III CR 1019/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Morawski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Białek, F. Stojanowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Stołecznego Związku Spółdzielni Pracy w W. przeciwko Zofii S. o zapłatę, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 4 kwietnia 1956 r., zaskarżony wyrok uchylił, sprawę Sądowi Powiatowemu dla m. Krakowa do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa żądała zasadzenia od strony pozwanej sumy 11.000 zł tytułem reszty ceny sprzedaży kalafonii dostarczonej do jej przedsiębiorstwa w 1953 r.Sąd Wojewódzki powództwo zasądził. Rewizję pozwanej od tego wyroku, żądającą jego zmiany i oddalenia powództwa lub uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z powodu obrazy prawa materialnego, uznał Sąd Najwyższy za usprawiedliwioną.Według ustalenia Sądu Wojewódzkiego, w chwili powstania zobowiązania przedsiębiorstwo pozwanej znajdowało się pod przymusowym zarządem egzekucyjnym z mocy art. 135 i n. dekretu z dnia 28 stycznia 1947 r. o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych (Dz. U. Nr 21, poz. 84), a obecnie znajduje się pod przymusowym zarządem państwowym z mocy dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 67).Przepis art. 138 powoł. dekretu z 1947 r. stanowi, że "w przypadku umorzenia egzekucji (art. 43 i 45) uprawnienia i zobowiązania powstałe w czasie trwania zarządu przymusowego przechodzą na dłużnika". Z przepisu tego wynika, że czynności zarządcy egzekucyjnego same przez się nie zobowiązują dłużnika, a zobowiązania przez tegoż zaciągnięte przechodzą na dłużnika dopiero z chwilą umorzenia egzekucji, a tym samym z chwilą odzyskania przez dłużnika własnego zarządu przedsiębiorstwem. W sprawie zatem należało wyjaśnić, czy spełniły się powyższe warunki przejścia zobowiązania na pozwaną.Z pisma obecnego zarządcy przymusowego, którego Sąd nie wziął pod uwagę, wynikałoby, że zarząd egzekucyjny nad przedsiębiorstwem pozwanej trwał do dnia 4 kwietnia 1953 r. i od tegoż dnia 4 kwietnia 1953 r. został ustanowiony nad przedsiębiorstwem pozwanej przymusowy zarząd państwowy. Jeżeliby rzeczywiście należało w sprawie ustalić taki stan faktyczny i zarazem okoliczność, że od chwili powstania dochodzonego w sprawie długu pozwana nie miała w ogóle przedsiębiorstwa w swym zarządzie, brak byłoby podstaw do uznania, że sporny dług na nią przeszedł.Sąd Wojewódzki, rozumiejąc przepis art. 138 dekretu z 1947 r. w ten sposób, że "za zobowiązania powstałe w okresie trwania zarządu przymusowego odpowiada dłużnik", nie wyjaśnił powyższych istotnych w sprawie okoliczności, naruszając w ten sposób przepis art. 138 powoł. dekretu.Na wypadek gdyby stan faktyczny sprawy uzasadniał jednak odpowiedzialność pozwanej, wymaga rozważenia zarzut rewizji naruszenia przepisu art. 3 p.o.p.c. Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu skarżącej, żeby twierdzona przez pozwaną a nie wyjaśniona przez Sąd okoliczność, iż dochodzona w sprawie reszta ceny sprzedaży kalafonii znajduje pokrycie w zapisie kalafonii z tej właśnie sprzedaży, którą objął zarządca przymusowy, sama przez się nie uzasadniała uznania, że strona powodowa nadużywa swego prawa, dochodząc roszczenia od pozwanej.Niemniej można uznać, że strona powodowa powinna była w tych okolicznościach zwrócić się wpierw do władzy nadrzędnej nad zarządcą przymusowym o nakazie zarządcy pokrycia jej wierzytelności (art. 10 powoł. dekretu z 1918 r.). Dochodzenie bowiem roszczenia od pozwanej nie mającej odpowiednika ceny sprzedaży, podczas gdy istnieje możliwość uzyskania zapłaty od jednostki posiadającej sprzedany towar, jeżeli taka odpowiedzialność nie wynikła z oświadczenia takiej woli przez pozwaną i pozwana musiałaby pokryć dochodzone roszczenie z wynagrodzenia za pracę - mogłoby uzasadnić przypuszczenie działania zawinionego, wyrządzającego pozwanej szkodę. Z tego względu zgłoszenie takiego wniosku przez stronę powodową do właściwej władzy uzasadniałoby zawieszenie postępowania w sprawie do czasu rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym. Jeżeliby jednak wniosek strony powodowej załatwiony został odmownie, to nie można by stronie powodowej zarzucać, że nadużywa swego prawa, gdyby dochodziła przysługującego jej roszczenia jedyną dostępną jej drogą.Z tych powodów orzeczono jak w sentencji.