IV CR 197/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Niejadlik (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Ignatowicz, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Ryszarda D. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w P., gmina Ł., o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 23 listopada 1979 r.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePoza sporem jest, iż uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia 10 lipca 1979 r. powód został wykluczony z pozwanej Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej oraz że - rezygnując z wykorzystania możliwości zwrócenia się do tego organu o ponowne rozpatrzenie jest sprawy - złożył w dniu 11 lipca 1979 r. wniosek do Terenowej Komisji Odwoławczej do Spraw Pracy o przywrócenie go do pracy w tej Spółdzielni. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 1979 r. Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przekazał tę sprawę, jako sprawę o uchylenie uchwały o wykluczeniu, do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił, uznawszy je za spóźnione. Do tego Sądu bowiem sprawa wpłynęła w dniu 18 września 1979 r., czyli po upływie 6-tygodniowego terminu przewidzianego w art. 38 § 3 ustawy z dnia 17 lutego 1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (Dz. U. Nr 12, poz. 61 ze zm.), liczonego od daty Walnego Zgromadzenia. W rewizji, powołując się na to, że spóźnienie było usprawiedliwione, powód wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Rewizja jest uzasadniona.Roszczenie o utrzymanie członkostwa jest roszczeniem wynikającym ze stosunku członkostwa. Dla roszczeń zaś wynikającym ze stosunku członkostwa drogę sądową otwiera wyczerpanie postępowania wewnątrzspółdzielczego (art. 30 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Nie oznacza to jednak, że rezygnując z możliwości zwrócenia się do tego organu o utrzymanie jego członkostwa, powód przedwcześnie wytoczył powództwo o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia wykluczającej go z pozwanej Spółdzielni. Postępowanie wewnątrzspółdzielcze bowiem zamyka z tego punktu widzenia wyczerpanie przez członka postępowania odwoławczego (art. 29 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Nie jest zaś odwołaniem nie charakteryzująca się dewolutywnością i będąca jedynie wynikającym ze statutu uprawnieniem członka przyznana członkowi możność zwrócenia się do tego organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. Tym samym unormowanie, w którym zastrzeżono decyzję w sprawach członkostwa wyłącznie dla walnego zgromadzenia, rzutować musi na tryb zaskarżenia przez członka do sądu uchwał walnego zgromadzenia. Odnosi się to przede wszystkim do sposobu wzruszania uchwał podejmowanych w sprawach członkostwa rolniczych spółdzielni produkcyjnych.Prawo przyjmowania, wykreślania i wykluczania członków rolniczej spółdzielni produkcyjnej przysługuje walnemu zgromadzeniu (art. 96 ustawy o spółdzielniach i ich związkach). Statut rolniczej spółdzielni produkcyjnej przyznaje wykluczonemu członkowi uprawnienie zwrócenia się w ciągu dwóch tygodni od dnia otrzymania zawiadomienia o wykluczeniu do walnego zgromadzenia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie jego sprawy (§ 12 ust. 4). Oznacza to, że jeśli członek z tej możności skorzysta, to postępowanie wewnątrzspółdzielcze wyczerpuje uchwała walnego zgromadzenia, utrzymującego w mocy swą poprzednią uchwałę o pozbawieniu go członkostwa (art. 29, 30 ustawy). W przeciwnym razie sześciotygodniowy termin do wytoczenia powództwa o uchylenie przez sąd uchwały o wykluczeniu rozpoczyna się od daty walnego zgromadzenia, na którym zapadła uchwała o pozbawieniu powoda członkostwa rolniczej spółdzielni produkcyjnej (art. 38 § 3 ustawy). Skoro tak, to powodowi nie mógł Sąd Wojewódzki czynić skutecznie zarzutu, że w sądowym postępowaniu cywilnym dochodził przywrócenia członkostwa pozwanej Spółdzielni przed wyczerpaniem postępowania wewnątrzspółdzielczego.Rację ma Sąd Wojewódzki, że powód spóźnił się z powództwem o 27 dni. Uszło jednak uwagi tego Sądu, iż nie w każdej sytuacji upływ terminu przewidzianego w art. 38 § 3 ustawy o spółdzielniach i ich związkach prowadzi do oddalenia powództwa. Sąd Najwyższy bowiem już w orzeczeniu z dnia 31 sierpnia 1973 r. II CR 424/73 (OSPiKA 1974, z. 6, poz. 124) wyjaśnił, że można nie uwzględnić upływu tego także terminu, stosując w drodze analogii przepis art. 117 § 3 k.c. Tak więc okoliczność, że powód, nie korzystając z pomocy adwokata, już w dniu 11 lipca 1979 r. wystąpił do niewłaściwego organu o przywrócenie mu członkostwa pozwanej Spółdzielni, jak i to, że niejednoznacznie pouczał go Zarząd odnośnie do możliwości wzruszenia uchwały o wykluczeniu, zobowiązały Sąd Wojewódzki do rozważenia z urzędu możliwości nieuwzględnienia upływu terminu przewidzianego w art. 38 § 3 ustawy. Jeśli zaś Sąd Wojewódzki od tej strony do sprawy nie podszedł, naruszył przepisy art. 227, 232 i 316 § 1 k.p.c. Podstawa rewizyjna z art. 368 pkt 3 k.p.c. jest tym samym uzasadniona.Dlatego zaskarżony wyrok uchylono (art. 388 § 1 k.p.c.), orzekając o kosztach instancji odwoławczej w myśl art. 108 § 2 k.p.c.