IV CR 1047/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tomasza S. przeciwko Skarbowi Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w W.) o ustalenie stosunku prawnego i zapłatę, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Powiatowego w Wąbrzeźnie z dnia 21 kwietnia 1959 r. i w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1959 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Powiatowemu w Wąbrzeźnie do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowód, który jest inwalidą wojennym, zatrudniony był u pozwanego od dnia 1 października 1957 r. na stanowisku kierownika Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych. Pismem z dnia 29 kwietnia 1958 r.l. dz. G.K M. 16/4/58 pozwany wypowiedział mu stosunek pracy z zachowaniem 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia, tj. z dniem 31 lipca 1958 r.W pozwie wniesionym do Sądu Powiatowego w Wąbrzeźnie w dniu 20 grudnia 1958 r. powód twierdząc, że stosunek pracy, wobec wypowiedzenia mu pracy bez zgody Prezydium właściwej Rady Narodowej trwa nadal, domagał się zobowiązania pozwanego do wypłacenia mu począwszy od dnia 1 sierpnia 1958 r. wynagrodzenia w wysokości 2.280 zł miesięcznie oraz zasądzenia wynagrodzenia za nie wykorzystany w 1958 r. urlop wypoczynkowy.Sąd powiatowy wyrokiem z dnia 21 kwietnia 1959 r. powództwo oddalił.W uzasadnieniu wyroku przytoczył, co następuje: Powód przyznał, że w dniu 30 kwietnia 1958 r. otrzymał pismo, w którym wypowiedziano mu stosunek pracy z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia. Zgodnie z art. 14 pkt 2 dekretu z dnia 18 stycznia 1956 r. o ograniczeniu dopuszczalności rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia oraz o zabezpieczeniu ciągłości pracy (Dz. U. z 1956 r. Nr 2, poz. 11) roszczenie pracownika o odszkodowanie z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę nie może być dochodzone przed sądem po upływie 6 miesięcy od dnia zawiadomienia o rozwiązaniu. Skoro powód otrzymał zawiadomienie o rozwiązaniu stosunku pracy w dniu 30 kwietnia 1958 r., a pozew wniósł dopiero w dniu 20 grudnia 1958 r. a więc po upływie terminu zawitego w art. 14 powołanego dekretu, powództwo podlega oddaleniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, któremu Sąd Wojewódzki w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu przedstawił w trybie art. 388 k.p.c. niniejszą sprawę, przejąwszy ją na podstawie powyższego przepisu do rozpoznania, zważył, co następuje:Powołany dekret z dnia 18 stycznia 1956 r. ustanowił w art. 14 terminy prekluzyjne dla dochodzenia roszczeń o przywrócenie do pracy (ust. 1) i o odszkodowanie (ust. 2) z powodu niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę. Wymieniony przepis, jak wynika już z samej nazwy dekretu, zawartej w nim wstępnej deklaracji, a także z treści poprzedzających go przepisów - art. 7 i 9 dotyczy przypadków rozwiązania umów o pracę bez wypowiedzenia, nie zaś rozwiązywania ich za wypowiedzeniem. Przeto Sąd Wojewódzki bezpodstawnie uznał, iż roszczenia powoda podlegają oddaleniu jako sprekludowane z mocy art. 14 ust. 2 powołanego dekretu.Przepis ten bowiem, jak wynika z wyżej przytoczonych wyjaśnień, nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, wobec prawidłowego ustalenia i niespornych też twierdzeń stron, że powodowi w dniu 30 kwietnia 1958 r. wypowiedziano umowę o pracę z upływem 3 miesięcy, tj. z dniem 31 czerwca 1958 r.Wedle art. 28 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98) umowę o pracę z inwalidą można rozwiązać tylko z ważnych przyczyn za pisemną zgodą prezydium rady narodowej. Przeto wypowiedzenie inwalidzie umowy o pracę bez uprzedniej pisemnej zgody prezydium właściwej rady narodowej jest z mocy art. 41 § 1 p.o.p.c. nieważne i tym samym nie może spowodować rozwiązania stosunku pracy.Niesporne jest w sprawie niniejszej, iż strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o pracę bez uprzedniej pisemnej zgody organu wskazanego w art. 28 powołanego dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. Sąd Powiatowy bezpodstawnie zatem uznał tę umowę za rozwiązaną na skutek wypowiedzenia.W razie bezskutecznego wypowiedzenia umowy o pracę stosunek pracy, także w przypadku reorganizacji przedsiębiorstw, trwa nadal. Jeśli stosunek pracy trwa, pracownik może w oparciu o art. 250 § 2 k.z. domagać się dopuszczenia go do wykonywania pracy (vide: uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 marca 1958 r. 1 CO 4/58 - Przegląd Zagadnień Socjalnych 1958/11 str. 60). Jednakże pozew obejmujący takie żądanie winien być wniesiony w stosownym czasie. Powód, który pracy, co jest niesporne, nie wykonuje od 1 sierpnia 1958 