IV CR 161/58

Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki ustalił, że powodowi zostali dnia 31 stycznia 1957 r. wyeksmitowani z lokalu przy ul. M. przez władze kwaterunkowe do lokalu przy ul. D., że ten lokal okazał się zajęty, że dnia 1 lutego 1957 r. odbyła się konferencja w Wydziale Kwaterunkowym z udziałem powodów i przedstawicieli pozwanej, na której przedstawiciel pozwanej L. zobowiązał się jej imieniem do pokrycia kosztów adaptacji lokalu, który będzie powodom przydzielony. W związku z takimi ustaleniami Sąd Wojewódzki bez bliższego uzasadnienia i bez wskazania podstawy prawnej uznał "że pozwana winna pokryć koszty związane z adaptacją lokalu powodów" i z przesłanek w uzasadnieniu wyroku nie wyjaśnionych zasądził kwotę 30.375 zł, choć z tytułu adaptacji lokalu, które zdaniem Sądu pozwana winna pokryć, powodowie żądali tylko kwoty 16.448 zł.W rewizji pozwana domagała się zmiany powyższego wyroku i oddalenia powództwa, zarzucając m.in., że zasądzenie od niej odszkodowania pozbawione jest wszelkich podstaw prawnych. W związku z tym zarzutem powodowie w odpowiedzi na rewizję wskazali, że ich roszczenia opierają się na przepisie art. 134 k.z.Na rozprawie rewizyjnej pozwana uznała powództwo do wysokości 10.000 zł i w tej części cofnęła rewizję.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Roszczenie o odszkodowanie za fakt eksmisji i sposób jej wykonania jest w stosunku do pozwanej oczywiście bezzasadne. Eksmisja została wykonana przez właściwy organ państwowy i tylko Państwo mogłoby odpowiadać za wyrządzone przy eksmisji szkody. To, że pracownicy pozwanej byli obecni przy eksmisji, czy też na zlecenie organu egzekucyjnego wykonywali przy eksmisji jakieś czynności, nie zmienia faktu, że nie pozwana, a organ państwowy wykonywał eksmisję. Również okoliczność, że pozwana obiecała pokryć koszty adaptacji lokalu zastępczego, nie uzasadnia jej odpowiedzialności za wykonanie eksmisji. Działanie pozwanej nie było bowiem bezprawne, a nadto pomiędzy tym działaniem a szkodami poniesionymi przez powodów w związku z eksmisją brak normalnego związku przyczynowego (art. 134 i 137 § 2 k.z.). Właściwe wykonanie czynności egzekucyjnych i upewnienie się przed ich rozpoczęciem, czy lokal zastępczy jest wolny i w należytym stanie, należało do organów kwaterunkowych, które nie powinny swych decyzji i działań uzależniać od obietnic zainteresowanej strony.Roszczenie o zapłatę przez pozwaną odszkodowania za stracony przez powodów zysk za czas przynajmniej od dnia 1 kwietnia 1957 r. jest bezzasadne dlatego, że lokal przy ul. J. 44 został powodom przydzielony dopiero dnia 15 lutego 1957 r., decyzja o przydziale uprawomocniła się dnia 25 marca 1957 r., a adaptacja tego lokalu, nawet gdyby pozwana zgodnie z żądaniami powodów niezwłocznie do niej przystąpiła, musiałaby potrwać pewien czas. Za to, że lokal przy ul. D. został przez organy kwaterunkowe przydzielony innej osobie, a lokal przy ul. J. kwaterunek przydzielił powodom z opóźnieniem - pozwana oczywiście nie odpowiada. I ta pretensja mogłaby być dochodzona tylko od Państwa. Za dalszą zwłokę w uruchomieniu warsztatu powodów pozwana mogłaby odpowiadać przy założeniu, że była zobowiązana do wykonania adaptacji, gdyby powodowie wykazali, że nie mieli możności sami wykonać potrzebnych adaptacji niezwłocznie po przydzieleniu im lokalu, a następnie od pozwanej żądać zwrotu kosztów adaptacji, że zatem zwłoka w wykonaniu adaptacji i uruchomieniu warsztatu pozostaje w związku przyczynowym z zaniedbaniem pozwanej. Tego powodowie nawet nie twierdzili.Żądanie zapłaty przez pozwaną kosztów adaptacji lokalu zastępczego przy ul. J. nie znajduje oparcia w przepisie art. 134 k.z., skoro jak to już wyżej wyjaśniono ani z twierdzeń powodów, ani z ustaleń zaskarżonego wyroku nie wynika, by istniały podstawy do przypisania pozwanej odpowiedzialności za czynności egzekucyjne organów kwaterunkowych. Jedyną podstawą tego roszczenia mogłoby być zobowiązanie się pozwanej wobec powodów na konferencji w dniu 1 lutego 1957 r. do dokonania adaptacji. Tę podstawę uwzględnienia pretensji powodów przyjął też, jak można przypuszczać w oparciu o treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku, Sąd Wojewódzki. Jak jednak słusznie wskazuje rewizja, na podstawie art. 16 dekretu o publicznej gospodarce lokalami, dostarczenie powodom lokalu zastępczego nadającego się do zajęcia ze względu na stan faktyczny było obowiązkiem organu kwaterunkowego, a obowiązkiem pozwanej było tylko pokrycie kosztów przeprowadzki powodów. Obietnica pozwanej o tyle tylko może być uznana za prawnie skuteczną, o ile można ją potraktować jako wykonanie szeroko rozumianego obowiązku przewidzianego w art. 16 ustawy 3 dekretu o publ. gosp. lokalami. Pod pojęcie kosztów przeprowadzki, jeżeli pojęcie to interpretować już bardzo szeroko, co na tle okoliczności niniejszej sprawy uzasadniają zasady współżycia społecznego, da się podciągnąć pewne drobne adaptacje lokalu zastępczego z reguły konieczne w każdym lokalu, nawet takim, który w zasadzie nadaje się do zajęcia ze względu na stan techniczny (art. 16 ust. 2 dekr. o publ. gosp. lokalami). Uznana przez pozwaną kwota 10.000 zł, zasądzenie której stało się prawomocne wskutek częściowego cofnięcia rewizji, wydatek powodów na tego rodzaju adaptacje, mieszczące się w pojęciu "kosztów przeprowadzki", niewątpliwie pokrywa z nadwyżką.Zobowiązanie pozwanej, jeżeli miało dotyczyć świadczeń przekraczających "koszty przeprowadzki", stanowiłoby darowiznę, a ta ze względu na przepis art. 358 k.z. byłaby nieważna, skoro nie zachowano formy aktu notarialnego.Trzeba też zauważyć, że w kwocie 16.448 zł żądanej z tytułu kosztów adaptacji mieści się kwota 7.500 zł, wydatkowana według twierdzeń pozwu m.in. na naprawę uszkodzonych urządzeń warsztatu. Ponieważ reperacja uszkodzonych ruchomości powodów nie należy do zakresu adaptacji lokalu, zasądzona kwota 10.000 zł pokrywa najprawdopodobniej całość wydatku powodów na adaptację lokalu. Uznając częściowo powództwo pozwana dała wyraz chęci zgodnego z zasadami współżycia społecznego wykonania swych zobowiązań, choć istnieją podstawy do przyjęcia, że częściowo miały one charakter zobowiązań jedynie natury moralnej.Z przytoczonych względów i na podstawie art. 386 k.p.c. należało wyrok w zaskarżonej części zmienić i powództwo w tej części oddalić, umarzając postępowanie rewizyjne w części, w której rewizja została cofnięta.