II PR 18/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Szymanek (sprawozdawca). Sędziowie: A. Filcek, Z. Stypułkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Władysława S., Antoniego F., Antoniego S. i Michała C. przeciwko Spółdzielni Pracy Transportowej "Siła" w S. o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia i zapłatę na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 17 października 1972 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Świdnicy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagają się uchylenia uchwały walnego zgromadzenia pozwanej Spółdzielni, pozbawiającej ich w 50% udziału w części czystej nadwyżki bilansowej.Wymieniona uchwała walnego zgromadzenia Spółdzielni, zdaniem powodów, powzięta została z oczywistym naruszeniem art. 37 § 2 ustawy o spółdzielniach i ich związkach, wskutek nieobjęcia tej sprawy porządkiem obrad podanym do wiadomości członków w terminie i w sposób określony w statucie.Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa oraz zaprzeczyła twierdzeniom pozwu, by sprawa podziału części czystej nadwyżki bilansowej między członków nie była objęta porządkiem obrad. Na odparcie tego twierdzenia przedstawiła odpis zawiadomienia przesłanego członkom Spółdzielni o terminie obrad walnego zgromadzenia Spółdzielni; w zawiadomieniu tym podano jednocześnie porządek obrad.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 17 października 1972 r. oddalił powództwo, uznawszy, że zarzuty będące podstawą pozbawienia powodów części czystej nadwyżki bilansowej są uzasadnione.Walne zgromadzenie pozwanej Spółdzielni pozbawiło powodów nadwyżki bilansowej za to, że powodowie - zdaniem Spółdzielni - podrywali autorytet zarządu i rady Spółdzielni przez rozpowszechnianie fałszywych wiadomości o finansach Spółdzielni, o działalności zarządu i rady, a także zbierali podpisy członków Spółdzielni na wniosku o odwołanie władz Spółdzielni.Sąd Wojewódzki ustalił, że powodowie w latach 1964-1971 byli członkami rady Spółdzielni (z wyjątkiem Michała C.) i odwołani zostali z tej rady "wskutek niedowładu organizacyjnego".W kwietniu 1972 r., przed walnym zgromadzeniem członków Spółdzielni, powodowie sporządzili listę i agitowali członków Spółdzielni, by ci składali podpisy na wniosku o odwołanie członków zarządu i rady Spółdzielni.W tym celu udawali się do miejsca zamieszkania członków Spółdzielni i aby pozyskać ich dla siebie, częstowali ich wódką.Sąd Wojewódzki ustalił następnie, że zarząd i rada Spółdzielni działały bez zarzutu, uzdrowiły gospodarkę i stosunki międzyludzkie w Spółdzielni. Część członków Spółdzielni wycofała uprzednio złożone podpisy na wniosku o odwołanie zarządu i rady Spółdzielni.Powodowie Władysław S. i Antoni F. w dniu obrad walnego zgromadzenia nie byli już członkami Spółdzielni.Z ustaleń Sądu wynika również, że sprawa podziału nadwyżki bilansowej była objęta porządkiem obrad.Ponieważ działalność powodów - jak twierdzi Sąd Wojewódzki - zmierzała do odwołania władz Spółdzielni i wprowadzenia na ich miejsce "swoich ludzi", w celach czysto osobistych, a nie w trosce o dobro Spółdzielni, przeto uzasadnione są przyczyny, dla których powodowie zostali pozbawieni części czystej nadwyżki bilansowej.Wyrok ten powodowie zaskarżyli rewizją, opartą na podstawach rewizyjnych przewidzianych w art. 368 pkt 1 i 5 k.p.c. Wnieśli oni o zmianę tego wyroku i o uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podział nadwyżki bilansowej powinien być zgodny z obowiązującymi zasadami gospodarki finansowej spółdzielni (art. 59 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Część czystej nadwyżki, przypadającą do podziału między członków, dzieli się między nich - stosownie do postanowień statutu spółdzielni - w stosunku do całego uzyskanego przez nich w roku obrachunkowym wynagrodzenia z tytułu pracy w spółdzielni. Część czystej nadwyżki, przewidziana do podziału między członków, może być - stosownie do postanowień statutu - rozdzielona na podstawie uchwały walnego zgromadzenia w sposób zróżnicowany, w zależności od stopnia gospodarności poszczególnych zakładów lub punktów usługowych spółdzielni, jak