III CZP 36/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN G. Bieniek. Sędziowie SN: K. Kołakowski, M. Sychowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa (...) Związku Rolników Kółek i Organizacji Rolniczych w W. przeciwko Spółdzielni Kółek Rolniczych w B. o uchylenie uchwały Rady Nadzorczej SKR po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Płocku postanowieniem z dnia 29 kwietnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ustalony w art. 85 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.) obowiązek określania przez spółdzielnię zasad wynagradzania pracowników z zastosowaniem przepisów o wynagrodzeniach dotyczy przepisów o wynagrodzeniach wydanych przed wejściem w życie prawa spółdzielczego, a w szczególności przepisów uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. (M. P. Nr 17, poz. 138) przewidującej regulacje nie dla wszystkich zakładów pracy, lecz dla określonej grupy przedsiębiorstw państwowych, ale zarazem dopuszczającej zalecenie stosowania jej spółdzielniom przez centralne związki spółdzielni?"podjął następującą uchwałę:Przepisy uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M. P. Nr 17, poz. 138) nie stanowią przepisów o wynagrodzeniach, o których mowa w art. 85 prawa spółdzielczego.Uzasadnienie faktyczneZarząd (...) Związku Rolników Kółek i Organizacji Rolniczych w W. zaskarżył uchwały Rady Nadzorczej Spółdzielni Kółek Rolniczych w B. z dnia 23 lipca 1985 r., 4 października 1985 r. i 17 marca 1986 r. dotyczące ustalenia zasad wynagradzania członków Zarządu i pracowników Spółdzielni, zarzucając im m.in. niezgodność z przepisami uchwały nr 135 Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 1982 r. w sprawie dostosowania niektórych zasad wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych do reformy gospodarczej (M. P. Nr 17, poz. 138).Powyższa Spółdzielnia nie uznała powództwa. Podniosła w szczególności, że uchwała nr 135 Rady Ministrów nie zawiera przepisów prawa wiążących spółdzielnie.Sąd Rejonowy w Sierpcu wyrokiem z dnia 30 września 1986 r. oddalił powództwo.Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda od wymienionego wyroku Sąd Wojewódzki w Płocku powziął poważną wątpliwość prawną, którą sformułował w przytoczonym w sentencji uchwały zagadnieniu prawnym.Uzasadnienie prawneRozstrzygając to zagadnienie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:W myśl art. 85 prawa spółdzielczego spółdzielnia ustala samodzielnie wielkość środków na wynagrodzenia w ramach posiadanych możliwości finansowych stosownie do potrzeb swojej działalności, a także określa zasady wynagradzania, stosując przepisy kodeksu pracy, przepisy o wynagrodzeniach oraz postanowienia właściwych dla spółdzielni układów zbiorowych pracy. Rozstrzygnięcie przedstawionego zagadnienia prawnego zatem zależy od odpowiedzi na pytanie, czy przepisy uchwały nr 135 Rady Ministrów stanowią "przepisy o wynagrodzeniach", o których mowa w przytoczonym art. 85 prawa spółdzielczego.Nie ulega wątpliwości, że uchwała nr 135 Rady Ministrów, która wydana została na podstawie art. 79 k.p., zawiera przepisy regulujące zasady wynagradzania za pracę. Jednakże już jej tytuł wskazuje, że zasięg działania uchwały ogranicza się do wynagradzania pracowników przedsiębiorstw państwowych, przy czym z § 1 uchwały wynika, że odnosi się ona nie do wszystkich przedsiębiorstw państwowych, a w § 3 przewiduje możliwość stosowania jej przepisów do przedsiębiorstw nie objętych wprost jej działaniem. Adresatem uchwały nie są więc spółdzielnie i przepisy w niej zawarte nie mają bezpośredniego zastosowania do spółdzielni. Potwierdza to § 14 uchwały stanowiący, że zarządy centralnych związków spółdzielni mogą zalecić zrzeszonym związkom odpowiednie stosowanie przepisów