III PZP 35/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Szczerski. Sędziowie: M. Wilewski, J. Knap (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jakuba S. przeciwko Kopalni Węgla Kamiennego w T. o dopuszczenie do pracy i wynagrodzenie za pracę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym w dniu 21 listopada 1964 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 21 września 1966 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy ochrona prawna zastrzeżona w art. 26 ust. 3 dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98) obejmuje stosunek pracy osoby uznanej za inwalidę wojskowego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1.VIII.1954 r., jednakże nieuprawnionej do renty na podstawie tych przepisów i u której ogólna utrata zdolności zarobkowej ustalona została poniżej granicy określonej w art. 45 cyt. dekretu, w związku z czym nie nastąpiło przyznanie tej osobie renty inwalidzkiej określonej w dekrecie?"udzielił następującej odpowiedzi:Inwalidom nie uprawnionym do zaopatrzenia pieniężnego na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r. i nie spełniającym warunków określonych w przepisach art. 3 i 4 dekretu z dnia 14 VIII 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (jednolity tekst: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98) nie przysługuje ochrona stosunku pracy przewidziana w art. 26 ust. 3 wymienionego dekretu. Uzasadnienie faktycznePowód twierdził, że pozwana Kopalnia nie dopuszcza go do pracy od dnia 1.VII.1965 r., aczkolwiek wiążący strony stosunek pracy nie został rozwiązany w sposób respektujący postanowienie art. 26 ust. 3 dekretu z dnia 14.VII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 97). Na ich podstawie domagał się on przywrócenia do pracy i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy.Orzeczeniem z dnia 19.XI.1965 r. Zakładowa Komisja Rozjemcza Kopalni Węgla Kamiennego "S" wniosek powoda oddaliła. Po uchyleniu tej decyzji przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Górników, sprawa na żądanie zainteresowanego została skierowana do Sądu Powiatowego w Sosnowcu.Sąd ten wyrokiem z dnia 30.IV.1966 r. powództwo oddalił.Według ustaleń Sądu Powiatowego, powód zatrudniony był u pozwanej jako pomoc dołowa z wynagrodzeniem w kwocie od 2.600 do 2.700 zł miesięcznie. W dniu 12.VI.1965 r. pozwana wręczyła powodowi pismo rozwiązujące z nim stosunek pracy z dniem 1.VII.1965 r., następnie jednak pozwana anulowała wypowiedzenie stosunku pracy powoda i za okres od 1 do 9 lipca 1965 r. wypłacono należność za pracę, przy czym zawiadomiono powoda, że z dniem 10.VII.1965 r. przenosi się go do pracy w Kopalni M. (pismo z 10.VII.1965 r.). Pismem z dnia 14.I.1966 r. Kopalnia M. wezwała powoda do podjęcia w niej pracy zarobkowej. Powód pracy tej nie podjął i do chwili obecnej nie jest nigdzie zatrudniony.Z akt rentowych powoda wynika, że powód ma 30% uszkodzenia zdrowia, z czego 10% przypada w okresie służby wojskowej, nie jest więc on inwalidą w rozumieniu przepisów z 17.III.1952 r. i 18.VIII.1954 r., gdyż utrata zdolności do zarobkowania w związku ze służbą wojskową wynosiła tylko 10%, a nie co najmniej 25% i powód nie jest zaliczony do żadnej z grup inwalidów. W tych warunkach skoro powód nie jest zaliczony do żadnej z grup inwalidów wojskowych, nie może on korzystać ze szczególnej ochrony prawa wynikającej z dekretu z 14.VIII.1954 r. Podobne stanowisko zajął też SN w orzeczeniu z 29.I.1964 r. (OSNCP nr 11/1964, poz. 233).Z powyższego wynika zatem, że pozwana Kopalnia mogła rozwiązać z powodem stosunek pracy po uprzednim 14-dniowym wypowiedzeniu bez uzyskania w tej mierze zgody ze strony prezydium MRN, co też pozwana istotnie uczyniła.Powód wprowadził pozwaną w błąd co do stanu swego zdrowia i w związku z tym pozwana cofnęła dokonane wypowiedzenie. Po uzgodnieniu jednak z ZUS-em stanowiska co do stanu zdrowia powoda, pozwana w zachowanym terminie uchyliła się od skutków prawnych odwołania wypowiedzenia danego pozwanemu.Trzeba ponadto dodać, że powód przez cały czas pozostawania bez pracy mógł podjąć pracę zarobkową w kopalni M. (która wzywała go nawet do podjęcia pracy), ale tego nie uczynił, wobec czego nie może dochodzić odszkodowania za cały okres pozostawania bez pracy.W postępowaniu rewizyjnym Sąd Wojewódzki postanowił - w trybie art. 391 § 1 k.p.c. - przedstawić Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji uchwały zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Obowiązująca od dnia 1.VII.1954 r. ustawa z dnia 17.III.1932 r. o zaopatrzeniu inwalidzkim (jedn. tekst: Dz. U. z 1945 r. Nr 22, poz. 131) stanowiła w art. 12, że