IV CR 136/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński. Sędziowie: S. Kałamajski, J. Knap (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gerarda U. przeciwko Skarbowi Państwa (Urząd Celny w S. o zł 5.070,25), na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Szczecina z dnia 12 maja 1961 r. i w związku z postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 1962 r.,zaskarżony wyrok zmienił, powództwo oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy zasądził od Skarbu Państwa (Urzędu Celnego w S.) kwotę 5.070,25 zł na rzecz powoda Gerarda U., który w okresie od 15.I.1958 r. do 27.VIII.1960 r. zatrudniony był u pozwanego w charakterze kontraktowego rewidenta celnego.W świetle motywów tego wyroku nie otrzymał dni wolnych w zamian za przepracowane 623,5 godziny nadliczbowe. Zasądzona kwota stanowi właśnie wynagrodzenie za pracę w tych godzinach.Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Powiatowy wskazał przepis art. 441 k.z.W rewizji opartej na zarzucie naruszenia art. 441 k.z. i art. 27 ustawy o państwowej służbie cywilnej pozwany Skarb Państwa wniósł o zmianę tego wyroku i o oddalenie powództwa.Sąd Wojewódzki w Szczecinie, rozpoznając sprawą jako instancja rewizyjna, przedstawił - w trybie art. 388 k.p.c. - Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne:"1) Czy pracownik kontraktowy ma prawo do ekwiwalentu za godziny nadliczbowe w świetle art. 27 ustawy o państwowej służbie cywilnej w związku z art. 9 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. o tymczasowym unormowaniu stosunku służbowego funkcjonariuszów państwowych, jeżeli za godziny te, wbrew praktyce przyjętej w zakładzie pracy, dni wolnych nie otrzymał? 2) Czy w razie udzielenia odpowiedzi negatywnej na pytanie 1, identycznie należy traktować pracę w godzinach nadliczbowych w niedziele i święta jak i w dni powszednie?"Uzasadnienie prawneZ mocy art. 388 § 1 zdanie drugie k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił przejąć sprawę do rozpoznania we własnym zakresie i nawiązując do zarzutów zgłaszanych w rewizji strony pozwanej zważył, co następuje:W piśmie angażującym powoda wyraźnie podkreśla się: "pod względem świadczeń będzie ob. traktowany w granicach postanowień art. 9 dekretu z dnia 14.V.1946 r. (Dz. U. Nr 22, poz. 139)". Jest to zresztą tylko przypomnienie dyspozycji tego przepisu, który, poza kwestią uprawnień emerytalnych, wprowadza w zakresie wszelkich świadczeń całkowite zrównanie pomiędzy pracownikami kontraktowymi, którzy zajmują stanowisko urzędnika na podstawie umowy o pracę, a osobami, które objęły stanowiska urzędnicze w drodze nominacji. Funkcjonariusze państwowi mianowani są obowiązani, w razie istnienia ważnych względów służbowych, do sprawowania swych czynności także poza przepisanymi godzinami zajęć służbowych (art. 27 ustawy z dnia 17 lutego 1922 r. o państwowej służbie cywilnej - jednolity tekst: Dz. U. z 1949 r. Nr 11, poz. 72) i żadnego wynagrodzenia dodatkowego za taką pracę nie otrzymują (art. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1919 r. o czasie pracy). Z tego względu, na podstawie art. 9 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. o tymczasowym unormowaniu stosunku służbowego funkcjonariuszów państwowych, także pracownikowi kontraktowemu zajmującemu stanowisko urzędnika nie przysługuje uprawnienie do żądania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Stanowisku temu dał już niejednokrotnie wyraz Sąd Najwyższy, m. in. w orzeczeniu z dnia 21 stycznia 1950 r. C. 250/49 (PiP 1950, z. 8-9, s. 209).Nawiązując do wątpliwości wysuniętych przez Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu przedstawionego przezeń zagadnienia prawnego, trzeba jeszcze wyjaśnić, że trafnie podkreślony tam cywilnoprawny charakter stosunku pracownika kontraktowego, wynikający z zawartej przez niego z pracodawcą umowy o pracę, pozostaje bez wpływu na ocenę istnienia bądź nieistnienia po stronie takiego pracownika roszczenia o wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Zakres bowiem uprawnień pracownika kontraktowego do świadczeń limitowany jest treścią art. 9 dekretu z dnia 14 maja 1946 r., do którego zresztą wyraźnie odwołał się Urząd Celny w S. w piśmie stanowiącym podstawy zatrudnienia Gerarda U. Skoro zaś w świetle tego przepisu oraz przepisu art. 27 ustawy o państwowej służbie cywilnej pracownik kontraktowy zajmujący stanowisko urzędnika nie ma uprawnienia, jak już zaznaczono, do żądania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, to - oczywiście - oznacza to zarazem, że nie przysługują mu również żadne roszczenia odszkodowawcze z tego tytułu. Stąd też okoliczność, że pracownik taki w zamian za pracę w godzinach nadliczbowych nie otrzymał dni wolnych od pracy, jest dla wyniku sprawy bez znaczenia.Podobnie rzecz się ma ze wzmiankowaną przez Sąd Wojewódzki kwestią urlopu. Ustawa z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach (tekst jednolity: Dz. U. z 1933 r. Nr 94, poz. 735) nie ma zastosowania do pracowników kontraktowych zatrudnionych w urzędach państwowych. Do pracowników tych - z mocy art. 9 dekretu z dnia 9 maja 1946 r. - odnoszą się przepisy art. 36 i n. ustawy o państwowej służbie cywilnej, te zaś nie dają pracownikowi uprawnienia do odszkodowania za nie wykorzystany urlop.Wyrok Sądu Powiatowego uwzględniający powództwo zapadł więc z naruszaniem art. 441 k.z. oraz art. 9 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. i art. 27 ustawy o państwowej służbie cywilnej.Z tej przyczyny i na podstawie art. 386 k.p.c. Sąd Najwyższy, zmieniając zaskarżony wyrok, oddalił powództwo.