r., dopuszczenia go do pracy nie dochodził, a żądanie obecnie zgłoszone byłoby sprzeczne z art. 3 p.o.p.c. Wedle art. 455 k.z. pracownikowi, który pracy nie wykonuje, przysługuje wynagrodzenie za pracę nie spełnioną, jeśli był gotów do jej pełnienia. Jednakże żądanie przez pracownika, który nie dochodził dopuszczenia go do wykonywania pracy, zapłaty wynagrodzenia należy uznać z reguły za sprzeczne z art. 3 p.o.p.c., o ile żądanie to dotyczy dalszego ponad 3 miesiące od chwili zaprzestania wykonywania pracy okresu.Określenie wysokości należności pracownika w konkretnym wypadku winno nastąpić w oparciu o ocenę całokształtu okoliczności, a w szczególności, przy uwzględnieniu, czy powód podjął inną pracę, czy i jaką pracę mu proponowano itd. Wobec braku ustaleń w tym zakresie i ustaleń, które umożliwiałyby ocenę zasadności roszczenia powoda o zapłatę wynagrodzenia za nie wykorzystany w 1958 r. urlop, należało zaskarżony wyrok uchylić i sprawę Sądowi Powiatowemu do ponownego rozpoznania przekazać.Notka:W powołanej w uzasadnieniu niniejszego orzeczenia uchwale uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 24 marca 1958 r. 1 CO 4/58 (Przegląd Zagadnień Socjalnych 1958/11 str. 60, OSN 1958/III poz. 89), Sąd Najwyższy wyjaśnił, że niedopuszczenie pracownika do pracy bez rozwiązania umowy o pracę uprawnia lego pracownika do wystąpienia z powództwem o dopuszczenie go do pracy. Ponieważ pracownik jest w zakresie świadczenia pracy nie tylko dłużnikiem, ale i wierzycielem, ma zastosowanie art. 250 § 1 k.z., który m.in. stanowi, że jeśli jedna ze stron dopuści się zwłoki w wykonaniu zobowiązania wzajemnego, druga strona może dochodzić wykonania zobowiązania.W uchwale tej nie została wyjaśniona kwestia, aktualna w niniejszym orzeczeniu, według jakich zasad należy się odszkodowanie w razie, gdy pracownik nie żąda dopuszczenia go do pracy.Zagadnienie odszkodowania poruszone w niniejszym orzeczeniu było jednak przedmiotem rozważań także w orzeczeniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 stycznia 1958 r. 2 CR 36/58 (OSN 1959/III poz. 80), w którym Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w systemie prawnym, obowiązującym do wejścia w życie dekretu z dnia 16 stycznia 1956 r., nie ma przepisów regulujących wyraźnie skutki nieważności rozwiązania umowy o pracę w zakresie roszczenia o wynagrodzenie. Po stwierdzeniu, że art. 239 k.z. do omawianego wypadku nie ma zastosowania, Sąd Najwyższy przyjął, że pozostaje do zastosowania sankcja z art. 455 k.z. W związku z tym wymaga ustalenia, czy pracownik był gotów do pracy w rozumieniu tego przepisu. Jeżeli pracownik podjął inne zatrudnienie, przyjąć w każdym razie należy, że nie był gotowy do pracy. Kwestia czasokresu, za jaki należy się wynagrodzenie, a więc wysokość wynagrodzenia z art. 455 k.z. nie da się rozstrzygnąć bez rozważenia w każdej sprawie, czy żądanie pracownika nie narusza zasad współżycia społecznego (art. 3 p.o.p.c.). Z jednej strony okoliczność, że pracownik nie świadczy pracy przez pewien czas, nie może sama przez się skutkować odmowy wynagrodzenia, skoro odmienne rozstrzygnięcie przekreślałoby istotę art. 455 k.z. i pozbawiałoby sankcji normę art. 28 ust. 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. Z tej przyczyny nie będzie można np. odmówić wynagrodzenia za czas toczącego się procesu, jeżeli pracownik po niedopuszczeniu go do pracy wniósł pozew bez nieuzasadnionej zwłoki i stworzył sytuację, w której pracodawca może liczyć się z wynikiem procesu i zapłatą wynagrodzenia. Pracodawca miałby wówczas możność zaproponować pracownikowi zatrudnienie, choćby na czas oznaczony i zapobiec ewentualnemu nadmiernemu obowiązkowi zapłaty odszkodowania. Z drugiej strony uznać trzeba za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego wytoczenie powództwa dopiero po okresie rocznym lub dłuższym i żądania wynagrodzenia za cały ten okres. Między tymi oboma hipotezami istnieje nie dający się z góry określić szereg sytuacji pośrednich, wymagających rozważenia i odpowiedniego określenia wynagrodzenia. Usprawiedliwiona może być zwłoka w wytoczeniu powództwa, jeżeli pracownik w drodze interwencji w organach związkowych, u władz przełożonych nad zakładem pracy, itp. starał się o zmianę decyzji pracodawcy i dopuszczenie go do dalszej pracy.Z orzeczeń, w których Sąd Najwyższy zajmował się wykładnią art. 28 ust. 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1956 r. Nr 59, poz. 286), por. orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 stycznia 1958 r. 2 CR 36/58 (OSN 1959/III poz. 80) i orzeczenie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 6 czerwca 1957 r. 2 CR 713/57 (OSN 1958/III poz. 75).