II CR 545/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Ł. Grygołajtys. Sędziowie: R. Czarnecki (sprawozdawca), A. Wielgus.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Małgorzaty Ż.-I. i Henryka I. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - I Inspektorat w G. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 1982 r.1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:a) zasądzoną na rzecz powodów kwotę 388.060 zł z odsetkami obniżył do kwoty 109.623 zł z odsetkami,b) zasądzoną od PZU na rzecz Skarbu Państwa kwotę 25.180 zł obniżył do kwoty 8.394 zł oraz nakazał ściągnięcie na rzecz Skarbu Państwa z roszczenia zasądzonego powodom kwoty 16.786 zł,c) zasądzoną na rzecz powodów kwotę 18.350 zł obniżył do kwoty 916 zł;2) poza tym oddalił rewizję:3) zasądził solidarnie od powodów na rzecz PZU kwotę 17.792 zł tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktyczneWedług ustaleń i wniosków Sądu Wojewódzkiego powód będący artystą plastykiem zrzeszonym w Związku Polskich Artystów Plastyków wykonywał w mieszkaniu biżuterię z bursztynu i srebra. Powodowie zawarli z pozwanym PZU umowę ubezpieczenia mieszkania "do wartości" 400.000 zł. W dniu 11.IX.1980 r. doszło do włamania do mieszkania powodów i kradzieży m.in. 15 kg wyjątkowo pięknych okazów bursztynu, zbieranych od wielu lat, 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra oraz 7 sztuk biżuterii ze srebra i głównie z bursztynu stanowiących własność powódki. Do ruchomości domowych nie objętych ubezpieczeniem z mocy § 4 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 24 czerwca 1977 r., nie należy bursztyn. Dwa i pół kilograma nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra stanowi biżuterię przeznaczoną na wystawy, a 7 sztuk biżuterii - przedmioty osobistego użytku powódki. Przy uwzględnieniu opinii biegłego, powodowie ponieśli szkodę w sumie 2.080.000 zł. W myśl § 38 ust. 1 pkt 2 lit. a ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań odszkodowanie za prawdziwą biżuterię nie może przekraczać 30% wartości ubezpieczenia, ten procent wyraża się sumą 624.000 zł, a powodowie dochodzą tylko sumy 400.000 zł pomniejszonej o wypłacone im przez PZU odszkodowanie, tj. sumy 388.060 zł, i ta suma ulega zasądzeniu od PZU na rzecz powodów.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji PZU, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyżej przytoczone ustalenie Sądu Wojewódzkiego co do 15 kg okazów bursztynu, zbieranego od wielu lat, znajduje oparcie zwłaszcza w dowodzie z przesłuchania stron. W szczególności powódka zeznała o okazach bursztynu "zbieranych" przez powoda, a powód - że "odkładał" i "zbierał" ciekawsze okazy bursztynu, dlatego też wyselekcjonował te najpiękniejsze; wspomniane bursztyny stanowiły poszczególne okazy jego "zbioru"; należały one do "zbioru nie przeznaczonego ani do oprawiania, ani na handel, lecz wyłącznie - na wystawy". Kolekcją jest zbiór przedmiotów określonego rodzaju zgromadzonych dla ich wartości, m.in. estetycznej, lub nawet dla zaspokojenia samej skłonności do kolekcjonowania. Ustalenie Sądu Wojewódzkiego znajdujące szerokie oparcie w dowodzie z przesłuchania stron uzasadniało wyprowadzenie wniosku, że 15 kg okazów bursztynu stanowiło zbiór kolekcjonerski, a ten, zgodnie z § 4 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, nie jest objęty ubezpieczeniem.Co się tyczy 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra, to ze względu na ich cechę, mianowicie - że były wyrobami nie wykończonymi, nie stanowiły one już materiałów własnych powoda w rozumieniu § 4 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, a nie stały się jeszcze przedmiotami przeznaczonymi na handel, o których mowa w tym postanowieniu ogólnych warunków. Tak więc 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra jest przedmiotem ubezpieczenia (arg. z § 4 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań).Spośród ruchomości domowych będących przedmiotem ubezpieczenia § 3 ust. 2 ogólnych warunków odróżnia biżuterię od przedmiotów i zapasów gospodarstwa domowego. Biżuterią są drobne wyroby wykonywane zwykle ze szlachetnego metalu i takich kamieni, używane jako ozdoby, ale mogą nią być także wyroby z nieszlachetnego metalu i nieszlachetnych kamieni, np. biżuteria z okresu Powstania Styczniowego czy tzw. biżuteria zastępcza albo "biżuteria czeska". W każdym razie srebro jest białym metalem szlachetnym. Bursztyn nie jest kamieniem szlachetnym, ale