również osobistego wkładu pracy jej członków.W sprawie zasad podziału czystej nadwyżki bilansowej w spółdzielni pracy ma również zastosowanie uchwała Zarządu Centralnego Związku Spółdzielczości Pracy nr 66/72 z dnia 13 maja 1972 r. (znak K F-2/340/2/72).Z wykładni gramatycznej i celowościowej cytowanych wyżej przepisów wynika, że członkowie, którzy systematycznie nie wykonują norm pracy, ze swej winy powodują niedobór (manko), naruszają wewnętrzne regulaminy pracy lub w inny zawiniony sposób narazili spółdzielnię na straty, mogą być w całości lub części pozbawieni przez uprawnione do tego walne zgromadzenie prawa udziału w czystej nadwyżce. Pozbawienie członka spółdzielni prawa udziału w czystej nadwyżce stanowi dla niego swoistą karę przewidzianą regulaminem pracy (§ 43 pkt 5), uchwalonym przez walne zgromadzenie na podstawie delegacji statutowej (§ 26 statutu pozwanej Spółdzielni). Z tych względów chybiony jest zarzut rewizji powodów, że statut pozwanej Spółdzielni tylko w § 11 pkt 4 przewiduje podstawę do pozbawienia członka prawa udziału w części czystej nadwyżki bilansowej, która to podstawa nie ma do nich zastosowania. Zaskarżony wyrok nie zawiera jednak ustaleń co do tego, czy powodowie systematycznie nie wykonywali norm pracy, czy naruszali porządek i dyscyplinę pracy oraz czy i w jakim zakresie przyczyniali się do rozwoju i usprawnienia całokształtu działalności Spółdzielni - ustaleń koniecznych do merytorycznej oceny uchwały walnego zgromadzenia pozbawiającej ich prawa uczestniczenia w podziale czystej nadwyżki bilansowej. Zarzuty stanowiące podstawę pozbawienia członka spółdzielni prawa uczestniczenia w podziale czystej nadwyżki bilansowej nie mogą być ogólnikowe, lecz muszą się opierać na konkretnych faktach niewłaściwego postępowania członka pozbawionego prawa udziału w tej nadwyżce.Sprzeczne z przepisami ustawy o spółdzielniach i ich związkach oraz z postanowieniami statutu, wreszcie z zasadami współżycia społecznego byłoby karanie powodów pozbawieniem ich prawa do udziału w części czystej nadwyżki bilansowej tylko dlatego, że wystąpili oni z wnioskiem do walnego zgromadzenia o odwołanie członków zarządu i rady Spółdzielni. Żądanie umieszczenia określonej sprawy na porządku dziennym walnego zgromadzenia jest statutowym uprawnieniem członka spółdzielni (§ 15 pkt 1 ust. 1 i § 4 pkt 2) i jeżeli zostało wysunięte w dobrej wierze, nie może stanowić podstawy do karania tego członka pozbawieniem go prawa do udziału w nadwyżce bilansowej.Każdy członek ma prawo krytykować działalność swej spółdzielni i jeżeli to czyni z odpowiednim umiarem, tak aby jego postępowanie nie mogło być zakwalifikowane jako często spotykane "rozrabiactwo", to nie może być w ogóle mowy o działaniu na szkodę spółdzielni. Wreszcie rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie jest uzależnione od tego, czy w chwili podejmowania uchwały przez walne zgromadzenie powodowie byli członkami pozwanej Spółdzielni.Ustawa o spółdzielniach i ich związkach oraz postanowienia statutu nie normują sprawy udziału byłego członka w części nadwyżki podlegającej podziałowi między członków. Dlatego też rozwiązań w tej mierze należy szukać w zasadach obliczania udziału poszczególnych członków w części nadwyżki bilansowej.W pozwanej Spółdzielni udział w części nadwyżki bilansowej, stanowiącej wynagrodzenie za pracę (art. 124 § 1 ustawy o spółdzielniach i ich związkach), obliczany jest w zasadzie w stosunku do uzyskanego przez członków w danym roku obrachunkowym wynagrodzenia za pracę. Byłemu więc członkowi powinna się należeć kwota proporcjonalna do wynagrodzenia bieżącego, otrzymanego przez niego w tym roku, w którym ustał stosunek członkostwa.Z tych przyczyn zaskarżony wyrok podlega uchyleniu, a sprawa przekazaniu w trybie art. 388 § 1 w związku z art. 30 k.p.c. Sądowi Powiatowemu w Świdnicy, właściwemu do jej rozpoznania. Właściwość sądu wojewódzkiego jest uzasadniona tylko w sprawach o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe. W sprawie niniejszej powodowie dochodzą tylko praw majątkowych, a wysokość ich roszczenia nie uzasadnia właściwości sądu wojewódzkiego.