prawo do zaopatrzenia pieniężnego przysługuje inwalidom wojennym i wojskowym, którzy utracili przynajmniej 15% zdolności zarobkowej pozostającej w związku przyczynowym ze służbą wojskową. W zakresie zaś innych świadczeń, składających się w rozumieniu art. 10 ustawy na pełne zaopatrzenie inwalidzkie, wymieniony akt prawny przyznawał inwalidom, którzy utracili zdolność zarobkową poniżej 15%, jedynie prawo do korzystania na koszt Państwa z pomocy lekarskiej, środków i zakładów leczniczych w razie udowodnienia przez pozwanego, że choroba wymagająca leczenia pozostaje w związku z odbytą służbą wojskową (art. 42). Ustawa z dnia 7.IV.1949 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu inwalidzkim (Dz. U. Nr 25, poz. 182) wprowadziła z dniem 31.III.1949 r. zawieszenie prawa do zaopatrzenia pieniężnego inwalidów, którzy utracili zdolność zarobkową poniżej 25% (art. 71 ust. 1 ).Z dniem 1.VII.1954 r. zaczął obowiązywać dekret z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. Nr 37, poz. 159). Stanowił on w art. 41 ust. 1, że prawo do zaopatrzeń przyznanych przed dniem wejścia w życie dekretu pozostaje w mocy. Wydane m.in. - na podstawie art. 25 ust. 3 tego dekretu, jeszcze przed jego nowelą przez ustawę z dnia 15.XI.1956 r. (Dz. U. Nr 56, poz. 297) - zarządzenie Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 6.XII.1955 r. w sprawie zatrudnienia inwalidów wojskowych (Mon. Pol. Nr 123, poz. 1605) także określiło ogólnie w § 2 pkt 5, że za inwalidów w znaczeniu cytowanego zarządzenia uważa się osoby uznane za inwalidów wojennych lub wojskowych na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r.Przepis art. 41 dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. (Dz. U. Nr 37, poz. 159) uległ zasadniczej zmianie przez wydanie ustawy z dnia 15.XI.1956 r. o zmianie dekretu o zaopatrzeniu inwalidów wojskowych i ich rodzin (Dz. U. Nr 56, poz. 257). Jako art. 43 jednolitego tekstu dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98) ma on obecnie takie brzmienie, że inwalidzi, uznani na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r., za inwalidów wojennych zachowają ten charakter. Z kolei art. 43 pierwotnego tekstu dekretu z dnia 14.VIII.1954 r., nakazujący odpowiednie stosowanie szeregu wymienionych w nim przepisów do zaopatrzeń przyznanych na podstawie przepisów dotychczasowych (w tym również art. 23 ust. 3 o ochronie stosunku pracy z dniem 1.XII.1956 r., tj. z datą wejścia w życie wspomnianej już ustawy z dnia 15.XII.1956 r.), otrzymał całkiem nową treść, zawartą w postanowieniach art. 45 tekstu jednolitego dekretu z 14.VIII.1954 r., gdzie m.in. za warunek uznania za inwalidę zastrzeżono wstępnie ogólną utratę zdolności zarobkowej na co najmniej 45%. Konsekwentnie w art. 47 ust. 1 ostatniego tekstu dekretu z 14.VIII.1954 r. ustawodawca zdecydował, że inwalidom uprawnionym do rent inwalidzkich na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1.VII.1954 r., którzy nie spełniają warunków określonych w art. 45, wypłaca się jednorazową odprawę w wysokości 36-miesięcznej renty, przy czym rencista traci prawo do świadczeń pieniężnych. Natomiast w myśl art. 47 ust. 2 dekretu inwalidzi, o których mowa w ust. 1, zachowują prawo do dotychczasowych świadczeń w naturze.Wśród świadczeń w naturze dekret z 14.VIII.1954 r. wymienia w art. 2 ust. 1 lit. B pkt 7 - jako element zaopatrzenia - "zapewnienie pracy". Pochodną tego świadczenia jest zagwarantowanie inwalidzie wojennemu i wojskowemu trwałości zatrudnienia, m.in. w formie ustanowienia w art. 26 ust. 3 zakazu rozwiązania przez zakład pracy stosunku pracy bez ważnych przyczyn i bez pisemnej zgody prezydium właściwej rady narodowej.Pod rządem dekretu z dnia 14.VIII.1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin koniecznym warunkiem uznania osoby (żołnierza) za inwalidę wojskowego jest zaliczenie jej do jednej z grup inwalidów (art. 3 i 4 dekretu). W stosunku do inwalidów uprawnionych do renty na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 1 lipca 1954 r. zaliczenie odbywa się w ramach postanowień zamieszczonych w art. 45 dekretu. Gdy zaliczenie z powodu braku wymaganych warunków nie nastąpi, inwalida wojskowy sprzed daty 1 lipca 1954 r. - w świetle przytoczonych przepisów prawa - zachowuje prawo do zapewnienia mu pracy, a tym samym do szczególnej ochrony stosunku pracy, tylko o tyle, o ile na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 lipca 1954 r. miał uprawnienie do renty inwalidzkiej i utracił prawo do świadczeń pieniężnych z mocy art. 47 ust. 1 dekretu.Z podanych wyżej przyczyn Sąd Najwyższy na przedstawione pytanie udzielił odpowiedzi jak w uchwale.