III PRN 103/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Zakładów Mięsnych w Cz. przeciwko Janowi K. i Włodzimierzowi K. o zapłatę na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z siedzibą w Częstochowie z dnia 11 lipca 1968 r. uchylił zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Powiatowego w Częstochowie z dnia 19 marca 1968 r. i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneZakłady Mięsne w Cz. dochodziły w pozwie od Jana K. - jako kierownika magazynu poubojowego i od Włodzimierza K. - jako magazyniera tego magazynu - kwoty 37.329,70 zł tytułem odszkodowania za niedobór tłuszczów w magazynie, za okres od 23.VIII. do 21.X.1965 r. twierdząc, że na podstawie umowy byli oni współodpowiedzialni za powierzony im towar.Pozwani wnosili o oddalenie powództwa. Twierdzili, że niedobór powstał z przyczyn, za które nie odpowiadają, a w szczególności magazyn był szczupły, towar przyjmowany był do magazynu w hali ubojowej w czasie ich nieobecności, w tym czasie pracowali tylko na jedną zmianę, co powodowało konieczność przechowywania przez dłuższy czas towaru, który nadsyłany był także z innych rzeźni, wcześniej był pobierany towar świeższy na przerób dla celów eksportowych, przez to inny towar musiał być przechowywany dłużej, wszystko to wpływało na nadmierne wysychanie towaru i ubytki na wadze.System chłodzenia był nieprawidłowy i dopiero później specjaliści zorganizowali prawidłowe chłodzenie.Sąd Powiatowy oddalił powództwo, przyjmując zarzuty pozwanych za udowodnione. W szczególności ustalił, że pozwani rzeczywiście nie mieli możliwości sprawdzenia wagi przy odbiorze towaru, gdyż towar był ważony w ich nieobecności przez wagowego, który pracując 8-10 godzin dziennie mógł się dopuścić omyłek, a był przy tym uprawniony do tolerancji w granicach - 1/2 kg. Na podstawie zeznań świadków sąd ustalił też prawdziwość pozostałych twierdzeń pozwanych. W tych warunkach - zdaniem Sądu Powiatowego - w chwili obecnej nie można już sprawdzić w jakim stopniu brak był wynikiem omyłek, czy też celowej działalności wagowego. Ustalił też, że zachodziły inne okoliczności stwierdzone przez pozwanych. Istnieje więc podstawa do przyjęcia, że brak powstał z przyczyn, za które pozwani nie mogą odpowiadać.Sąd Wojewódzki oddalił wyrokiem z dnia 11 lipca 1968 r. rewizję powodowych Zakładów.Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej zaskarżył z urzędu ten wyrok, składając w dniu 6 grudnia 1969 r. rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie obu wyroków i przekazanie sprawy Sądowi Powiatowemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania.Skarżący zarzuca rażące naruszenie przepisów art. 3 § 2, art. 213 § i, art. 332, 316 § 1, art. 328 § 2 i art. 385 § 4 k.p.c. oraz art. 2 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej pracowników za niedobory obrotu towarowego, a nadto naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej skarżący wywodzi:Istotne zastrzeżenia nastręcza pogląd Sądu Powiatowego, że niedobór jest następstwem okoliczności, za które pozwani nie ponoszą odpowiedzialności, nie znajduje on bowiem dostatecznego oparcia w zebranym w sprawie materiale dowodowym.Uchylając się od obowiązku wszechstronnego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności faktycznych, Sąd Powiatowy niesłusznie nie zwrócił uwagi na konieczność stwierdzenia takich okoliczności, niezbędnych dla prawidłowego ustalenia zakresu odpowiedzialności pozwanych, jak data zmiany systemu ważenia tłuszczów oraz data uregulowania urządzeń chłodniczych i bez żadnej podstawy przyjął, że zdarzenia te nastąpiły po okresie, w którym został wyliczony niedobór. Zauważyć przy tym należy, że Jerzy S. zeznając w sprawie rozpoznanej przez Sąd Powiatowy w Częstochowie sygn. II C. 2668/67 z powództwa Zakładów Mięsnych przeciwko Jerzemu K. i in., (k. 48) wyjaśnił, że instytucję wagowych przysięgłych zlikwidowano z dniem 1 lipca 1965 r., podczas gdy dochodzone w sprawie odszkodowania dotyczą okresu od 23.VIII. do 21.X.1965 r. (k. 48 akt. wymienionej sprawy).Nadto Sąd pominął całkowicie treść załączonych do akt protokołów stałej komisji inwentaryzacyjnej z dnia 29 października 1967 r. i z dnia 25 października 1965 r. (k. 33-35), z których wynika, że pozwani w sposób niezgodny ze stanem faktycznym dokumentowali zaszłości magazynowe, dopuszczali do powstania ubytków wielokrotnie przekraczających normatywy oraz że przedmiotowy niedobór, który powstał w okresie zaledwie dwóch miesięcy, został wyliczony przy uwzględnieniu również ubytków ponadnormatywnych, wyrażających się ilością 2.310 kg towaru.Sąd z naruszeniem obowiązku, wynikającego z art. 328 § 2 k.p.c., nie wskazał również faktów, na podstawie których ustalił, że tłuszcze dostarczone z innych zakładów mięsnych przewożone były środkami transportowymi bez chłodni i docierały do magazynów powoda "zaparzone".Należy nadto nadmienić, że za koniecznością wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia niniejszej sprawy przemawiała także okoliczność, powszechnie znana z przeprowadzonych w kraju procesów