III CZP 67/72

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Bolesława K. o dział spadku po Antonim K. po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łodzi postanowieniem z dnia 8 lipca 1972 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy w świetle art. 179 § 3 k.p.c. dopuszczalne jest uchylenie postanowienia zabezpieczającego powództwo podczas zawieszenia postępowania w sprawie?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Podczas zawieszenia postępowania dopuszczalne jest uchylenie lub zmiana zabezpieczenia powództwa (z wniosku).Uzasadnienie faktyczneW toku postępowania o dział upadku Sąd Powiatowy w Brzezinach zabezpieczył "wniosek przez wstrzymanie budowy domu mieszkalnego przez Mieczysława K. na gospodarstwie spadkowym". Sąd Wojewódzki zaś, rozpoznając rewizję uczestnika, zawiesił postępowanie w sprawie wobec wystąpienia skarżącego w trybie ustawy z 26.X.1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, (Dz. U. nr 27, poz. 250) do władzy administracyjnej o przyznanie mu na własność użytkowanej przez niego od 1960 r. w wyniku nieformalnego działu spadku działki gruntu (por. art. 14 powoł. wyżej ustawy). Jednocześnie M. K. złożył wniosek o uchylenie udzielonego wnioskodawcy zabezpieczenia.Sąd Powiatowy uwzględnił ten wniosek. Na skutek zażalenia wnioskodawcy Sąd Wojewódzki przedstawił na podstawie art. 391 k.p.c. przytoczone w uchwale zagadnienia prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: 1. Podczas zawieszenia postępowania sąd jest uprawniony do podejmowania - stosownie do art. 179 § 3 k.p.c. - tylko tych czynności, które "mają na celu podjecie postępowania albo zabezpieczenia powództwa lub dowodu". Czynności dopuszczone w drodze wyjątku od zasady niepodejmowania przez sąd podczas zawieszenia postępowania żadnych czynności wyłączają wykładnię - co do celu tych czynności - rozszerzającą.Sąd procesowy uprawniony jest zatem podjąć z urzędu postępowanie w sprawie (o ile zachodzą przewidziane ku temu w ustawie przesłanki), rozpoznać wniosek strony (uczestnika postępowania nieprocesowego - por. art. 13 § 2 k.p.c.) o podjęcie postępowania lub o zabezpieczenie powództwa, zabezpieczyć - z urzędu lub na wniosek - dowód (po art. 310 k.p.c.).Zgłoszona wątpliwość dotyczy dopuszczalności uchylenia zabezpieczenia udzielonego przed zawieszeniem postępowania w sprawie.2. Z art. 742 k.p.c. wynika, że dłużnik może w każdym czasie żądać uchylenia lub zmiany prawomocnego zarządzenia tymczasowego, co w istocie oznacza, że może żądać uchylenia lub zmiany powyższego zarządzenia w każdym stanie sprawy, powołując się na brak podstawy do dalszego zabezpieczenia ("gdy odpadnie lub zmieni się przyczyna zabezpieczenia albo gdy złoży do depozytu sądowego sumę wystarczającą do zabezpieczenia"). Złożenie wniosku o zabezpieczenie powództwa (zabezpieczenie roszczenia - p. art. 730 k.p.c.) wszczyna - równolegle z toczącym się postępowaniem rozpoznawczym - postępowanie zabezpieczające. Z art. 179 § 3 k.p.c. wynika zaś, że wszczęcie powyższego jest dopuszczalne także podczas zawieszenia postępowania rozpoznawczego i zawieszenie tego postępowania nie stoi na przeszkodzie podejmowaniu przez wierzyciela lub dłużnika przewidzianych w postępowaniu zabezpieczającym stosownych czynności m. in. żądania przez dłużnika na podstawie art. 742 k.p.c. zmiany lub uchylenia zabezpieczenia. Z zawieszeniem bowiem postępowania rozpoznawczego, gdyby nawet nastąpiło po wszczęciu postępowania zabezpieczającego nie następuje samo przez się (jak gdyby skutek powyższego zawieszenia) zawieszenie postępowania zabezpieczającego.Uchylenie lub zmiana zabezpieczenia powództwa (roszczenia) jest zatem czynnością z zakresu postępowania zabezpieczającego, a nie rozpoznawczego, dopuszczalne jest więc także podczas zawieszenia tego postępowania i przepis art. 179 § 3 k.p.c. nie wyłącza stosowania art. 42 k.p.c.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi przytoczonej w uchwale.