III PO 29/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: W. Formański, J. Knap, J. Krzyżanowski, K. Marowski, M. Piekarski (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Generalnej Prokuratury co do pytania prawnego wniesionego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w trybie art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym:"Czy art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223) ma zastosowanie w wypadkach ujawnienia w toku postępowania przed Sądem, że za powstanie niedoboru odpowiadają oprócz osób pozwanych także inni pracownicy przedsiębiorstwa obrotu towarowego, niezależnie od okoliczności, czy w danym przedsiębiorstwie obowiązuje umowa o odpowiedzialności wspólnej, o której mowa w art. od 1 do 12 powołanej ustawy?"uchwalił i postanowił wpisać do księgi zasad prawnych następującą zasadę prawną:Przepis art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223) ma zastosowanie w razie ujawnienia toku postępowanie sądowego, że za niedobór ponoszą odpowiedzialność - prócz pozwanego (ICH) - także inni pracownicy przedsiębiorstwa obrotu towarowego, niezależnie od tego, czy to przedsiębiorstwo zawarło z personelem sprzedającym umowę o odpowiedzialności wspólnej, normowaną w cyt. ustawie. Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223) wkłada na sąd rozpoznający sprawę o niedobór obowiązek wezwania do wzięcia udziału w sprawie pracowników powodowego przedsiębiorstwa obrotu towarowego w razie ujawnienia w toku postępowania sądowego, że oprócz pozwanego (ych) ponoszą oni odpowiedzialność za niedobór. Przepis ten wymienia przykładowo jako pracowników podlegających dopozwaniu dyrektora, członka zarządu lub głównego księgowego, tj. osoby zatrudnione w "sklepie" lub sprawujące inne funkcje w tym przedsiębiorstwie, przy czym "sklepem" w rozumieniu art. 1 § 4 tej ustawy jest wydzielona część przedsiębiorstwa, w której następuje powierzenie mienia, jak np. punkt sprzedaży detalicznej, magazyn, apteka, punkt skupu itp., a także wydzielone miejsce sprzedaży odrębnie rozliczane, jak dział, stoisko lub bufet. Z mocy art. 13 § 1 wymienionej ustawy przy wezwaniu do wzięcia udziału w sprawie doręcza się wezwanemu odpisy pism procesowych i załączników; wezwanie to zastępuje pozwanie.Na żądanie pracownika (ów) dopozwanego (ych) sąd zarządzi ponowne przeprowadzenie dowodów, które zostały już przeprowadzone przed dopozwaniem (art. 13 § 2 tejże ustawy).Jeżeli sąd uzna, że ze względu na stopień zaawansowania postępowania dowodowego lub z innej przyczyny dopozwanie byłoby niecelowe, obowiązany jest dokonać tzw. sygnalizacji, tj. zawiadomić o potrzebie wytoczenia powództwa przeciwko pracownikowi (om) nie pozwanemu (ym) organ nadrzędny nad powodowym przedsiębiorstwem (art. 13 § 3 tejże ustawy).W praktyce sądy w nielicznych sprawach stosują wymieniony wyżej przepis, zacieśniając na ogół jego zasięg do tych spraw, w których powodowe przedsiębiorstwo zawarło ze sprzedającym personelem umowę o odpowiedzialności wspólnej, unormowaną w cyt. ustawie. Nawet w takich sprawach - mimo ujawnienia w toku postępowania, że za niedobór ponoszą odpowiedzialność oprócz osób pozwanych także inni pracownicy zatrudnieni w sklepie lub sprawujący inne funkcje w powodowym przedsiębiorstwie (np. dyrektor, członek zarządu, główny księgowy itp.) - sądy nie stosują nieraz dopozwania ani sygnalizacji, o której była już wyżej mowa.Ten stan rzeczy jest sprzeczny ze wspomnianym wyżej przepisem art. 13 tejże ustawy i osłabia realizację wzmożenia ochrony mienia społecznego wbrew intencji ustawodawcy wyrażonej w tym przepisie. Przepis ten bowiem nakazuje sądowi - w razie ujawnienia podstaw odpowiedzialności za niedobór innych pracowników przedsiębiorstwa obrotu towarowego - dokonanie ich dopozwania (§ 1), którego sąd może zaniechać tylko wówczas, gdy na podstawie wnikliwej oceny okoliczności danej sprawy dojdzie do wniosku, że zastosowanie dopozwania byłoby niecelowe ze względu na stopień zaawansowania postępowania dowodowego, które by na żądanie dopozwanego należało ponownie przeprowadzić (art. 13 § 2 ustawy), albo z innej ważnej przyczyny. Jednakże stwierdzenie niecelowości dopozwania pociąga za sobą obowiązek sądu dokonania sygnalizacji, tj. zawiadomienia organu nadrzędnego nad powodowym przedsiębiorstwem o potrzebie wytoczenia powództwa przeciwko pracownikowi (om) nie pozwanemu (ym). Omawiany przepis nie pozwala sądowi na odstąpienie od sygnalizacji, gdy sąd stwierdzi potrzebę wytoczenia takiego powództwa. Sąd obowiązany jest dokonać wówczas sygnalizacji nawet wtedy, gdy np. w aktach sprawy zawarte są pisma pochodzące od organu nadrzędnego nad powodowym przedsiębiorstwem wskazujące na to, że organowi temu znany był stan faktyczny, który wedle oceny sądu konkretyzuje potrzebę wytoczenia takiego powództwa. W zawiadomieniu organu