III CRN 39/79

SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 29 marca 1979 r. sprawy z wniosku Wiesława G. o przysposobienie małoletniego Marcina M. na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL DK III Pc 1508/78 od postanowienia Sądu Rejonowego w Pruszkowie z dnia 27 czerwca 1978 r. R III NSM 248/78 postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 27 czerwca 1978 r. Sąd Rejonowy w Pruszkowie orzekł pełne przysposobienie małoletniego Marcina M. urodzonego 3 lipca 1971 r. w Warszawie, syna Marka M. i Izabeli z domu L. przez Wiesława G., obecnego męża matki małoletniego - Izabeli G. Postanowienie to stało się prawomocne.W rewizji nadzwyczajnej od tego postanowienia Prokurator Generalny PRL wnosi o jego uchylenie i oddalenie wniosku Wiesława G. o przysposobienie małoletniego Marcina M., zarzucając rażące naruszenie art. 3 § 2, art. 5 k.p.c. oraz art. 114 § 1 i art. 121 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a ponadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Do rewizji nadzwyczajnej został dołączony odpis pozwu wniesionego przez prokuratora o zaprzeczenie ojcostwa Marka M. w stosunku do małoletniego Marcina M.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zaskarżone postanowienie nie zawiera uzasadnienia.Z materiału sprawy (wniosku i protokołu rozprawy) wynika, że wnioskodawca uważa się za biologicznego ojca małoletniego Marcina M. urodzonego przez Izabelę G. w czasie trwania jej małżeństwa z Markiem M.; po rozwiązaniu tego małżeństwa wnioskodawca zawarł związek małżeński z matką dziecka. Nawiązując do tego stanu faktycznego, Prokurator Generalny PRL wywodzi, że Sąd Rejonowy wbrew obowiązkowi wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, nie rozważył należycie czy wniosek złożony przez Wiesława G. o przysposobienie jego naturalnego syna Marcina M. może być w konkretnej sytuacji faktycznej oceniony jako mający na celu dobro tegoż dziecka. Sąd ten nie wziął pod uwagę tego, że wniosek Wiesława G. i jego aktualnej żony, matki dziecka, w istocie rzeczy zmierzał do uregulowania stosunku prawnego do dziecka aktualnego męża matki będącego jednocześnie naturalnym ojcem dziecka. W tej sytuacji przysposobienie nie było jedyną możliwą formą prawną uregulowania tego stosunku. Sąd Rejonowy stosownie do treści art. 5 k.p.c. - wobec faktu, że wnioskodawcy występowali bez adwokata - powinien udzielić im pouczenia, iż najlepszą, zgodną z interesem małoletniego formą uregulowania stosunku prawnego Wiesława G. wobec małoletniego Marcina M. jest powództwo o zaprzeczenie ojcostwa tegoż dziecka, wynikającego z pierwszego małżeństwa jego matki, a następnie ustalenie ojcostwa Wiesława G. bądź w formie uznania, bądź powództwa o ustalenie ojcostwa.W świetle bowiem zebranego materiału dowodowego, a więc najbardziej miarodajnych stwierdzeń osób najbardziej zainteresowanych, tj. Marka M., Izabeli G. i Wiesława G. oczywiste jest, iż Marcin M., mimo że przemawiało za nim domniemanie pochodzenia z małżeństwa jego matki Izabeli z Markiem M., nie jest naturalnym dzieckiem tegoż ówczesnego męża matki, a jest naturalnym synem Wiesława G., aktualnego męża Izabeli G.Stanowisko reprezentowane przez skarżącego jest uzasadnione. Skoro istniała inna niż przysposobienie droga uregulowania sytuacji prawnej małoletniego Marcina M. w rodzinie założonej przez jego matkę z Wiesławem G. orzeczenie przysposobienia nie powinno nastąpić jako sprzeczne z dobrem małoletniego, w którego interesie leży takie uregulowanie jego sytuacji prawnej w rodzinie, które dawałoby mu nie tylko najwięcej praw, ale również było zgodne z rzeczywistością, co jest gwarancją uniknięcia przez to dziecko w okresie dorastania kłopotów i przykrości mogących się wiązać z faktem dowiedzenia się, iż zostało przez swojego ojca jedynie przysposobione. Nie można bowiem uznać za zgodne z dobrem dziecka uregulowanie jego sytuacji prawnej w sposób przewidziany dla dzieci pozbawionych normalnie funkcjonującego środowiska rodzinnego, mimo istnienia wszystkich warunków do uregulowania jego statusu poprzez jedną z form ustalania ojcostwa, opartą na pochodzeniu dziecka od jego rodziców, będących aktualnie małżonkami.Z powyższego zatem punktu widzenia celowości społecznej doboru odpowiedniego rozwiązania prawnego zaskarżone orzeczenie musi być uznane w świetle przepisu kodeksu postępowania cywilnego o rewizji nadzwyczajnej za wadliwe (art. 417 i 422), jeżeli zwłaszcza uwzględni się istotny fakt, że orzeczenie przysposobienia i jego utrzymanie w mocy nie odpowiada żadnej z zainteresowanych osób, ani matce, ani ojcu biologicznemu, ani też mężczyźnie, którego ojcostwo w stosunku do małoletniego wynika z faktu pozostawania poprzednio w związku małżeńskim z matką dziecka.Wprawdzie z reguły uchybienie art. 5 k.p.c. może być zakwalifikowane tylko w ramach podstawy rewizyjnej przewidzianej w art. 368 pkt 5 k.p.c., jednakże w pewnych wyjątkowych sytuacjach, w takich jak występująca w niniejszej sprawie, nieudzielenie przez Sąd osobom zainteresowanym potrzebnych wskazówek może być zakwalifikowane jako wadliwość pociągająca za sobą w konsekwencji wadliwość samego rozstrzygnięcia nie jako takiego, ale ze względu na skutki prawne, które wywiera w tym sensie, że nie stanowi najadekwatniejszego ukształtowania stosunków społeczno-prawnych. Z tej też racji w okolicznościach niniejszej sprawy należy uznać, że orzeczenie, które nie może być uważane za najtrafniejsze uregulowanie w konkretny sposób określonego zespołu stosunków rodzinnoprawnych - pozostaje w kolizji z interesem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, wyrażającym się między innymi w tym, aby stosunki społeczne między jednostkami poprzez czynności stron i orzeczenie sądowe przybierały najbardziej adekwatną i społecznie celową formę prawną.W tym stanie rzeczy należało uchylić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek Wiesława G. o przysposobienie małoletniego Marcina M.