II CR 713/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: R. Czarnecki, A. Kuśnierz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza S. przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowemu w S. o należność ze stosunku pracy, po rozpoznaniu rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego w Skarżysku-Kamiennej z dnia 17 października 1956 r.,rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód, jako inwalida wojenny, skierowany został do pracy w pozwanym Przedsiębiorstwie na stanowisko portiera. Pisemne skierowanie wydane zostało przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. dnia 12 lipca 1954 r. W styczniu 1955 r. pozwany przesunął powoda na stanowisko krawca, po wypowiedzeniu umowy o pracę poprzedniemu krawcowi. Dnia 28 lutego 1956 r. doręczono powodowi pismo wypowiadające umowę o pracę na dzień 13 marca 1956 r.Powód, uważając rozwiązanie umowy o pracę za niedopuszczalne, domagał się "przywrócenia prawa do pracy" i zapłaty wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy. Pozew wniesiony został do Sądu po odmowie rozpoznania sporu przez komisję rozjemczą.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając, że wypowiedzenie umowy nastąpiło na skutek kompresji etatów i likwidacji warsztatu remontowego. Żądania powoda są - zdaniem pozwanego - bezzasadne także z tej przyczyny, że powód odmówił przyjęcia stanowiska portiera z mniejszym uposażeniem, jak również nie zgodził się na proponowane mu stanowisko krawca w krawieckiej spółdzielni pracy.Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w S. wyraziło zgodę na rozwiązanie z powodem stosunku pracy dopiero pismem z dnia 4 października 1956 r.Sąd Powiatowy zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz powoda wynagrodzenie za czas od dnia 14 marca do 4 października 1956 r. wraz z zasiłkiem rodzinnym i równowartością deputatu węglowego. Łącznie zasądzono na rzecz powoda 9.159 zł 62 gr. Dalej idące żądanie pozwu, w szczególności żądanie przywrócenia do pracy, zostało oddalone.Sąd uznał za bezskuteczne wypowiedzenie umowy o pracę dokonane wbrew treści art. 25 ust. 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 159). Za bezprzedmiotowy i gołosłowny uznany został także zarzut dotyczący braku etatu krawca. Powód w spornym okresie pozostawał bez pracy. Wysokość pobieranego uposażenia i zasiłku rodzinnego wynika z przedstawionych przez pozwanego zaświadczeń.Na podstawie powyższych okoliczności Sąd Powiatowy uznał roszczenia powoda do dnia 4 października 1956 r. za usprawiedliwione. Dalsze żądania uznane zostały za bezzasadne bez przytoczenia motywów co do oddalającej części orzeczenia.Wyrok powyższy zaskarżyła rewizją strona pozwana, wnosząc o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania bądź o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie powództwa w całości.Sąd Wojewódzki w Kielcach rozpoznanie sprawy odroczył i przekazał Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:1)"Czy nie narusza zasad współżycia w Polsce Ludowej żądanie inwalidy, któremu wypowiedziano umowę o pracę wbrew postanowieniu art. 25 pkt 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. (Dz. U. Nr 37/54) o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin i wbrew § 8 pkt 1 Zarządzenia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 6 grudnia 1955 r. ("Monitor Polski" z 1955 r. Nr 123, poz. 1605) wypłacania wynagrodzenia przez czas nieograniczony, skoro powodowi inwalidzie ofiarowywano pracę, a uchylenie się powoda inwalidy od objęcia nowej pracy nie było niczym usprawiedliwione?"2)"W razie negatywnej odpowiedzi na pytanie pod pkt 1, przez jaki okres przysługuje mu prawo do żądania wynagrodzenia?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy z mocy art. 388 k.p.c. przejął sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i zważył, co następuje:Zarzuty rewizji pozwanego sprowadzają się do tego, że powodowi nie należy się żadne wynagrodzenie, ponieważ nie pracował on z własnej winy, nie chcąc przyjąć ofiarowywanych mu stanowisk ani też podporządkować się skierowaniu do pracy, które proponowało mu Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.Rozważenie powyższych zarzutów rozpocząć należy od stwierdzenia, że rozwiązanie umowy o pracę z inwalidą wbrew treści art. 25 ust. 