II CR 772/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Błahuta (sprawozdawca). Sędziowie: M. Kenigsberg, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Genowefy P. i Zygmunta K. z udziałem interwenientki ubocznej Marii K. przeciwko Katarzynie W. i Franciszkowi W. o eksmisję z mieszkań, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 24 sierpnia 1956 r.,uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Kielcach z dnia 14 grudnia 1955 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Kielcach do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneStrony są najemcami odrębnych lokali mieszkalnych, położonych jednak w tym samym budynku w K. Powodowie, opierając się na przepisie art. 8 ust. 4 dekretu o publicznej gospodarce lokalami, wystąpili z powództwem o eksmisję pozwanych, którzy, według twierdzeń pozwu, wykraczają w sposób rażący i uporczywy przeciwko obowiązującemu porządkowi domowemu oraz przez swe zachowanie się wywołują zgorszenie u innych mieszkańców.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa, oświadczając, że przytoczone w pozwie okoliczności dotyczące zachowania się pozwanych nie są zgodne z prawdą.Sąd Powiatowy w Kielcach wyrokiem z dnia 14 grudnia 1955 r. uwzględnił powództwo. W uzasadnieniu wyroku ustalono, że pozwany cierpi na chorobę psychiczną i z tego powodu jest bardzo przykry dla otoczenia. Wywołuje awantury i kłótnie z lokatorami i właścicielką nieruchomości (interwenientką uboczną w niniejszej sprawie), a na tle urojeń oskarża powodów o niepopełnione w rzeczywistości przestępstwa. Oboje zaś pozwani (pozwani są małżeństwem i mieszkają razem) zachowują się nieprzyzwoicie względem innych mieszkańców domu i interwenientki ubocznej. Ponadto pozwany bez zezwolenia właścicielki postawił komórkę na podwórzu i zabrał pewne rzeczy właścicielki ze strychu. Odmiennym zeznaniem pozwanego, który bronił się tym, że jest spokojnym lokatorem, a dokuczają mu powodowie i właścicielka, Sąd nie dał wiary, jak również nie znalazł w zeznaniach świadków powołanych przez pozwanych podstawy do kwestionowania wiarygodności zeznań innych świadków, stwierdzających ustalony wyżej stan faktyczny.Orzeczenie eksmisji jest, zdaniem Sądu Powiatowego, celowe i konieczne ze względu na stan zdrowia psychicznego pozwanego. Ten stan uniemożliwia współżycie między stronami.Rewizje pozwanych od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki oddalił, uznając ustalenie Sądu Powiatowego i jego ocenę prawną za prawidłowe.Prawomocny wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył rewizją nadzwyczajną Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Podstawą tej rewizji jest naruszenie interesu Państwa Ludowego i pogwałcenie art. 8 ust. 4 dekretu o publicznej gospodarce lokalami.Skarżący wywodzi, że dla orzeczenia eksmisji najemcy na żądanie współnajemcy nie wystarcza ustalenie, że zachowanie się pozwanego najemcy jest niepoprawne. Niepoprawność ta musi być rażąca, a tym samym szczególnie dotkliwa dla współnajemcy żądającego eksmisji. Z art. 8 ust. 4 powołanego dekretu wynika niedwuznacznie, że wstępną przesłanką orzeczenia eksmisji jest wina najemcy, i to wina rażąca. Tymczasem Sąd w ogóle nie rozważył kwestii winy pozwanego, a było to konieczne ze względu na ustaloną chorobę psychiczną pozwanego. Nie mają, zdaniem skarżącego, znaczenia dla wyniku sprawy wystąpienia pozwanego wobec interwenientki ubocznej. Art. 8 ust. 4 dekretu o publicznej gospodarce lokalami nie przewiduje eksmisji ze względów takiej celowości, jaką przyjął Sąd Powiatowy. Sądy, zdaniem rewizji