III CZP 8/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN A. Wielgus (sprawozdawca). Sędziowie SN: K. Piasecki, J. Sokołowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Katarzyny C. przeciwko (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. o przyjęcie w poczet członków i przydzielenie lokalu po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Łomży postanowieniem z dnia 10 grudnia 1987 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy osoba bliska wykreślonego członka spółdzielni może skorzystać z prawa pierwszeństwa wynikającego z art. 221 § 1 prawa spółdzielczego, w sytuacji gdy były członek zaspokoił swoje potrzeby mieszkaniowej poza spółdzielnią poprzez wybudowanie na gospodarstwie rolnym, którego jest właścicielem, budynku mieszkalnego przy wykorzystaniu kredytu inwestycyjnego na indywidualne budownictwo mieszkaniowe, udzielanego rolnikom?"podjął następującą uchwałę.Roszczenie osoby bliskiej o przyjęcie w poczet członków spółdzielni i o przydzielenie lokalu mieszkalnego (art. 221 § 1 prawa spółdzielczego) po byłym członku nie powstaje, gdy członek ten wybudował dom przy wykorzystaniu niskooprocentowanego kredytu bankowego; jednakże roszczenie takie nie jest wyłączone wówczas, gdy warunki życiowe dorosłego członka rodziny (wiek, zawód, miejsce pracy) nie pozwalają mu na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych w nowo wzniesionym budynku mieszkalnym.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się nakazania pozwanej (...) Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. przyjęcia jej w poczet swoich członków i przydzielenia lokalu mieszkalnego w budynku należącym do tej spółdzielni położonym przy ul. (...), twierdząc, że lokal ten zajmował ojciec powódki wraz z rodziną od 1979 r. Ojciec powódki nabył gospodarstwo rolne o pow. 11 ha, na którym wybudował w 1985 r. budynek mieszkalny. W związku z tym zrezygnował z członkostwa w pozwanej Spółdzielni i uchwałą Rady Nadzorczej z dnia 10 października 1986 r. został skreślony z listy członków. Powódka jako osoba bliska byłego członka spółdzielni, wspólnie z nim zamieszkująca, wniosła o przyjęcie jej do spółdzielni i przydzielenie lokalu mieszkalnego na zasadach określonych w art. 221 § 1 prawa spółdzielczego. W toku postępowania okazało się, że ojciec powódki, przy budowie domu korzystał z niskooprocentowanego kredytu bankowego.Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 sierpnia 1987 r. powództwo oddalił, uznając, iż powódce nie przysługuje roszczenie z art. 221 prawa spółdzielczego z uwagi na wykorzystanie przez jej ojca - byłego członka spółdzielni - taniego kredytu inwestycyjnego na indywidualne budownictwo mieszkaniowe.Sądowi Wojewódzkiemu rozpoznającemu sprawę na skutek rewizji powódki nasunęły się wątpliwości natury prawnej, które zawarł w pytaniu przytoczonym w sentencji uchwały.Uzasadnienie prawneUdzielając na nie odpowiedzi Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Okoliczności faktyczne sprawy, na tle których wyłoniło się omawiane zagadnienie prawne, wskazują na to, że ubiegająca się o uzyskanie w drodze przydziału lokalu zajmowanego przez powódkę razem z byłym członkiem spełnia przesłanki wymienione w art. 221 § 1 prawa spółdzielczego. Występowanie przesłanki bliskości jest oczywiste, ponieważ powódka jest córką byłego członka spółdzielni; członkostwo ojca powódki ustało na skutek jego rezygnacji, w następstwie której został on skreślony z ewidencji członków, poczynione zaś w toku postępowania przed Sądem Rejonowym ustalenia pozwalają na przyjęcie, że przed wygaśnięciem członkostwa powódka zamieszkiwała wspólnie z ojcem. Jedyną przeszkodą w uwzględnieniu roszczenia powódki - jak to argumentuje Sąd orzekający - było skorzystanie przez jej ojca przy budowie domu w nowo nabytym gospodarstwie rolnym z niskooprocentowanych kredytów inwestycyjnych na budownictwo mieszkaniowe. Powyższy pogląd jest zgodny z dotychczasowym i nadal aktualnym orzecznictwem Sądu Najwyższego, według którego roszczenie z art. 221 § 1 prawa spółdzielczego nie powstaje, gdy członkostwo ustaje i dotychczasowy członek spółdzielni opuszcza mieszkanie, jakie do niego należało na warunkach lokatorskiego spółdzielczego prawa do lokalu w związku z tym, że w miejsce dotychczasowego mieszkania uzyskuje, korzystając z funduszy społecznych, nowe z reguły większe lub bardziej komfortowe mieszkanie albo też buduje dom korzystając z niskooprocentowanych kredytów bankowych (patrz orzeczenia SN: z dnia 21 kwietnia 1982 r. II CR 94/82, OSNCP 1982 z. 10, poz. 158; z dnia 9 lipca 1982 r. III ARN 7/82, OSNCP 1983, z. 4, poz. 55; z dnia 18 maja 1984 r. I CR 133/84, OSNCP 1985, z. 2-3, poz. 33).Podstawowym zadaniem spółdzielczości mieszkaniowej jest zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych członków i ich rodzin, a celem instytucji pierwszeństwa przewidzianego w art. 221 § 1 prawa spółdzielczego jest zachowanie mieszkania przez osobę bliską byłemu członkowi, w którym osoba ta realizując to pierwszeństwo, zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe, w przeciwnym razie nie miałaby, gdzie zamieszkać. Dotyczyć to może sytuacji, gdy dorosły członek rodziny, ze względu na posiadane wykształcenie oraz wyuczony zawód, nie może przenieść się do innej miejscowości, często odległej, do nowo wybudowanego domu lub mieszkania. Dorosłemu członkowi rodziny, przygotowanemu do zawodowego życia nie można narzucać, ażeby zmienił zawód czy miejsce pracy tylko dlatego, że jego rodzice po długoletnim zamieszkiwaniu w mieście, gdzie przyszły na świat ich dzieci i tam zostały wychowane, przenieśli się następnie na wieś i zajęli się prowadzeniem gospodarstwa rolnego.Spełnienia nadrzędnego celu - zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych - nie może przekreślać fakt korzystania przez byłego członka spółdzielni z kredytu inwestycyjnego niskooprocentowanego, zwłaszcza zaś na budownictwo mieszkaniowe dla rolników i pozostałych osób utrzymujących się z produkcji rolniczej. Powyższe względy przemawiały za udzieleniem odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.