w sytuacji, gdy wyrób z bursztynu i srebra przestawia wartość artystyczną, stanowi biżuterię.W sprawie, biegły potraktował wykończone wyroby powoda z bursztynu i srebra nawet jako "dzieła plastyczne" i zaliczył je do "złotniczych form złożonych". Tak więc wyroby powoda stanowią biżuterię. Nie wykończone wyroby z bursztynu i srebra różnią się od gotowych jedynie tym, że nie są jeszcze sprecyzowanymi dziełami plastycznymi. Posiadają zatem więcej cech biżuterii niż cech przedmiotów gospodarstwa domowego, a tym bardziej - zapasów tego gospodarstwa. Dlatego 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra stanowi biżuterię.Paragraf 2 ust. 2 pkt 5 ogólnych warunków mówi o "biżuterii", a § 38 ust. 1 pkt 2 lit a tych warunków postanawia, że za "prawdziwą biżuterię" odszkodowanie nie może przekraczać 30% wartości ubezpieczenia. Okazuje się więc, że pełne odszkodowanie w granicach wartości (i sumy) ubezpieczenia przypada tylko za biżuterię inną niż "prawdziwa". Tą biżuterię inną od "prawdziwej" (§ 3 ust. 2 pkt 5 ogólnych warunków) są wyroby, za które, tak samo jak za typowe ruchomości domowe przedstawiające z reguły niewielką wartość, przypada pełne odszkodowanie w granicach wartości (i sumy) ubezpieczenia, tzn. bez obniżenia tego odszkodowania np. o jego określoną część (bez tzw. franszyzy redukcyjnej). Przy uwzględnieniu, że każde odmienne odróżnienie biżuterii "prawdziwej" od biżuterii innej, w tym i odróżnienie według wartości, byłoby nieostre, należy uznać, iż "biżuterią" w rozumieniu § 3 ust. 2 pkt 5 ogólnych warunków, tj. biżuterią inną od "prawdziwej", a zatem "nieprawdziwą", jest biżuteria sztuczna. W konsekwencji 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra stanowi biżuterię "prawdziwą" w rozumieniu § 38 ust. 1 pkt 2 lit. a ogólnych warunków, co sprawia, że odszkodowanie za te wyroby, nie może przekroczyć 30% wartości (i sumy) ubezpieczenia.Wreszcie - jeżeli chodzi o 7 sztuk biżuterii ze srebra i głównie z bursztynu, które należały do powódki, to okoliczność, że te sztuki prawdziwej biżuterii były przedmiotami osobistego użytku (§ 3 ust. 2 pkt 1 ogólnych warunków) nie uzasadnia wniosku, aby za nie przypadło pełne odszkodowanie. Szczególne postanowienie § 38 ust. 1 pkt 2 lit. a ogólnych warunków przewiduje obniżenie odszkodowania za każdą prawdziwą biżuterię, chociaż ta, z natury rzeczy, stanowi przedmiot osobistego użytku. Również przeto odszkodowanie za 7 sztuk biżuterii będących własnością powódki nie może przekroczyć 30% wartości (i sumy) ubezpieczenia.W sprawie jako sumę ubezpieczenia strony wskazały 400.000 zł. Na tle opinii biegłego, którą Sąd Wojewódzki miał na względzie, można było przyjąć, że wartość ubezpieczenia 2,5 kg nie wykończonych wyrobów z bursztynu i srebra wynosi ponad 300.000 zł, a 7 sztuk biżuterii - około 100.000 zł. Od sumy ubezpieczenia, wartość ubezpieczenia więc jest nawet nieco wyższa. Jak jednak już wyżej przedstawiono, odszkodowanie za prawdziwą biżuterię nie może przekroczyć 30% wartości ubezpieczenia, wynosi zatem 120.000 zł. Odszkodowanie to ulega pomniejszeniu o wypłacone przez PZU 10.337 zł, jako części wartości ubezpieczenia 3 sztuk biżuterii, tj. do 109.623 zł. W konsekwencji następuje obniżenie zasądzonej sumy 388.060 zł do ostatnio wymienionej (art. 390 § 1, art. 387 k.p.c.).Wskutek zmiany wyroku powodowie utrzymali się ze swym żądaniem w około 1/3. Pociąga to za sobą konieczność zmiany orzeczenia o kosztach. Przed sądem pierwszej instancji powodowie ponieśli koszty procesu w wysokości 18.350 zł, a PZU - 7.800 zł, razem koszty te wyrażają się sumą 26.150 zł. Z sumy tej powodowie powinni ponieść 2/3, tj. 17.434 zł, a skoro ponieśli 18.350 zł, to tytułem zwrotu kosztów procesu za pierwszą instancję przypada od PZU na rzecz powodów 916 zł. Dalej - powodowie nie mieli obowiązku uiścić 25.180 zł jako reszty wpisu od pozwu; 2/3 tej sumy, tj. 16.786 zł, ulega ściągnięciu z zasądzonego roszczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o koszt. sąd.), a jako obciążające PZU pozostaje 8.394 zł. Wreszcie - przed sądem rewizyjnym powodowie ponieśli koszty wynagrodzenia adwokata (3.000 zł), a PZU - radcy prawnego (3.000 zł) i uiścił wpis od rewizji (25.187 zł); razem koszty te wyrażają się sumą 31.187 zł. Z sumy tej powodowie powinni ponieść 2/3, tj. 20.792 zł, a skoro ponieśli 3.000 zł, to tytułem zwrotu kosztów procesu za instancję rewizyjną przypada od powodów na rzecz PZU 17.792 zł.Orzeczono więc jak w sentencji.