III PR 35/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Tadeusza K. przeciwko Zakładom Piwowarsko-Słodowym w R. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Powiatowego w Radomiu z dnia 14 października 1961 r.,zaskarżony wyrok uchylił i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Radomiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePowód zatrudniony był w pozwanych Zakładach na stanowisku st. technika produkcji oraz bezpieczeństwa i higieny pracy. Pismem z dnia 14.IV.1960 r. (doręczonym według twierdzeń powoda 19.IV.1960 r.) pozwany rozwiązał umowę o pracę bez wypowiedzenia, podając jako przyczynę znieważenie przez powoda przełożonych i pracowników Zakładów, a jako podstawę prawną - art. 2 ust. 1 pkt 2 dekretu z 18.I.1956 r. (Dz. U. Nr 2, poz. 11 z późniejszymi zmianami).W postępowaniu przed komisją rozjemczą powód żądał ostatecznie przywrócenia do pracy i odszkodowania za czas pozostawania bez pracy od 20.IV. do 20.XI.1960 r. Po uchyleniu orzeczenia zakładowej komisji rozjemczej przez zarząd główny właściwego związku zawodowego sprawa skierowana została do sądu.Sąd Powiatowy powództwo w całości oddalił. W motywach wyroku ustalono, że powód składał na kierownictwo Przedsiębiorstwa bezzasadne i obraźliwe doniesienia, kierowane do organów prokuratorskich, instancji partyjnych i do NIK-u. Przeprowadzone kontrole wykazały całkowitą bezpodstawność zarzutów i brak przypisywanych nadużyć. Pomówienia wypływały z pieniactwa i donosicielstwa, a nie "ze względów społecznych".Minister Sprawiedliwości zaskarżył prawomocny wyrok Sądu Powiatowego rewizją nadzwyczajną wniesioną na skutek podania powoda. Skarżący wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy uznał rewizję nadzwyczajną za zasadną.Słuszny jest w szczególności zarzut naruszenia art. 26 ust. 3 dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jedn.: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98). Powód jest inwalidą wojskowym i powoływał tę okoliczność w procesie oraz wykazał ją dokumentem. Według art. 26 ust. 3 dekretu z 14.VIII.1954 r. rozwiązanie umowy o pracę z inwalidą wojennym lub wojskowym wymaga zgody prezydium właściwej rady narodowej. W rewizji nadzwyczajnej słusznie podniesiono, że powyższa zgoda - z natury rzeczy - powinna być wyrażona uprzednio, tj. przed zwolnieniem pracownika. Zgoda uzyskana ex post jest bez znaczenia i nie sanuje decyzji zakładu pracy.Trzeba tu dodać, że cel art. 26 ust. 3 może być w pełni zrealizowany tylko przy zachowaniu warunku uzyskania zgody uprzedniej. Na zgodą późniejszą mogłaby mieć wpływ niejako presja faktu już dokonanego (zwolnienie pracownika), a ponadto stanowisko dopuszczające skuteczność zgody późniejszej nie zabezpiecza dostatecznie pracownika inwalidy przed pozbawieniem (przez pewien czas) zatrudnienia. Wreszcie zarządzenie b. MPiOS z dnia 6.XII.1955 r. w sprawie zatrudnienia inwalidów wojskowych (M. P. Nr 123, poz. 1605), wydane na podstawie art. 25 ust. 5 i 43 ust. 1 dekretu z 14.VIII.1954 r., przewiduje wprost, że rozwiązanie umowy o pracę z inwalidą może nastąpić tylko "z ważnych przyczyn" i za uprzednią zgodą prezydium właściwej rady narodowej. Z akt sprawy wynika, że prezydium wyraziło zgodę dopiero 14.V.1960 r. (po poprzedniej odmowie wyrażenia zgody).Oświadczenie zakładu pracy o rozwiązaniu umowy z powodem było wprawdzie skuteczne, skoro zachowało formę pisemną z art. 9 dekretu z 18.I.1956 r. (por. motywy uchwały SN w składzie 7 sędziów z 26.X.1959 r. 1 CO 27/59 - OSN 1960, poz. 64). Skuteczność polega na rozwiązaniu umowy o pracę, nie przesądza jednak o zasadności rozwiązania. Bezzasadność wynika z naruszenia art. 26 ust. 3 dekretu z 14.VIII.1954 r. i braku wymaganej zgody prezydium rady narodowej. W tej sytuacji na ocenę zasadności oświadczenia zakładu pracy nie wpływa kwestia ewentualnego nadużycia przez powoda prawa krytyki.Sąd Powiatowy pominął całkowicie treść art. 26 ust. 3 dekretu z 14.VIII.1954 r. i w ten sposób naruszył powyższy przepis. Prowadzi to do uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej i uchylenia zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu zajdzie potrzeba ustaleń niezbędnych, m.in. ustalenia wysokości przysługującego powodowi wynagrodzenia (art. 10 ust. 3 dekretu z 18.I.1956 r.).Wypada jeszcze zwrócić uwagę na błędne poglądy dotyczące wykładni § 2 instrukcji w sprawie organizacji i zakresu działania służby bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładach pracy, stanowiącej załącznik do zarządzenia Przewodniczącego PKPG z dn. 16.IX.1953 r. (M. P. Nr A-83, poz. 980).Zgodnie z instrukcją wydaną na podstawie § 11 uchwały nr 592 Prezydium Rządu z dnia 1.VIII.1953 r. w sprawie zapewnienia postępu w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (M. P. Nr A-83, poz. 979) - przyjmowanie, zwalnianie i przenoszenie personelu inżynieryjno-technicznego bhp może nastąpić jedynie za zgodą kierownika jednostki nadrzędnej. Strona pozwana i jej jednostka nadrzędna (zjednoczenie), a także Sąd Powiatowy uznały, że postanowienie wymienionej instrukcji nie odnosiło się do powoda, który nie był zatrudniony jako pracownik inżynieryjno-techniczny bhp. Tymczasem z legitymacji służbowej i wszystkich dokumentów dotyczących powoda a wystawionych przez pozwaną wynika, że powód zajmował stanowisko (pełnił funkcję) technika bhp. Oznaczony przez pozwanego zakres czynności powoda obejmuje "całokształt spraw bhp". Starszy technik bhp figuruje także w schemacie organizacyjnym Przedsiębiorstwa, a jest bezsporne, że stanowisko to zajmował powód. Przepis § 2 wspomnianej instrukcji ma na celu ochronę pracowników, zajmujących stanowiska (pełniących funkcje) zastrzeżone dla personelu inżynieryjno-technicznego bhp bez względu na kwestie ich przygotowania zawodowego do pełnienia tych funkcji. Powołana instrukcja nie porusza zresztą kwestii kwalifikacji personelu i wymienia osoby wchodzące w skład tego personelu według pełnionych funkcji (st. inżynier, inżynier lub technik bhp), a nie według nazwy zawodu lub stopnia wykształcenia (por. § 1 instrukcji).Instrukcja odnosi się też do pracowników pełniących - obok obowiązków służby bhp - także inne obowiązki pracownicze. Wykonywanie przez powoda również funkcji technika produkcji nie wyłącza go z personelu służby bhp i nie pozbawia ochrony z § 2 instrukcji. Łączenie tego rodzaju funkcji, usprawiedliwione nieraz rozmiarami zakładu pracy, małą liczbą pracowników, stanem i rodzajem urządzeń technicznych itp., nie osłabia pozycji pracownika, który łączy w sobie obie funkcje, ze względu zaś na nadzór nad sprawami bhp może popaść w kolizję z kierownictwem zakładu pracy.