III CR 970/57

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. i Jadwigi K. przeciwko1)Skarbowi Państwa - Wydział Finansowy Prezydium W.R.N. w K.,2)Stanisławowi S.o wydanie ruchomości, po rozpoznaniu rewizji Skarbu Państwa od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 7 marca 1955 r., zaskarżone postanowienie w stosunku do Skarbu Państwa uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktycznePowodowie Jan K. i Jadwiga K. domagali się zobowiązania solidarnie pozwanych - Skarbu Państwa, Rejonowy Urząd Likwidacyjny w K. i Stanisława S. do wydania im ruchomości szczegółowo w pozwie wymienionych, twierdząc, że ruchomości te stanowią ich własność, że znajdowały się one w używaniu ich córki, która uchodząc w styczniu 1945 r. przed zbliżającym się frontem do swej siostry do Niemiec, wróciła dopiero po zakończeniu działań wojennych, że w międzyczasie mieszkanie z urządzeniem zajął pozwany Stanisław S. Ponadto powodowie podnieśli, że w czasie okupacji byli zaszeregowani do III grupy niemieckiej listy narodowościowej z odwołaniem i złożyli obecnie deklarację wierności.Wezwani wnieśli o oddalenie powództwa.Postanowieniem z dnia 7 marca 1955 r. Sąd Wojewódzki w Katowicach na zasadzie art. 361 k.p.c. postępowanie umorzył z tym uzasadnieniem, że jak wynika z pisma powodów z dnia 2 marca 1954 r. pozwany S. wydał im wszystkie sporem objęte ruchomości oraz że z pozwanym tym powodowie zawarli ugodę co do kosztów procesu. W tych warunkach zdaniem Sądu Wojewódzkiego, gdy powodowie znaleźli się w posiadaniu ruchomości, których wydania dochodzili w tym postępowaniu, wydanie wyroku stało się zbędne.Postanowienie to zaskarża rewizją pozwany Skarb Państwa. Skarżący, wnosząc o zmianę względnie uchylenie postanowienia Sądu Wojewódzkiego, zarzuca uchybienie przepisów procesowych, a w szczególności art. 64 § 2, 218 § 1, 232, 236 i 361 § 1 i 2 k.p.c.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 64 k.p.c. jest uzasadniony. Z przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich wynika, że ustawowym zarządcą mienia poniemieckiego i opuszczonego są odpowiednie organy Państwa - obecnie wydziały finansowe prezydiów rad narodowych działające jako władza likwidacyjna. W związku z tym dochodzenie praw dotyczących tego majątku może nastąpić jedynie przy udziale urzędu likwidacyjnego. Jeżeli władza likwidacyjna mienie dała w najem względnie użytkowanie osobom trzecim, nie stwarza to w procesie o wydanie tego mienia współuczestnictwa materialnego po stronie pozwanej, skoro współuczestnictwo to zachodzi wówczas, gdy chodzi o prawa i o obowiązki wspólne uczestników, względnie gdy chodzi o roszczenia oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej. Tym bardziej nie może w omawianym przypadku być mowy o zaistnieniu po stronie pozwanej spółuczestnictwa jednolitego, przy którym zgodnie z art. 64 § 2 k.p.c., mimo że czynności procesowe spółuczestników działających skuteczne są wobec nie działających, czynności o charakterze dyspozycyjnym, jak zawarcie zgody, zrzeczenie się i uznanie roszczenia wymagają zgody wszystkich spółuczestników.W tym stanie rzeczy okoliczność, że pozwany Franciszek S. jako posiadacz spornych ruchomości wydał je powodom nie może wywierać jakichkolwiek skutków ujemnych dla drugiego z pozwanych, tj. Skarbu Państwa - Wydział Finansowy Prezydium W.R.N. Skoro więc pozwany Skarb Państwa mimo wydania przez pozwanego S. spornych ruchomości przeczył w dalszym ciągu zasadności żądania powodów, to wydanie wyroku jeszcze nie stało się zbędne, gdyż istnieje w dalszym ciągu pomiędzy stronami spór o zasadność roszczenia, który sąd winien był rozstrzygnąć.Z tych już względów zaskarżone postanowienie, o ile umorzono nim postępowanie w stosunku do Skarbu Państwa, podlega uchyleniu a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki winien mieć na uwadze, że jak to wyjaśnił Sąd w uchwale Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1955 r. I CO 77/54 (OSN 1957/I poz. 2), jeżeli przeciwko - obywatelowi polskiemu wpisanemu w okresie okupacji na listę narodową niemiecką było prowadzone postępowanie karne o przestępstwo przewidziane w dekrecie z dnia 28 czerwca 1946 r. o odpowiedzialności karnej za odstępstwo od narodowości w czasie wojny 1939-1945 (Dz. U. z 1946 r. Nr 41, poz. 237) lub toczyło się postępowanie określone w przepisach wymienionych w art. 9 powołanego dekretu - o zwolnieniu majątku spod zajęcia orzeka sąd karny. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że potrzeba orzekania przez sąd karny w trybie art. 13 dekretu z dnia 26 czerwca 1946 r. o zwolnieniu lub przepadku majątku zachodzi w przypadku istnienia dwu przesłanek, tj. gdy było wszczęte postępowanie karne i nastąpiło zajęcie mienia. Wszczęcie postępowania według ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich elementów (Dz. U. z 1945 r. Nr 17, poz. 96 z późn. zm.) następowało zaś nie tylko wówczas, gdy władze bezpieczeństwa publicznego lub prokurator specjalnego sądu karnego podjęli dochodzenie lub skierowali sprawę do sądu karnego lecz także wówczas, gdy zobowiązany do tego z ustawy odstępca złożył deklarację wierności, wszczynając w ten sposób postępowanie administracyjne (art. 4).Opis i zajęcie majątku (§ 2 rozporządzenia z dnia 30 listopada 1944 r. i art. 22 ustawy z 1945 r.) nastąpiły w zasadzie w razie sporządzenia przez władzę finansową (likwidacyjną) protokołu zajęcia z wymienieniem osoby i jej zajmowanego mienia, jeżeli ponadto z protokołu wynikają przyczyny zajęcia.Z twierdzeń samych powodów wynika, że byli oni zaszeregowani do 3 grupy listy narodowej niemieckiej i że złożyli deklarację wierności. Ponadto z akt sprawy zdaje się być rzeczą niesporną, że ruchomości zostały opisane i zajęte przez władzę finansową (likwidacyjną) na podstawie protokołu zajęcia.W przypadku zaistnienia obu przesłanek powództwo windykacyjne powodów nie mogłaby być więc uwzględnione, gdyż stan zajęcia ogranicza ich prawa płynące z art. 23 pr. rzecz. Skoro o zwolnieniu majątku lub o jego przepadku orzeka sąd karny i orzeczenie tego sądu jest prejudycjalne dla sprawy cywilnej, Sąd Wojewódzki winien (w razie ustalenia obu przesłanek) zawiesić postępowanie i zwrócić się do sądu karnego o wydanie właściwego orzeczenia (art. 192 § 2 k.p.c.).Z tych względów należało orzec jak w sentencji postanowienia.