nadrzędnego o potrzebie wytoczenia powództwa sąd powinien przytoczyć taki stan faktyczny ze wskazaniem istniejących w aktach sprawy dowodów w tym zakresie.Przytoczone pytanie prawne, poddane przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozwagę składowi siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego, dotyczy kwestii, czy wspomniane wyżej obowiązki sądu rozpoznającego sprawę o pokrycie niedoboru istnieją tylko wówczas, gdy powodowe przedsiębiorstwo zawarło ze sprzedającym personelem umowę o odpowiedzialności wspólnej, unormowaną w cyt. ustawie, czy też obowiązki te spoczywają na sądzie niezależnie od tego, czy powodowe przedsiębiorstwo zawarło wskazaną wyżej umowę.Na pytanie to należy udzielić odpowiedzi twierdzącej z następujących przyczyn:Ustawa z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory w przedsiębiorstwach obrotu towarowego (Dz. U. Nr 36, poz. 223) nie uzależnia dopozwania, unormowanego w art. 13 tej ustawy, od tego, jaki system odpowiedzialności zastosowano w powodowym przedsiębiorstwie. W szczególności wymieniony przepis nie zawiera dyspozycji zacieśniającej jego zasięg tylko do wypadków, gdy personel sprzedający zawarł z przedsiębiorstwem umowę o odpowiedzialności wspólnej unormowanej w art. 2 i nast. tej ustawy. Sam tytuł ustawy "o współodpowiedzialności majątkowej" wskazuje na to, że normuje ona nie tylko kwestie dotyczące umownej "odpowiedzialności wspólnej", lecz także inne zagadnienia dotyczące "współodpowiedzialności majątkowej". Ta "współodpowiedzialność" sięga bowiem dalej niż obowiązki wynikające z zawarcia przez pracowników uspołecznionego przedsiębiorstwa obrotu towarowego z tym przedsiębiorstwem umowy pisemnej "o odpowiedzialności wspólnej" unormowanej w art. 2 - 8 cyt. ustawy. Gdyby ustawa normowała tylko zagadnienia dotyczące wymienionej wyżej umownej "odpowiedzialności wspólnej", znalazłoby to wyraz w nazwie ustawy. Mianowicie nazwa brzmiałaby wtedy: ustawa "o odpowiedzialności wspólnej..." Ponadto fakt, że ustawa ta reguluje w art. 9 odpowiedzialność kierownika sklepu i jego zastępcy (ów) w razie niezawarcia "umowy o odpowiedzialności wspólnej", też wykazuje, że zasięg ustawy nie został zacieśniony do wypadków zawarcia tej umowy.Również art. 10 cyt. ustawy nie pozostaje w ścisłym związku z powyższą umową o odpowiedzialności wspólnej. Zasada bowiem niedopuszczalności zatrudnienia jakiegokolwiek pracownika odpowiedzialnego w zasięgu umowy "odpowiedzialności wspólnej" bez zgody kierownictwa i wszystkich pozostałych pracowników współodpowiedzialnych za niedobór wynika już z art. 4 tejże ustawy. Dlatego też art. 10 § 1 tej ustawy, uzależniający zatrudnienie pracownika od zgody kierownika sklepu, wykracza poza zasięg obowiązywania "umowy o odpowiedzialności wspólnej" unormowanej w omawianej ustawie. Z tej też przyczyny art. 1 tej ustawy stanowi w § 1, że przepisy ustawy "stosuje się w przypadku powierzenia mienia w uspołecznionych przedsiębiorstwach obrotu towarowego" - bez zastrzeżenia, że powierzenie mienia musi nastąpić na podstawie zawarcia "umowy o odpowiedzialności wspólnej" uregulowanej w następnych przepisach tej ustawy. Z tego względu argument a titulo tej ustawy i treść jej art. 1 wyłączają zacieśnienie zasięgu dopozwania, unormowanego w art. 13 tejże ustawy i sygnalizacji przewidzianej w tymże art. 13, do wypadków, gdy personel sprzedający zawarł z przedsiębiorstwem umowę o odpowiedzialności wspólnej unormowanej tą ustawą.Dopozwanie lub sygnalizacja ma zastosowanie niezależnie od tego, jaki system odpowiedzialności zastosowano w przedsiębiorstwie obrotu towarowego. W szczególności dopozwanie albo sygnalizacja mają być stosowane także wtedy, gdy personel sprzedający wprawdzie nie zawarł "umowy o odpowiedzialności wspólnej", jednakże przedsiębiorstwo powierzyło mienie łącznie kierownikowi sklepu (magazynu itp.) i jego zastępcy albo powierzyło mienie jednemu pracownikowi, np. w sklepie czy magazynie prowadzonym przez jedną osobę materialnie odpowiedzialną, gdy inny pracownik tegoż przedsiębiorstwa ponosi także odpowiedzialność za niedobór w tym mieniu. W ostatnio wymienionym wypadku przepis art. 13 cyt. ustawy ma zastosowanie zgodnie ze swym brzmieniem oraz stosownie do art. 1 tejże ustawy, który w § 1 stwierdza, że przepisy tej ustawy "stosuje się w przypadku powierzenia mienia (...)", nie żądając, by mienie powierzono kilku osobom.Należy zaznaczyć, że Sąd Najwyższy już w orzeczeniu z dnia 15.X.1959 r. 2 CR 813/58 słusznie wyjaśnił, iż art. 13 cyt. ustawy, jako przepis o charakterze ogólnym i samoistnym, odnosi się nie tylko do wypadków umownej odpowiedzialności wspólnej, przewidzianej w poprzednich artykułach tej ustawy.Z przyczyn wyżej wskazanych Sąd Najwyższy na postawione pytanie udzielił odpowiedzi twierdzącej i postanowił wpisać ją do księgi zasad prawnych.