IV CR 430/86

SentencjaPo rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 1986 r. sprawy z powództwa Stanisława M. przeciwko Biuru Projektów i Realizacji Inwestycji Rafinerii Nafty w K. o zapłatę na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 4 lipca 1986 r., sygn. akt I C 419/85 oddala rewizję. Uzasadnienie faktycznePowód, Stanisław M., domagał się w pozwie nakazania stronie pozwanej wydania mu 157 sztuk diapozytywów barwnych, znajdujących się u niej w depozycie. Ponieważ w toku procesu okazało się, że diapozytywy zostały zniszczone przez stronę pozwaną, powód zmienił żądanie pozwu, domagając się od niej zapłaty kwoty 2 398 000 zł za 153 szt. diapozytywów, licząc po 14 000 zł za jedną sztukę (k. 40 i nast.). Na uzasadnienie swego roszczenia powód przytoczył, że zawarł z Pracownią Sztuk Plastycznych w K. umowę na wykonanie utworów fotograficznych Zakładów Rafineryjnych i wnętrz Biura Projektów (…) w K. Umowa nie zawierała żadnych dodatkowych warunków, zaś przygotowany scenariusz przewidywał większą ilość zdjęć aniżeli umowa. Powód wykonał większą od przewidzianej umową i aneksem ilość zdjęć i te stanowiły własność powoda, a także odrębny utwór fotograficzny.Strona pozwana nie była uprawniona do zniszczenia zdjęć, a niszcząc je naruszyła podstawowe uprawnienia powoda jako ich autora. Zdaniem powoda, strona pozwana bezpodstawnie powołuje się na tajemnicę państwową, gdyż zamówione zdjęcia przewidziane były do celów reklamowych, a każda publikacja objęta jest cenzurą prewencyjną. Strona pozwana powództwa nie uznała i wniosła o jego oddalenie, zarzucając, że powód bez jej zgody wykonał dodatkowo o wiele więcej zdjęć niż przewidywała to umowa. Dlatego też strona pozwana zatrzymała te zdjęcia, a uczyniła tak dlatego, że diapozytywy przedstawiały obiekt objęty przepisami o ochronie tajemnicy państwowej. Zarzucono też, że prawa autora nie zostały zastrzeżone na wykonanych przez niego diapozytywach. Przyznano, że diapozytywy zostały zniszczone po sześciu latach ich przechowywania z uwagi na brak realnych możliwości ich wykorzystania.Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 4 lipca 1986 r. uwzględnił powództwo do kwoty 350 000 zł z 8% od dnia 17 kwietnia 1985 r., oddalając je w pozostałej części. Na uzasadnienie swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki przytoczył m.in. co następuje: Bezsporne jest, że w dniu 30 lipca 1977 r. zawarta została między Biurem Projektów i Realizacji Inwestycji Rafinerii Nafty (…) w K. a Przedsiębiorstwem Państwowym (…) umowa o wykonanie prac fotograficznych. Załącznik do tej umowy stanowiły "stałe warunki umowne", określające prawa i obowiązki zamawiającego i wykonawcy prac artystycznych. W załączniku nr 2 określono orientacyjnie należność za wykonanie 30 szt. barwnych diapozytywów i 30 szt. zdjęć czarno­białych z ich negatywami na kwotę 35 510 zł.Przedsiębiorstwo Państwowe (…) w K. powierzyło wykonanie tych prac fotograficznych powodowi.Powód zgłosił się w biurze strony pozwanej, gdzie rozmowy z nim prowadził główny specjalista, inż. K. T. Wyjaśnił on powodowi, że Biuro (…) zamierza wydać prospekty reklamowe do celów aktywizacji eksportu. Zgodnie z dokonanymi ustaleniami powód miał wykonać zdjęcia Rafinerii Nafty w G. według wręczonego mu scenariusza, a nadto zdjęcia biurowca Biura (…) w K., jego wnętrza, plansze i makiety. Wręczony powodowi scenariusz przewidywał wykonanie 49 zdjęć, czyli o 19 więcej od ilości przewidzianej umową i kosztorysem.Na początku sierpnia 1977 r. powód wykonał zdjęcia siedziby strony pozwanej w K. Następnie udał się do G., by wykonać zdjęcia Rafinerii Nafty. Tam został poinformowany, że nie wolno mu fotografować siłowni i