II K 158/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner (sprawozdawca).Sędziowie: L. Chmielewski, J. Matysiak.Prokurator Generalnej Prokuratury: T. Miernik.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Piotra B. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 17 stycznia 1964 r. na mocy art. 375, 384 pkt 2 k.p.k. zmienił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej kary w ten sposób, że za przypisany czyn skazał oskarżonego Piotra B. na 12 lat więzienia z zaliczeniem na poczet tej kary okresu tymczasowego aresztowania od dnia 12 października 1963 r., a nadto pozbawił go praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 (...).Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 17 stycznia 1964 r. oskarżony Piotr B. został skazany z art. 225 § 1 k.k. na karę dożywotniego więzienia z pozbawieniem na zawsze praw publicznych i obywatelskich praw honorowych za to, że w dniu 18 sierpnia 1963 r. w K. w celu pozbawienia życia Józefy G. uderzył ją żelaznym łomem w głowę, powodując uszkodzenie kości czaszki, a następnie po skrępowaniu drutem i przymocowaniu ciała do metalowej sztaby wrzucił do rzeki Odry, w wyniku czego Józefa G. poniosła śmierć.Rewizja oskarżonego Piotra B., powołując między innymi podstawę rewizyjną określoną w art. 371 pkt 3 k.p.k., w istocie rzeczy zaskarżonemu wyrokowi zarzuca:1) obrazę prawa materialnego przez zastosowanie art. 225 § 1 k.k. zamiast właściwego - zdaniem rewizji - przepisu art. 225 § 2 k.k.;2) rażącą niewspółmierność kary przez niedocenienie okoliczności łagodzących, mianowicie prymitywnego charakteru oskarżonego, jego dotychczasowej niekaralności oraz pozytywnej opinia z miejsca pracy, a ponadto przez pominięcie, że oskarżony całkowicie i bez zastrzeżeń przyznał się do czynu, że był on poważnym człowiekiem i aktywnym radnym Osiedleniowej Rady Gromadzkiej w O., że ma na utrzymaniu 2 nieletnich chłopców i chorowitą, upośledzoną w słuchu żonę, że niedawno powrócił wraz z rodziną ze Związku Radzieckiego i nie ma w Polsce żadnych krewnych, że czyn oskarżonego był wynikiem prowokacyjnego zachowania się zmarłej, które to okoliczności przeczą temu, by oskarżony mógł być uznany za niepoprawnego przestępcę, jak to Sąd Wojewódzki przyjął.W konkluzji rewizja oskarżonego Piotra B. wnosi o uchylenie wyroku, o uznanie oskarżonego za winnego popełnienia czynu z art. 225 § 2 k.k. i o wymierzenie stosownej kary.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Zarzut obrazy prawa materialnego przez zakwalifikowanie czynu przypisanego oskarżonemu z art. 225 § 1 k.k. zamiast z art. 225 § 2 k.k. nie jest trafny, gdyż brak było podstaw do przyjęcia, że oskarżony działał w stanie silnego wzruszenia w rozumieniu art. 225 § 2 k.k.Zatargi istniejące pomiędzy oskarżonym a Józefą G. na tle złych stosunków sąsiedzkich w domu i szeroko rozwijanej akcji Józefy G., która zmierzała do szkodzenia i dokuczenia oskarżonemu poprzez różne skargi i zażalenia kierowane do rozmaitych osób i władz, mogły z pewnością wywołać u oskarżonego pewien stan afektywny. Jednakże istota tego konfliktu nie sięgała głęboko, a jego ładunek emocjonalny nie był zbyt silny. Nic nie przemawia za tym, a w szczególności zachowanie się oskarżonego w dniu dokonania zbrodni, żeby był on wytrącony z równowagi w stopniu pozwalającym na uznanie, iż czyny jego nie były kontrolowane przez rozum. Oskarżony spędził dzień normalnie, spotykał się ze znajomymi, pił wino, był w kawiarni, a następnie wrócił do domu i tam postanowił rozstrzygnąć konflikt z Józefą G. przez jej zabójstwo. Za taką oceną przemawia nie tylko przebieg wydarzeń, ale także opinia biegłych lekarzy psychiatrów, którzy przyjęli, że czyn oskarżonego nie miał charakteru nagłego, nieopanowanego wybuchu afektywnego, będącego epilogiem długotrwałego i stale narastającego afektu fizjologicznego. Zdaniem biegłych, oskarżony znajduje się na znacznie niższym od przeciętnego poziomie intelektualnym, z czym wiąże się możliwość samoobrony mniejsza aniżeli u człowieka przeciętnego. Dlatego też oskarżony, jak uważają biegli, nie potrafił znaleźć skutecznych form obrony przed atakami ze strony Józefy G. i nie widział jasno możliwości wyjścia z przewlekającej się sytuacji, która obarczała jego psychikę. Stąd zabójstwo Józefy G. nie może być interpretowane psychologicznie jako akt zemsty czy nawet jako gwałtowne wyładowanie afektywne, ale jako akt samoobrony człowieka, który czuł się osaczony, a nie potrafił się bronić.Taka geneza zbrodni (a wywód biegłych na tle całego zajścia i charakteru oskarżonego, o którym mówią opinie i świadkowie, jest bardzo przekonywający) nie pozwala na przyjęcie działania w stanie silnego wzruszenia, natomiast stanowi istotną okoliczność łagodzącą w ramach zwykłych sankcji karnych z art. 225 § 1 k.k. Sąd Wojewódzki nie uzasadnił, dlaczego orzekł względem oskarżonego karę eliminacyjną. Sąd Najwyższy niejednokrotnie już podkreślił konieczność wyczerpującego uzasadnienia - w wypadkach orzekania kary śmierci czy kary więzienia dożywotniego - dlaczego sąd orzekający uznał, że na poprawę sprawcy liczyć nie można, że kary terminowego pozbawienia wolności nie odniosą skutku i że konieczna jest trwała eliminacja sprawcy ze społeczeństwa. Sąd Wojewódzki powołał się na społeczną szkodliwość czynu i na okoliczności towarzyszące zbrodni (ogólniki takie nic w istocie rzeczy nie mówią), a następnie wyliczył szereg okoliczności łagodzących, takich jak niski poziom intelektualny oskarżonego, konfliktową sytuację na tle sąsiedzkich zatargów i dobre opinie oskarżonego w pracy i w miejscu zamieszkania. Przytoczone względy przy wzięciu pod uwagę, że chodzi o człowieka pięćdziesięcioletniego, dotychczas nie karanego, ojca dwojga dzieci, nie tylko nie uzasadniają orzeczenie kary eliminacyjnej, ale przemawiają wręcz przeciwko jej zastosowaniu. Do tego dochodzi jeszcze tło zabójstwa i jego geneza zanalizowana trafnie przez biegłych na podstawie osobowości oskarżonego, co zostało już wyżej omówione.Przy uwzględnieniu wszystkich powyższych okoliczności należy podzielić wywody rewizji oskarżonego, że za przypisaną mu zbrodnię spotkała go rażąco surowa kara i że karę tę trzeba stosownie złagodzić.Karę więzienia przez lat 12 z pozbawieniem praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat 4 uznał Sąd Najwyższy za karę współmierną do winy oskarżonego.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.