III K 662/54

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stanisława B., osk. z art. 23 k.k. w zw. z art. 23 rozporządzenia z dn. 23.XII.1927 r. (Dz. U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Zielonej Górze z dnia 21 grudnia 1953 r., na podstawie art. 394-396, 383 pkt 3, art. 388 § 1 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneRewizja nadzwyczajna zarzuca błędną ocenę wyjaśnień oskarżonego Stanisława B. jako wiarogodnych, w następstwie czego Sąd bezpodstawnie uznał przypisany oskarżonemu czyn za przypadek mniejszej wagi.Wyrokiem pierwszej instancji oskarżony Stanisław B. został skazany na podstawie art. 23 k.k. w zw. z art. 23 rozporządzenia z dn. 23.XII.1927 r. na karę dwóch lat więzienia za usiłowanie przekroczenia granicy polsko-niemieckiej w kierunku NRD bez właściwych dokumentów i w miejscu na to nieprzeznaczonym. Natomiast Sąd rewizyjny w oparciu o wyjaśnienia oskarżonego, które uznał za wiarogodne, dopatrzył się w przypisanym mu czynie cech przypadku mniejszej wagi, orzekając za ten czyn, na podstawie art. 23 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia karę sześciu miesięcy aresztu.Rewizja nadzwyczajna uważa wyrok ten za niesłuszny, Sąd I instancji po rozważeniu wyjaśnień złożonych przez oskarżonego na rozprawie głównej uznał je za wykrętne i kłamliwe, należycie uzasadniając swój pogląd w tym względzie, stanowiący wyraz przekonania Sądu opartego na swobodnej ocenie bezpośrednio przeprowadzonego dowodu. W tym stanie rzeczy uznanie przez Sąd rewizyjny za wiarogodne wyjaśnień oskarżonego, z którym z powodu jego nieobecności na rozprawie rewizyjnej w ogóle się nie zetknął i pomimo niestwierdzenia w uzasadnieniu odmiennej oceny tego dowodu przez Sąd I instancji jakiegokolwiek błędu faktycznego czy logicznego, obraża dominujące w procesie karnym zasady bezpośredniości i swobodnej oceny dowodów.Sąd II instancji, o ile powziął uzasadnione wątpliwości co do słuszności przyjętej przez Sąd I instancji oceny wyjaśnień oskarżonego powinien był bądź bezpośrednio go przesłuchać na rozprawie rewizyjnej, bądź też przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.Poza tym, nawet w świetle wyjaśnień oskarżonego w śledztwie i na rozprawie oraz protokołu dokonanej u niego rewizji, na co Sąd powołał się w wyroku, nie było podstaw do uznania przypisanego mu czynu za przypadek mniejszej wagi. Z dowodów tych wynika, że oskarżony, usiłując nielegalnie przekroczyć granicę, miał przy sobie kompas i mapę Niemiec, a nawet środki do zacierania swych śladów. Tego rodzaju ekwipunek świadczy o tym, że przedsięwzięcie zostało gruntownie przemyślane i przygotowane przez oskarżonego, który zresztą, jak wynika z jego wyjaśnień w śledztwie, niejednokrotnie przekraczał granice państwowe na zachodzie. Tego rodzaju okoliczności bynajmniej nie upoważniają do uznania czynu oskarżonego za przypadek mniejszej wagi.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził m.in. następujący pogląd prawny:Wniosek rewizji nadzwyczajnej należało częściowo uwzględnić, a mianowicie zaskarżony wyrok uchylić i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Zielonej Górze z przyczyny następującej:U podstawy orzeczenia Sądu Wojewódzkiego leży niesłuszny pogląd prawny, iż usiłowanie trwałego opuszczenia granic państwa bez zezwolenia właściwych władz, w celu leczenia się, jest przypadkiem mniejszej wagi w rozumieniu art. 23 rozporządzenia z dn. 23.XII.1927 r. o granicach państwa (Dz. U. z 1937 r. Nr 11, poz. 83). Powyższy przepis prawny nie wiąże bytu przestępstwa z celem lub zamiarem sprawcy, dotyczącym jego zamierzonej działalności lub zachowania się po opuszczeniu granic państwa. Zamiar sprawcy przestępstwa z art. 23 powyższego rozporządzenia ogranicza się wyłącznie do przekroczenia granicy bez posiadania należytego zezwolenia władz. Dlatego też dalsze cele i zamiary sprawcy mogą mieć znaczenie dla oceny stopnia jego zawinienia i odpowiedniego wymiaru kary. Przypadek mniejszej wagi w rozumieniu powyższego przepisu prawnego mogą określać okoliczności dotyczące celu sprawcy przy zamierzonym przekroczeniu granicy, a więc np. czy sprawca zamierzał przekroczyć granicę na stałe czy też przekroczenie granicy było związane z zamiarem natychmiastowego niemal powrotu na terytorium Państwa Polskiego. Tak więc, przypadkiem mniejszej wagi w rozumieniu art. 23 rozporządzenia z dn. 23.XII.1927 r. będzie np. udanie się w odwiedziny na terytorium państwa sąsiadującego, umyślne przekroczenie granicy w celach turystyczno-krajoznawczych oraz inne tego rodzaju przypadki nie związane z zamiarem trwałego opuszczenia granic państwa.Skoro w danym przypadku taki właśnie zamiar sprawcy opuszczenia granic państwa na trwałe nie budzi wątpliwości, to przypadek niniejszy nie może być uznany za przypadek mniejszej wagi i oskarżonemu należało przypisać przestępstwo z art. 23 § 1 wyżej wymienionego rozporządzenia oraz wymierzyć karę w ramach sankcji z uwzględnieniem okoliczności łagodzących.