urządzeń przeładowczych. Zakazano mu także dokonywania tzw. dalekich ujęć oraz fragmentów, z których można by ułożyć całość obiektu.Powód wykonywał zdjęcia rafinerii w różnych porach dnia, z różnych ujęć, różnymi aparatami i z użyciem różnych obiektywów, nieraz w trudnych warunkach, np. na wysokości i w kłębach pary. Powód używał do tego własnego sprzętu i wywoływał zdjęcia we własnej pracowni.Powód przedstawił wszystkie wykonane zdjęcia pracownikom Biura (...), inż. T. i W., którzy stwierdzili, że powód wykonał znacznie więcej zdjęć aniżeli przewidywała to umowa i za zgodą dyrekcji strony pozwanej, aneksem poszerzono zakres umowy o dalszych 60 diapozytywów barwnych i 40 zdjęć czarno­białych i ich negatywów. Koszt prac fotograficznych wzrósł w ten sposób o kwotę 60 790 zł.W dniu 23 sierpnia 1977 r. powód na propozycję inż. W. pozostawił mu 173 barwne diapozytywy oraz 9 diapozytywów do kasacji. Odbiór ich potwierdził inż. W. w tymże dniu.Wbrew zarzutom strony pozwanej ustalono, że to ta strona była zainteresowana zakupem dalszych diapozytywów, jednakże z uwagi na brak środków pieniężnych odłożyła ten zakup do roku następnego. Świadczy o tym pismo strony pozwanej do Stowarzyszenia Autorów ZAIKS z dnia 7 lutego 1981 r., gdzie wyraźnie stwierdza się, że "zdjęcia przedstawiające te same obiekty w identycznych lub podobnych ujęciach zostały przez S. M. zdeponowane w celu ewentualnego ich wykupienia", a także pismo Biura (…) adresowane do powoda z dnia 7 marca 1979 r., gdzie stwierdza się, że "wystąpiliśmy do Zakładów Rafineryjnych (…) z wnioskiem o zmianę stanowiska bądź wykupienie diapozytywów".W ciągu 1978 r. powód dowiadywał się w rozmowach telefonicznych z inż. T. lub C. o zamierzeniach co do diapozytywów. W dniu 7 listopada 1979 r. inż. J. C. wydał powodowi na jego życzenie 31 sztuk diapozytywów barwnych przedstawiających Rafinerię Nafty w G., które miały być wykorzystane przez Wydawnictwo Książka i Wiedza. Część z nich, w ilości 15 sztuk, powód zwrócił stronie pozwanej w dniu 24 listopada 1978 r. W dniu 16 stycznia 1979 r. powód zwrócił się na piśmie do dyrekcji Biura (…) z prośbą o zwrot 157 sztuk diapozytywów stanowiących jego własność. Do wydania zdjęć jednak nie doszło.W dniu 15 grudnia 1983 r. dokonano komisyjnego zniszczenia 152 diapozytywów przedstawiających obiekty Zakładów Rafineryjnych w G. wobec niemożności wykorzystania ich do celów reklamowych (ze względu na specjalną technikę fotograficzną) oraz z uwagi na to, że były objęte tajemnicą państwową. Diapozytywy te przedstawiały jednak nie tylko obiekty Rafinerii w G., ale również obiekty strony pozwanej w K., co do których nigdy nie twierdzono, że są one poddane tej tajemnicy.W trakcie procesu - w obecności Sądu - wydano powodowi 6 diapozytywów przedstawiających obiekty Rafinerii w G., pochodzące ze zbioru 152 sztuk diapozytywów rzekomo komisyjnie zniszczonych.Na podstawie opinii biegłego fotografika W. P. ustalono, że każdy diapozytyw ma odrębną wartość artystyczną i według cennika za wykonanie diapozytywu barwnego autorowi należy się kwota 7 000 zł, a dalsze kwoty, od 2 000 zł (według umowy) za sprzedaż diapozytywów i 5 000 zł za wykorzystanie utworu fotograficznego. Ostatecznie biegły uznał cenę w wysokości 14 000 zł za jeden barwny diapozytyw za niewygórowaną.