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. jest nieważne (art. 41 § 1 p.o. p.c.). Nieważność rozwiązania umowy o pracę zachodzi zarówno w braku ważnych przyczyn do rozwiązania, jak i w braku pisemnej zgody prezydium właściwej rady narodowej. Sąd Powiatowy ustalił w sposób nie kwestionowany przez skarżącego brak ważnej przyczyny do rozwiązania umowy. Niezależnie jednak od tego do nieważności rozwiązania wystarczy brak pisemnej i z góry wyrażonej zgody prezydium rady narodowej. Konieczność uprzedniego uzyskania zgody wynika z istoty przepisu gwarantującego szczególną i daleko idącą ochronę pracy inwalidów wojskowych, a bezpośrednio także z § 8 zarządzenia Min. Pracy i Op. Społ. z dnia 6 grudnia 1955 r. w sprawie zatrudnienia inwalidów ("Mon. Pol." Nr 123, poz. 1605). Z tych przyczyn na zasadność zasądzonych powodowi roszczeń nie wpływa treść pisma Prezydium MRN z dnia 4 października 1956 r. Nieważność wypowiedzenia prowadzi do wniosku, że stosunek pracy między stronami trwał nadal.Ochrona stosunku pracy inwalidów zapewniona przez omawiany dekret nie sprowadza się tylko do stanowiska, na które inwalida został skierowany, lecz obejmuje także stanowisko uzyskane w drodze awansu. Powód zatem miał podstawę do odmowy ofiarowanego mu stanowiska portiera, na którym według zgodnych twierdzeń stron otrzymałby pobory niższe co najmniej o jedną trzecią od zarobków na stanowisku krawca. Nie można również uznać za pozbawioną podstaw odmowy przyjęcia pracy ofiarowanej w spółdzielni pracy. Po pierwsze, zgodnie z postanowieniami statutów spółdzielni pracy, powód nie mógłby uzyskać w spółdzielni krawieckiej stanowiska krawca na zasadzie umowy o pracę, skoro wykonywanie takiej pracy wchodzi w zakres zasadniczej działalności spółdzielni i zastrzeżone jest wyłącznie dla członków spółdzielni. Istotne różnice zachodzące między tzw. pracowniczym stosunkiem pracy a stosunkiem spółdzielczym, choćby w zakresie wynagrodzenia za czas przestojów z braku zamówień, w przedmiocie wynagrodzenia za pracę nadliczbową itd., sprawiają, że dla pracownika kwestia przejścia do spółdzielni nie jest rzeczą obojętną. Podkreślić ponadto trzeba, że nawiązanie spółdzielczego stosunku pracy poprzedzone jest przyjęciem do spółdzielni w charakterze członka, tj. umową nie będącą umową o pracę. Przepisy dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. mówią wyłącznie o umowie o pracę i prowadzą do wniosku, że prezydium rady narodowej nie ma kompetencji do narzucania spółdzielni pracy stosunku członkostwa ze skierowanym inwalidą. Przytoczone względy wskazują, że skierowanie powoda przez Prezydium MRN do spółdzielni krawieckiej nie mogło wchodzić w rachubę.W nawiązaniu do przedstawionego przez Sąd Wojewódzki pytania prawnego należy z jednej strony wyjaśnić, że zastosowanie art. 3 p.o. p.c. nie jest wyłączone także w stosunkach pracy podlegających szczególnej ochronie, z drugiej zaś strony należy podnieść, że pytanie nie odpowiada zachodzącemu w sprawie stanowi faktycznemu, skoro nie można przyjąć całkowitej bezzasadności uchylenia się powoda od podjęcia nowej pnący, co do której pozwany zresztą nie udokumentował stanowiska nowego zakładu pracy w sprawie ewentualnego zatrudnienia powoda. Kolektyw, o którym wspomina pozwany, nie mógłby narzucić powoda innemu zakładowi bez zgody tego zakładu, a przeszkody w skierowaniu przez Prezydium MRN do spółdzielni omówione zostały wyżej. Dodać trzeba, że zastosowanie art. 3. p.o.p.c. wymaga szczegółowej indywidualizacji każdego wypadku, wykluczając formułowanie wskazówek ogólnych. Przy szczegółowym rozważeniu okoliczności sporu nie można by pominąć i stanowiska zakładu pracy lekceważącego szczególne przepisy o ochronie pracy inwalidów i nie zabiegającego w ogóle o uzyskanie uprzedniej decyzji prezydium rady narodowej.W sprawie niniejszej powód nie zaskarżył oddalającej części orzeczenia, co łącznie z faktycznym już skierowaniem go przez Prezydium MRN do pracy w Zakładach Metalowych pismem z dnia 31 października 1956 r., wydanym zgodnie ze staraniami powoda, prowadziłoby do wniosku, że stosunek pracy między stronami ustał za zgodą obu stron wyrażoną w sposób dorozumiany. Zagadnienie to nie jest w sporze niniejszym aktualne, skoro powód wyroku Sądu pierwszej instancji nie zaskarżył, łączy się jednak z drugim punktem przedstawionego zagadnienia prawnego. W świetle przytoczonych wywodów nie można uznać trafności zarzutów rewizyjnych. Nie ma też uchybień uwzględnianych z urzędu na korzyć skarżącego. Z tych przyczyn wyrok zasądzający należność na rzecz powoda w okresie, w którym był gotów do pracy i pozostawał w stosunku płynącym z trwającej umowy o pracę, uznać należy za trafny, rewizję zaś pozwanego należy oddalić (art. 383 k.p.c.).