III CO 78/26

III CO 78/26 POSTANOWIENIE 24 marca 2026 r. Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Ewa Stefańska na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa J.J. przeciwko Skarbowi Państwa - Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim reprezentowanemu przez Prezesa Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim i E.M. o zapłatę, na skutek wystąpienia przez Sąd Okręgowy w Rybniku postanowieniem z 19 stycznia 2026 r., II Ca 136/25, o przekazanie do sądu równorzędnego, odmawia przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. (M.T.) UZASADNIENIE Postanowieniem z 19 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Rybniku wystąpił do Sądu Najwyższego o przekazanie sprawy wywołanej apelacją od wyroku Sądu Rejonowego w Jastrzębiu Zdroju wniesioną przez J.J. do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, na podstawie art. 441 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał, że przeciwko wszystkim sędziom orzekającym w II Wydziale Cywilnym Odwoławczym Sądu Okręgowego w Rybniku oraz wobec większości sędziów orzekających w tym Sądzie J.J. zainicjował postępowania sądowe, a w konsekwencji wobec tych sędziów zachodzą okoliczności tego III CO 78/26 2 rodzaju, że mogłyby w powszechnym odbiorze społecznym wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Zdaniem Sądu Okręgowego, w tej sytuacji dobro wymiaru sprawiedliwości przemawia za uznaniem, że sprawę powinien rozpoznać inny sąd równorzędny, w którym nie pełni służby sędzia, wobec którego J.J. wytoczył powództwo. Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, że J.J. na sali rozpraw zgłaszał zastrzeżenia w zakresie prawidłowości powołania sędziów i ich niezawisłości, a także w niemal każdej sprawie składa wnioski o zbadanie spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności lub wnioski o wyłączenie sędziego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 441 k.p.c. Sąd Najwyższy może przekazać sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu z sądem występującym, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości, w szczególności wzgląd na postrzeganie sądu jako organu bezstronnego. Przepis ten stanowi wyjątek od kodeksowej zasady rozpoznawania sprawy przez sąd miejscowo właściwy i z tej przyczyny powinien być interpretowany ściśle (zob. m.in. postanowienia SN: z 16 marca 2020 r., IV CO 18/20; z 10 września 2020 r., II CO 203/20; z 28 września 2021 r., II CO 72/21; z 9 czerwca 2025 r., III CO 655/25; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26). Zbyt pochopne przekazywanie sprawy innemu sądowi równorzędnemu nie służy wytwarzaniu w społeczeństwie przekonania o bezstronności sądów, lecz przeciwnie, może budować przekonanie o łatwości manipulowania ich ustawową właściwością (zob. m.in. postanowienia SN: z 25 listopada 2009 r., III KO 81/09, OSNKW 2010, nr 2, poz. 20; z 24 lutego 2020 r., II PO 5/20; z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26, i z 9 lutego 2026 r., III CO 79/26). Okoliczności wynikające z dobra wymiaru sprawiedliwości powinny być realne i stwarzać rzeczywiste zagrożenie dla prawidłowości jego funkcjonowania (zob. postanowienie SN z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26). III CO 78/26 3 Sąd Najwyższy nie dostrzegł potrzeby przekazania przedmiotowej sprawy do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu. Po pierwsze, należy wskazać, że w Sądzie Okręgowym w Rybniku wciąż pozostają sędziowie, wobec których J.J. nie wytoczył powództw, a zatem nie dotyczą ich okoliczności, które potencjalnie mogłyby wpłynąć na odbieranie sądu jako pozbawionego waloru bezstronności. Już z tej przyczyny wniosek o przekazanie sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie. Po drugie, przesłanki stosowania art. 441 k.p.c. nie mogą być tożsame z przesłankami zastosowania innych instrumentów ustawowych stworzonych w celu zabezpieczenia standardu rozpoznawania sprawy przez bezstronny sąd, w szczególności instrumentów wskazanych w art. 48 lub art. 49 k.p.c. Jeżeli instytucja wyłączenia sędziego wystarcza do zabezpieczenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy przez bezstronny sąd, to nie występuje konieczność modyfikowania określonej na podstawie ustawy właściwości sądu przy wykorzystaniu art. 441 k.p.c. (zob. postanowienia SN: z 25 czerwca 2025 r., III CO 653/25, i z 9 lutego 2026 r., III CO 77/26). Nawet w przypadku wyłączenia wszystkich sędziów sądu, podstawę prawną do wnioskowania o wyznaczenie sądu równorzędnego stanowiłby art. 44, a nie art. 441 k.p.c. Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji. Ewa Stefańska (M.T.) [SOP]