III KR 77/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Komorniczak (sprawozdawca). Sędziowie: J. Cieślak, W. Sikorski.Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Grudniewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 1980 r. sprawy Eugeniusza K. i innych, oskarżonych z art. 202 § 2 i art. 265 § 1 k.k., z powodu rewizji, wniesionych przez prokuratora i obrońców oskarżonych (...), od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 5 listopada 1979 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że (...) z opisu czynu popełnionego przez oskarżonego Eugeniusza K. wyłączył słowa: "wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Przemysłu Maszynowego «Budomontaż», okres przestępnego działania ustalił na czas od stycznia 1977 do stycznia 1979 r., czyn oskarżonego z tymi zmianami zakwalifikował z art. 201 k.k. w związku z art. 265 § 1 oraz art. 58 i 10 § 2 k.k., a za podstawę wymiaru kary pozbawienia wolności przyjął art. 201 k.k., karę konfiskaty mienia ograniczył do 13 bonów po 1.000 zł (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Ł. wyrokiem z dnia 5 listopada 1979 r. uznał m.in. Eugeniusza K. za winnego tego, że w czasie od jesieni 1974 r. do marca 1979 r. w Ł., działając wspólnie i w porozumieniu z innymi "w czynie ciągłym" oraz w różnych składach osobowych, wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Przemysłu Maszynowego "Budomontaż" w Ł. wyłudził wspólnie z innymi oskarżonymi na szkodę tegoż przedsiębiorstwa pieniądze w wysokości co najmniej 1.626.000 zł w ten sposób, że jeden z oskarżonych fałszował rachunki na rzekomy zakup paliwa w stacjach benzynowych, a Eugeniusz K. i inni, wykonujący funkcję operatorów, sporządzili niezgodnie z prawdą dzienne raporty pracy obsługiwanego przez nich sprzętu technicznego, spycharek, koparek i innych, zawyżając w tychże dokumentach rzeczywistą liczbę godzin pracy sprzętu, i w ten sposób wygospodarowali nadwyżki oleju napędowego, a następnie tak sporządzone rachunki i raporty przedstawiali w kasie poszkodowanej jednostki i wyłudzali systematycznie pieniądze, którymi się dzielili, przyczym Eugeniusz K. wziął udział w zaborze co najmniej 141.238 zł, i za to skazał na podstawie art. 202 § 2, art. 265 § 1, art. 266 § 1 i 4 k.k. w związku z art. 58 k.k., art. 10 § 2 i 3 oraz art. 36 § 2, art. 40 § 1 pkt 3 i art. 46 § 1 pkt 2 k.k. Eugeniusza K. na karę 5 lat pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres lat 3 i konfiskaty mienia w całości (...).Od tego wyroku wniósł rewizję prokurator i oskarżeni (...).(...) Obrońca oskarżonego Eugeniusza K. zarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, polegający na ustaleniu, że 1) wartość zagarniętego mienia przez tego oskarżonego była znacznych rozmiarów (...), 2) oskarżony Eugeniusz K. współdziałał w zagarnięciu mienia w porozumieniu co najmniej z trzema osobami, mimo niewątpliwego faktu, że w spełnieniu przestępstwa zagarnięcia mienia oskarżony ten współdziałał wyłącznie ze współoskarżonym Lesławem U. z pominięciem innych osób, i nietrafne wskutek tego zastosowanie kwalifikacji prawnej z art. 202 k.k., zamiast z art. 199 § 1 k.k. