepisu.Również błędne jest stanowisko tego Sądu w przedmiocie oceny początkowej daty biegu przedawnienia wobec roszczeń powoda o rentę. Jak to zostało wyjaśnione w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 17 czerwca 1963 r. (OSN zeszyt 2 z r. 1965) przedawnienie względem roszczeń osób małoletnich niezdolnych do pracy zarobkowej o rentę odszkodowawczą z powodu utraty zdolności do pracy i zmniejszenia widoków powodzenia w przyszłości zaczyna biec stosownie do art. 108 p.o.p.c. dopiero od chwili, gdy poszkodowany małoletni osiągnie wiek, w którym, gdyby nie doznał szkody, uzyskałby normalnie zdolność do pracy. Pogląd ten Sąd Najwyższy w składzie obecnym w całości podziela. Dla prawidłowej więc oceny, czy roszczenie powoda o rentę uległo przedawnieniu z mocy art. 283 k.z. konieczne jest przede wszystkim ustalenie chwili, w której powód, gdyby nie doznał kalectwa w wypadku, osiągnąłby normalną zdolność do pracy zarobkowej przy uwzględnieniu zarówno jego uzdolnień, jak i okresu koniecznego do przygotowania się do tej pracy (np. zdobycia odpowiedniego wykształcania).Poza tym dla rozstrzygnięcia, jaki termin przedawnienia winien mieć zastosowanie do roszczeń powoda, należy ustalić, jakich zaniedbań dopuścili się funkcjonariusze wojskowi i czy stanowią one występek lub zbrodnię. Należy mieć to na uwadze, że jeśliby okazało się prawdziwe twierdzenie powoda, że kwaterujący żołnierze porzucili pociski i środki wybuchowe w miejscach dostępnych dla ludności cywilnej, czyn taki stanowiłby występek ścigany w postępowaniu karnym i w myśl art. 283 § 4 k.z. uzasadniałby zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia.Gdy więc Sąd Wojewódzki oddalając roszczenie powoda o rentę oparł się na błędnych przesłankach, czym naruszył przepisy prawa materialnego, i wskutek tego nie rozpoznał istoty sprawy, zaskarżony wyrok w części dotyczącej renty należało z mocy art. 384 k.p.c. uchylić (...).