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wszystkie nie zakupione przez stronę pozwaną zdjęcia stanowiły własność powoda. Powód nie może jednak rościć pretensji do zdjęć wykonanych na terenie Zakładów Rafineryjnych (…), tj. obiektu chronionego tajemnicą państwową. Dlatego też roszczenie powoda jest uzasadnione jedynie do 50 sztuk diapozytywów nie objętych tajemnicą państwową, przedstawiających biurowiec, budynki administracyjne, plansze i makiety, co do których strona pozwana wyrażała chęć zwrotu. Obowiązek zapłaty należy jednak ograniczyć do kwoty 7 000 zł - bez wynagrodzenia za jego wykorzystanie i zakup, gdyż powód nie wykazał, by jakiekolwiek wydawnictwo było zainteresowane zakupem jego diapozytywów. To też sprawiło, że Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo do kwoty 350 000 zł, a w pozostałej części żądanie powoda oddalił.Jako podstawę normatywną swego rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki powołał art. 222 § 1, 361 o 363 § 1 i 2 kc. W rewizji, powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1, 4 i 5 kpc, powód wnosił bądź o zmianę powyższego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości, bądź też o jego uchylenie w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje: Poczynione przez Sąd Wojewódzki prawidłowe ustalenia uzasadniały stwierdzenie, że strony nie wykluczały możliwości powiększenia zakresu umowy o wykonanie prac fotograficznych przez powoda. Stwierdzenie takie potwierdza aneks do umowy AH 1233/77 (k. 38), którym zwiększono pierwotną ilość diapozytywów i zdjęć z 90 do 140 sztuk. Za takim stwierdzeniem przemawia również to, że powód wykonał dalsze 173 sztuki diapozytywów, które strona pozwana przyjęła, nosząc się z zamiarem ich nabycia. Jedynie brak środków finansowych na ten cel sprawił, że powodowi nie wypłacono należności za te diapozytywy. Powód dopiero w styczniu 1979 r. (k. 6) zwrócił się do strony pozwanej o zwrot wykonanych dodatkowo 157 diapozytywów. To, że powód zwrócił stronie pozwanej 15 z wydanych mu w dniu 7 listopada 1979 r. 31 sztuk diapozytywów, potwierdza również stanowisko, że powód liczył w dalszym ciągu na to, że strona pozwana zapłaci mu należność za wykonane dodatkowo diapozytywy.Takie zachowanie się strony pozwanej pozwalało na dalsze stwierdzenie, a mianowicie, że strony po raz wtóry, tym razem w sposób dorozumiany (art. 60kc), rozszerzyły zakres umowy (co dla strony pozwanej oznaczało, że zatrzymując dodatkowe diapozytywy, musiała się liczyć z obowiązkiem zapłaty dodatkowego wynagrodzenia powodowi (art. 627kc). To, że strona pozwana dokonała "komisyjnego zniszczenia" tych dodatkowych diapozytywów, nie zwalniało jej od obowiązku zapłaty wynagrodzenia.Strony umowy z dnia 30 lipca 1977 r. (k. 34) ustaliły należność za zamówione pierwotnie prace fotograficzne w sposób wiążący dla powoda na kwotę 35 100 zł, w tym kwotę 700 zł za wykonanie jednego barwnego diapozytywu (kosztorys orientacyjny, k. 36). Takie wynagrodzenie ustalono także w aneksie do umowy (k. 38). Powód, powierzając stronie pozwanej dalsze diapozytywy nie zastrzegł wyższego wynagrodzenia za te dodatkowe prace fotograficzne. Należało więc przyjąć, że należność powoda nie przekraczałaby kwoty 700 zł za każdy dalszy diapozytyw. Łączna należność powoda za 157 sztuk diapozytywów (wg pozwu) wynosiła zatem 109 900 zł. Na wynagrodzenie w tej wysokości powód mógł liczyć w związku z wykonaniem dodatkowych 157 diapozytywów, gdyby strona pozwana nie zwlekała z uregulowaniem należności za te prace. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki - przyjmując, że powodowi należy się "odszkodowanie" za 50 sztuk diapozytywów - zasądził od strony pozwanej na jego rzecz kwotę 350 000 zł. Jest oczywiste, że należne powodowi wynagrodzenie mieści się w tej wyższej kwocie. Brak więc było podstaw do żądania przez powoda wyższej kwoty.Z powyższych względów rewizja powoda podlegała oddaleniu (art. 387 kpc) bez potrzeby rozważania przytoczonych w niej zarzutów, zmierzających do wykazania, że powodowi należy się dalsze odszkodowanie w kwocie 1 964 000 zł.