nadzwyczajnej, nie wzięły pod uwagę niewłaściwego zachowania się powodów, a zaskarżony wyrok nie zawiera w ogóle ustaleń faktycznych co do pozwanej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pogląd skarżącego, że wstępną przesłanką orzeczenia eksmisji z mocy art. 8 ust. 4 dekretu o publicznej gospodarce lokalami jest w każdym wypadku zachowania się opisanego w tym przepisie wina subiektywna najemcy, nie zasługuje na aprobatę. Wprawdzie z reguły rażące lub uporczywe wykraczanie przeciwko porządkowi domowemu albo nieprzyzwoite zachowanie się wywołujące zgorszenie występuje w życiu jako zawinione, nie może to jednak prowadzić do wniosku, że cyt. wyżej przepis ma na myśli tylko wypadki zawinione. Celem tego przepisu jest ochrona najemców w zakresie porządku, czystości, bezpieczeństwa, spokoju i moralności przed zakłóceniami pochodzącymi od innych najemców, z tego zaś punktu widzenia wszelkie tego rodzaju zakłócenia, jeżeli tylko są poważne, stanowić mogą udrękę bez względu na winę subiektywną sprawcy.Wychodząc z powyższego założenia, choroba psychiczna pozwanego nie mogłaby sama przez się stanowić podstawy do oddalenia powództwa, choćby wykluczała winę pozwanego. Niemniej jednak zagadnienie, czy pozwany, według ustaleń wyroku chory psychicznie, dał powód do orzeczenia eksmisji, nie zostało przez oba sądy należycie rozważone. Z materiału sprawy wynika, że anormalność psychiczna pozwanego, a zatem jego niepoczytalność, była powodom i innym mieszkańcom budynku dobrze znana. Ma to doniosłe znaczenie dla wyniku sprawy. Należy bowiem wymagać od powodów, zgodnie z zasadami współżycia, pewnej tolerancji względem pozwanego, nieprzywiązywania wagi do niektórych jego wystąpień i nieprowokowania go do niepożądanych reakcji. Sąd Powiatowy powinien był wobec tego rozważyć, które z faktów niepoprawnego obiektywnie zachowania się pozwanego zaliczyć należy do tych, jakie powodowie powinni byli ze względu na chorobę pozwanego tolerować. Te fakty nie mogłyby stanowić podstawy do zastosowania eksmisji z art. 8 ust. 4 cyt. wyżej dekretu. Jeżeliby prócz tego rodzaju faktów istniały inne objawy ujemnego zachowania się pozwanego, podpadające pod sformułowanie art. 8 ust. 4 dekretu, orzeczenie eksmisji byłoby usprawiedliwione, jeżeli oczywiście to zachowanie się nie zostało sprowokowane przez powodów lub innych mieszkańców.Uzasadnienie zaskarżonych wyroków co do zachowania się pozwanego jest zbyt ogólne, nie zawiera ustaleń konkretnych w tym względzie i dlatego uniemożliwia ocenę, o której wyżej mowa. Co do zachowania się pozwanej brak w ogóle bliższych ustaleń. Niezależnie od tego sądy nie wzięły pod uwagę przy ocenie wiarogodności zeznań stron skargi Barbary K., która zawiera szereg ciężkich zarzutów przeciwko powodowi K.Z powodu powyższych uchybień zaskarżonego wyroku, jak i wyroku Sądu Powiatowego nie da się utrzymać w mocy. Wyroki te naruszają zarazem interes Państwa Ludowego, pozbawiają bowiem pozwanych, bez stwierdzenia dostatecznych podstaw, dachu nad głową.Sprawa wymaga ponownego rozpoznania przez Sąd Powiatowy (art. 384 k.p c.). Konieczną jest rzeczą, aby Sąd Powiatowy poddał pozwanego badaniu przez biegłych lekarzy celem stwierdzenia stopnia jego niepoczytalności. W razie stwierdzenia, że pozwany jest niebezpieczny dla życia lub zdrowia innych najemców, należy zawiadomić o tym Prokuratora w celu złożenia wniosku o ubezwłasnowolnienie i podjęcia kroków w drodze administracyjnej w celu przekwaterowania pozwanego do budynku, w którym nie byłoby innych mieszkańców, lub ewentualnie do umieszczenia go w zakładzie zamkniętym.