III CO 70/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Grudziński (sprawozdawca). Sędziowie: J. Ignatowicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Powiatowego Związku Gminnych Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w K. przeciwko Włodzimierzowi K. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Kielcach do rozstrzygnięcia w trybie art. 388 k.p.c.:"Czy w sprawie z powództwa przedsiębiorstwa obrotu towarowego przeciwko nie będącej pracownikiem tego przedsiębiorstwa osobie zobowiązanej do wyrównania szkody (spowodowanej nienależytym wykonaniem zobowiązania), mogą być dopozwani w trybie art. 13 ustawy z dnia 17.VI.1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego także pracownicy powyższego przedsiębiorstwa?"udzielił następującej odpowiedzi:"Dopozwaniem na mocy art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223) mogą być objęci pracownicy przedsiębiorstwa tylko w sprawie z powództwa tegoż przedsiębiorstwa o niedobory, w której zostali pozwani inni jego pracownicy."Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Kielcach, przekazując sprawę - w trybie art. 388 k.p.c. - Sądowi Najwyższemu, przytoczył następujące uzasadnienie swego postanowienia:Powiatowy Związek Gminnych Spółdzielni Samopomocy Chłopskiej w K. zawarł umowę o przewóz towarów z p.p. "Państwowa Komunikacja Samochodowa" w S. Do obsługi samochodu przydzielony został przez PKS jako jego kierowca Włodzimierz K. Z powodu "nienależytej dostawy" ogórków załadowanych w jednej z gminnych spółdzielni do przetwórni powodowego Związku powstała szkoda w kwocie 4.578,60 zł, której Związek dochodzi w powództwie wytoczonym przeciwko Włodzimierzowi K.W toku procesu powód zgłosił wniosek o dopozwanie do sprawy dwóch pracowników swego przedsiębiorstwa, odpowiedzialnych za nienależyte zorganizowanie dostawy (nieprzydzielenie pozwanemu konwojenta, nieprzygotowanie punktu odbioru do przyjęcia ogórków).Sąd Powiatowy powództwo oddalił, przy czym jeszcze przedtem pozostawił bez uwzględnienia wniosek powoda o dopozwanie pracowników jego przedsiębiorstwa. To ostatnie rozstrzygnięcie nasunęło Sądowi Wojewódzkiemu wątpliwości sformułowane w przekazanym Sądowi Najwyższemu pytaniu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki trafnie zwraca uwagę na literalne brzmienie przepisu, a mianowicie na to, że do wzięcia udziału w sprawie powinni być wezwani - na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1957 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 223) - "inni" pracownicy zatrudnieni w przedsiębiorstwie lub pełniący w nim "inne" funkcje. Ponoszą oni odpowiedzialność za niedobór "oprócz osób pozwanych". Istotnie, powyższe sformułowanie wskazuje, że ustawodawca, jako przesłankę możności dopozwania, uznał pełnienie funkcji lub zatrudnienie osób pozwanych i dopozwanych w tym samym przedsiębiorstwie. Odmienne stanowisko wyrażałoby w sposób jasny pominięcie słowa "inni", to znaczy sformułowanie następującej treści: "jeśli (...) ujawni się, że za powstanie niedoboru odpowiadają oprócz osób pozwanych także pracownicy zatrudnieni w sklepie (...)".Nie można przypuszczać, żeby ustawodawca zamieścił w tekście przepisu słowo ("inni"), do którego nie tylko nie przywiązywałby wagi, ale które mogłoby dodatkowo doprowadzić do wypaczenia jego intencji, jeśli miałaby ona polegać na otworzeniu możliwości poszerzenia kręgu osób dopozwanych.Niezależnie do brzmienia art. 13 ustawy należy zwrócić uwagę na jej nazwę. Mowa jest w niej o współodpowiedzialności pracowników, przy czym chodzi o współodpowiedzialność szczególną, nie unormowaną przepisami prawa powszechnego (por. art. 14 ustawy). Przesłanką tego rodzaju szczególnej odpowiedzialności jest istnienie zespołu, który nazwa ustawy określa bliżej jako zespół pracowników. Nazwa ta wysuwa więc na czoło omówiony wyżej węzeł łączący osoby pozwane i dopozwane, podkreślony w art. 13 ustawy.Obok jednak argumentów z zakresu wykładni gramatycznej należy mieć na uwadze także cel przepisu.Sąd Wojewódzki podkreśla ten moment i dochodzi do wniosku, że wykładni gramatycznej przeciwstawia się cel przepisu, "umożliwiający rozpoznanie sprawy równocześnie przeciwko wszystkim, którzy za wyrządzoną szkodę odpowiadają".Pogląd ten pomija jednak, że przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. mają charakter wyjątkowy i nie podlegają wykładni rozszerzającej.Jeśli przy tym chodzi o art. 13 ustawy, to przepis powyższy istotnie ma na celu zapewnienie sądom wpływu, żeby roszczenia odszkodowawcze były kierowane przeciwko wszystkim osobom odpowiedzialnym za szkodę, ale tylko wtedy, gdy osoby te przyczyniły się do powstania szkody z racji pełnienia funkcji lub zatrudnienia w tym samym przedsiębiorstwie. W ten sposób bowiem nastąpić może prawidłowe wyjaśnienie stosunków panujących w powyższym przedsiębiorstwie, organizacji pracy, zaniedbań poszczególnych ogniw organizacyjnych i słusznego ustalenia, kto i w jakiej mierze odpowiada za szkodę.W szczególności trzeba podkreślić, że przepis art. 13 ustawy oparty został na częstych spostrzeżeniach praktyki sądowej, iż organy zarządzające poszkodowanych jednostek gospodarki uspołecznionej pomijają w sądowym dochodzeniu poniesionych szkód osoby, które zajmują w tych jednostkach funkcje kierownicze, poszukując winnych tylko w organizacyjnych ogniwach niższego szczebla. Takiemu postępowaniu organów zarządu zapobiega art. 13 ustawy w imię słuszności i należytej ochrony mienia społecznego.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi przytoczonej w sentencji postanowienia.