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Trafny jest zarzut błędnego ustalenia, że oskarżony zagarniając mienie społeczne współdziałał z innymi osobami poza oskarżonym Lesławem U. Z wyjaśnień oskarżonego Eugeniusza K. i oskarżonego Lesława U. wynika, że oskarżony Eugeniusz K. przyjmował podrobione rachunki wyłącznie od Lesława U. i sam realizował je w kasie. Brak dowodów na to, że oskarżony Eugeniusz K. w zakresie tym - poza Lesławem U. dostawcą rachunków i odbiorcą za nie pieniądze - działał z jakąkolwiek inną osobą. Ponieważ w podobnej sytuacji znajdują się wszyscy pozostali oskarżeni, należy kwestię tę wyjaśnić przy okazji zarzutu rewizyjnego podniesionego przez obrońcę oskarżonego Eugeniusza K., przy czym zajęte w tej kwestii stanowisko odnosić się będzie do wszystkich pozostałych oskarżonych łącznie z tymi, którzy rewizji nie wnieśli.W uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji w zakresie kwalifikacji prawnej z art. 202 k.k. czynów przypisanych oskarżonym, którzy pobierali rachunki bezpośrednio od Lesława U., wyraził następujący pogląd: "(...) jeżeli inni oskarżeni pobierali od Lesława U. rachunki i realizowali je, to byli świadomi tego, że trzecia osoba jest pracownikiem CPN i wystawia fikcyjne rachunki." Krótko mówiąc, sąd pierwszej instancji uznał, że do ustalenia, iż oskarżony działał z innymi osobami, wystarczy samo przypuszczenie oskarżonego, że poza nim i jednym rzeczywistym dostawcą rachunków działa jeszcze jedna osoba, bez względu na to, czy w rzeczywistości osoba taka działa. W konkretnej sytuacji mogła to być osoba zatrudniona w CPN.Stanowisko sądu pierwszej instancji, wyrażone w tej kwestii, jest błędne. Ustawowe znamię przestępstwa określonego w art. 202 k.k.: "w porozumieniu z innymi osobami" należy interpretować w ten sposób, że co najmniej trzy osoby w konkretnej sprawie działają rzeczywiście. Jest to przesłanka przedmiotowa, bez której istnienia nie można stosować kwalifikacji z art.202 k.k. Ponadto musi być spełniona przesłanka podmiotowa. Polega ona na tym, że sprawca wie o tym, iż razem z nim współdziałają jeszcze co najmniej dwie osoby.Jeżeli z tych trzech osób o współdziałaniu wie tylko jedna osoba, inne natomiast o tym nie wiedzą, nie ma możliwości przypisania im przestępstwa określonego w art. 202 k.k., chociaż są podstawy, aby przypisać takie przestępstwo jednej z nich, właśnie tej, która o tym współdziałaniu wiedziała.Przechodząc do rozważań dotyczących kwalifikacji prawnej czynu, przypisanego oskarżonemu Eugeniuszowi K., należy stwierdzić, że pobierał on rachunki bezpośrednio od Lesława U. i realizował je w kasie "Budomontażu", po czym połowę pobranej na te rachunki należności przekazywał oskarżonemu Lesławowi U. Nie ma żadnych dowodów na to, aby rzeczywiście w tych machinacjach przestępczych brała udział jeszcze inna (trzecia) osoba. Jeżeliby nawet oskarżony Lesław U. powoływał się niekiedy na to, że otrzymuje rachunki od pracownika CPN, nie daje to podstawy do uznania, iż oskarżony Eugeniusz K. współdziałał z innymi osobami, ponieważ przedmiotowo ta trzecia osoba nie była włączona do przestępczych machinacji, a jeżeli oskarżony Lesław U. tak twierdził, a oskarżony Eugeniusz K. w to uwierzył, to w tym zakresie działałby on w błędnym mniemaniu co do istotnego znamienia ustawowego przypisanego mu czynu, które (to znamię) w rzeczywistości nie zostało spełnione; a więc oskarżony nie może odpowiadać z tego przepisu, który zawiera takie znamię, ponieważ w konkretnej sytuacji czyn oskarżonego - niezależnie od błędnego mniemania na ten temat - obiektywnie nie odpowiada temu ustawowemu znamieniu.Wynika z tego, że na podstawie art. 202 k.k. mogą odpowiadać tylko te osoby, które (niezależnie od innych znamion) współdziałają, wiedząc o tym, w popełnieniu przestępstwa z dwiema co najmniej innymi rzeczywiście działającymi osobami.Wychodząc z tego założenia, z czynu przypisanego oskarżonemu Eugeniuszowi K. należało wyłączyć słowa: "wyzyskując działalność Przedsiębiorstwa Remontowo-Budowlanego Przemysłu Maszynowego «Budomontaż»", a za podstawę skazania Eugeniusza K. uznać art. 201 k.k. Wprowadzając tę zmianę, Sąd Najwyższy nie uznał za celowe dokonywać zmiany wyroku w zakresie kar wymierzonych Eugeniuszowi K. (...).