uchwały. Przepisy te więc mogłyby znaleźć zastosowanie do spółdzielni - stosownie do § 14 uchwały - tylko na mocy odpowiednich uchwał właściwych zarządów centralnych związków spółdzielni. Kwestia, czy takie uchwały mają moc wiążącą spółdzielnie, nie została objęta zagadnieniem prawnym przedstawionym Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Należy więc jedynie zauważyć, że Sąd Wojewódzki stanął na trafnym stanowisku, iż z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 90, poz. 210 ze zm.), tj. z dniem 1 stycznia 1983 r., stan prawny w tym zakresie uległ zmianie. Na podstawie art. 175 § 1 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.) uchwały organów związków spółdzielni obowiązywały wszystkie zrzeszone w nich organizacje spółdzielcze, których dana uchwała dotyczyła. Natomiast pod rządami prawa spółdzielczego organizacje spółdzielcze zrzeszone w związku spółdzielczym obowiązują tylko uchwały Zjazdu delegatów, Rady i - w drodze analogii - Zarządu związku w sprawach organizacyjnych i majątkowych związku oraz w sprawach wykluczenia i wykreślenia członka związku (art. 255 § 1), a poza tym tylko uchwały wymienionych organów związku w innych sprawach, podjęte na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego, jak np. zawartego w art. 205 zdanie trzecie prawa spółdzielczego. Przepis § 14 uchwały nr 135 Rady Ministrów nie jest przepisem zawierającym takie upoważnienie, a zatem uchwały związków spółdzielni podjęte na podstawie tego przepisu mają jedynie charakter opiniodawczo-konsultacyjny, doradczy bądź inicjujący.Jak wynika z tego, co powiedziano, uchwała nr 135 Rady Ministrów, aczkolwiek zawiera przepisy o wynagrodzeniach, ale przepisy te nie są przepisami o wynagrodzeniach, o których mowa w art. 85 prawa spółdzielczego. "Przepisami o wynagrodzeniach" w rozumieniu tego przepisu są bowiem tylko takie przepisy o wynagrodzeniach, które odnoszą się do wynagrodzeń w spółdzielczości, a nie w przedsiębiorstwach państwowych czy w innych jednostkach organizacyjnych. Ze względu na unormowanie zawarte w art. 2 § 2 prawa spółdzielczego wchodzą tu w grę tylko przepisy o randze ustawy, a przepisy niższego rzędu tylko wówczas, gdy wydane zostały na podstawie i w zakresie upoważnień przewidzianych w przepisach ustawowych. Przykładowo można wskazać, że przepisami o wynagrodzeniach, mającymi w myśl art. 85 prawa spółdzielczego zastosowanie do spółdzielni, są przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. o zasadach tworzenia zakładowych systemów wynagradzania (Dz. U. Nr 5, poz. 25), które stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 2 tej ustawy mają zastosowanie także do jednostek organizacyjnych spółdzielczości działających na rozrachunku gospodarczym. Reforma gospodarcza zakłada znaczną samodzielność jednostek gospodarczych. W odniesieniu do spółdzielni wyraz temu daje przede wszystkim art. 2 § 1 prawa spółdzielczego, uchwalonego już w okresie wdrażania reformy. Dlatego ingerencja organów władzy terenowej i organów administracji państwowej w działalność spółdzielni może - stosownie do art. 2 § 2 prawa spółdzielczego - następować tylko w drodze przepisów prawnych i decyzji wydawanych na podstawie i w zakresie upoważnień przewidzianych w przepisach ustawowych. Niestosowanie do spółdzielni uchwały nr 135 Rady Ministrów przewidującej dostosowanie niektórych zasad wynagradzania pracowników innych jednostek organizacyjnych, a mianowicie przedsiębiorstw państwowych, do reformy gospodarczej nie pozostaje przeto w sprzeczności z celami reformy gospodarczej. Gdyby wola ustawodawcy była inna, znalazłaby wyraz w odpowiednich przepisach ustawowych adresowanych do spółdzielni.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy podjął uchwałę jak w sentencji.