karnych, że w zakładach mięsnych ujawnione zostały poważne nadużycia, które spowodowały znaczny uszczerbek mienia społecznego.Zdaniem skarżącego oddalenie powództwa w tych warunkach nastąpiło z naruszeniem nie tylko przepisów prawa, lecz także z naruszeniem interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Świadkowie przesłuchani w tym postępowaniu potwierdzili niektóre z okoliczności wskazanych przez pozwanych, jako przyczyny ponadnormatywnych ubytków. Z drugiej strony skarżący słusznie wskazuje, że przyjęcie przez Sądy innych okoliczności, np. dotyczących wagowego przysięgłego i prawidłowego systemu chłodzenia, jako niezawinionych przez pozwanych przyczyn nadmiernych braków może budzić wątpliwości. Wskazany natomiast przez skarżącego protokół komisji inwentaryzacyjnej nie może stanowić dowodu, ponieważ nie jest to dokument publiczny, a ponadto odnosi się do kilku inwentaryzacji i niewiadomo czy np. zarzut nierzetelności przy sporządzaniu dokumentacji dotyczy pozwanych w niniejszym procesie.Niemniej należy stwierdzić, że sprawa nie została należycie wyjaśniona. Przedmiotem procesu jest żądanie odszkodowania za konkretne braki - stwierdzone w poszczególnych asortymentach towarów - wymienione w dołączonej do pozwu specyfikacji (k. 8). Tymczasem zarzuty pozwanych są ogólnikowe i ogólnikowe też ustalenia Sądu Powiatowego bez próby wyjaśnienia, czy i w jakim zakresie wskazane przez pozwanych okoliczności mogą uzasadniać - i to w całości - braki wymienione w specyfikacji. Do takiej oceny potrzeba wiadomości fachowych, ale nawet bez takich wiadomości można mieć poważne wątpliwości, czy wskazane przez pozwanych okoliczności mogły spowodować brak 477 kg tłuszczu, to jest całego zapasu tego towaru w ciągu 47 dni, jak wykazuje specyfikacja (k. 8) w poz. 7.Sąd w każdej sprawie, a już szczególnie w sprawie gdzie chodzi o ochronę własności społecznej (art. 3 i 4 k.p.c.), powinien przeprowadzić - nawet z urzędu - dowody potrzebne do wszechstronnego zbadania wszystkich istotnych okoliczności, i dlatego w sprawie tej powinien był powołać biegłego dla wyjaśnienia, czy przyczyny wskazane przez pozwanych usprawiedliwiają zaistniałe ubytki towaru. Ponadto, skoro w protokole dołączonym do pozwu jest mowa o nierzetelności sporządzenia dokumentacji magazynowej, to należało przesłuchać z urzędu autorów tego protokołu w celu wyjaśnienia, czy i jakie w tym zakresie stwierdzono uchybienia ze strony pozwanych i ewentualnego wskazania zakwestionowanych dokumentów.Są to okoliczności istotne, bo przy stwierdzeniu niedopełnienia obowiązków przez pozwanych nie jest możliwe wyłączenie odpowiedzialności pozwanych wynikającej z art. 471 k.c. Ale gdyby nawet, prawidłowo nie zostało ustalone, że pozwani nie dopuścili się niewykonania, czy też nienależytego wykonania, swych obowiązków pieczy nad powierzonym im towarem - ogólnikowe wskazania okoliczności, które mogły spowodować wyższe ubytki niż normalne, nie może wystarczyć do całkowitego zwolnienia ich od odpowiedzialności za powierzony towar - zwłaszcza przy rozliczeniu ilościowo wartościowym - bez stwierdzenia, że okoliczności te mogą usprawiedliwić całość ubytków. Należy bowiem zauważyć, że jakkolwiek w myśl ustalonej wykładni art. 471 k.c. wskazanie przez pracownika odpowiedzialnego za powierzone mu mienie przyczyn powstania braków przez niego niezawinionych prowadzi do zwolnienia go od odpowiedzialności, jeżeli pracodawca nie udowodni mu niedopełnienia obowiązków, jednakże nie oznacza to, że wystarczy by pracownik udowodnił jakąkolwiek przyczynę, która może spowodować brak, by zwolnić się od odpowiedzialności. Musi to być taka przyczyna, która mogła spowodować całość niedoboru. Zasada ta znalazła wyraz w przepisie art. 2 § 4 cytowanej wyżej ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r. o współodpowiedzialności majątkowej, który stanowi wyraźnie, że pracownicy stają się wolni od odpowiedzialności w takim zakresie, w jakim udowodnią, że niedobór jest następstwem okoliczności, za które nie odpowiadają. Ma to szczególne znaczenie, gdy chodzi o wyliczenie ilościowo-wartościowe, gdyż przyczyny, które mogły spowodować pewne braki w jakimś asortymencie towaru nie mogą wystarczyć do usprawiedliwienia braku w innym towarze.Niewyjaśnienie istotnych okoliczności w sprawie dotyczącej ochrony mienia społecznego stanowi rażące naruszenie prawa, a gdy w pewnej branży lub w pewnym uspołecznionym zakładzie pracy wypadki braków towarowych występują częściej, niedokładne badanie przez Sąd przyczyn powstania szkody i oddalenie powództwa na podstawie ogólnikowo wskazanych przyczyn, bez rozważenia czy przyczyny te uzasadniają powstanie całego braku, narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Sąd Najwyższy obok tej sprawy rozpoznawał w tym samym dniu jeszcze pięć innych spraw dotyczących braków w magazynach strony powodowej, co uzasadnia wniosek, że zaskarżony wyrok narusza interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Z tych powodów należało uznać rewizję nadzwyczajną za uzasadnioną i orzec jak w sentencji, w myśl art. 422 § 2 k.p.c.