IV CR 531/60

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kałamajski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Lipiński, J. Knap.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Wojewódzkiego Zjednoczenia Przemysłu Zbożowo-Młynarskiego w B. przeciwko Stanisławowi B. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy - Ośrodek w Toruniu z dnia 10 lipca 1959 r. i od wyroku Sądu Powiatowego we Włocławku z dnia 19 lutego 1959 r., oddalił rewizję nadzwyczajną.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa twierdziła, że pozwany był magazynierem jej magazynu zbożowego nr 15 w W. i z tytułu tego stanowiska był odpowiedzialny za powierzone mu mienie. W powierzonym pozwanemu magazynie stwierdzono brak worków wartości 13.371,60 zł. Strona powodowa żądała zasądzenia tej kwoty od pozwanego.Pozwany bronił się zarzutem, że magazyn był czynny całą dobę, że worki wydawano i przyjmowano także wówczas, gdy pozwanego w magazynie nie było i że strona powodowa nie ustanowiła materialnie odpowiedzialnych zastępców na okres przekraczający czas pracy magazyniera.Sąd Powiatowy zasądził od pozwanego 6.685,80 zł, dalsze zaś powództwo oddalił. Sąd ustalił stan faktyczny zgodny z twierdzeniami pozwanego i uznał, że strona powodowa przyczyniła się do powstania szkody przez wadliwe zorganizowanie pracy i dlatego odszkodowanie podlega obniżeniu o połowę (art. 158 § 2 k.z.).Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżył tylko pozwany.Sąd Wojewódzki zmienił wyrok i powództwo w całości oddalił. Sąd uznał, że ustalony stan faktyczny uzasadnia wniosek, iż szkoda powstała z przyczyn, za które pozwany nie odpowiada (art. 239 k.z.). Nie mógł on bowiem wykonać obowiązku pieczy nad powierzonym mu mieniem, skoro pracował 8 godzin, a magazyn był czynny przez całą dobę, tzn. w ciągu 16 godzin na dobę pozostawał bez nadzoru ze strony pozwanego. W związku ze złożeniem przez pełnomocnika powoda na rozprawie rewizyjnej odpisu pisma pozwanego do powoda z dnia 26 czerwca 1957 r. zawierającego "wyznaczenie" przez pozwanego jego zastępców, Sąd Wojewódzki uznał wynikającą z tego dokumentu okoliczność za pozbawioną znaczenia, skoro strona powodowa nie twierdzi, by ci zastępcy zobowiązali się do solidarnej odpowiedzialności z pozwanym.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego z 10 lipca 1959 r. Prokurator Generalny w dniu 29 czerwca 1960 r. złożył rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie wyroków Sądu Wojewódzkiego i Sądu Powiatowego oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Nie jest uzasadniony zarzut pogwałcenia przez Sąd Wojewódzki przepisów postępowania, a w szczególności art. 386 k.p.c., gdyż Sąd ten żadnych ustaleń własnych nie czynił. Oparł się on na stanie faktycznym ustalonym przez Sąd Powiatowy, a tylko z tego stanu faktycznego wyciągnął odmienne wnioski prawne. Jeżeli można Sądowi Wojewódzkiemu uczynić zarzut naruszenia przepisów postępowania, to musiałby to być zarzut naruszenia art. 18 § 1 ustawy z 20 lipca 1950 r. Odpis pisma pozwanego do powoda z 26.VI.1957 r. niewątpliwie mógł być przez stronę powodową złożony już w I instancji, wobec czego w związku ze złożeniem go dopiero w postępowaniu rewizyjnym bez jakiejkolwiek przy tym próby wskazania, że nie można było tego uczynić w porę - Sąd Wojewódzki powinien był ten dowód w ogóle pominąć, jako spóźniony. To że Sąd Wojewódzki niepotrzebnie zajął się tym dowodem w motywach wyroku i w związku z nim użył niezbyt fortunnego wyrażenia, iż "ze stanu sprawy nie wynika, by zastępcy ci odpowiadali wobec strony powodowej solidarnie z pozwanym", zamiast tego, by ewentualnie stwierdzić, że strona powodowa nie twierdziła, żeby tak miało być - nie uzasadnia zarzutu rewizji nadzwyczajnej, iż Sąd Wojewódzki powinien był uchylić wyrok Sądu I instancji.Należy wyjaśnić, że wyznaczenie zastępcy pracownika materialnie odpowiedzialnego należy do pracodawcy, a nie do pracownika, gdyż wymaga zawarcia pomiędzy zakładem pracy a zastępcą (a nie pomiędzy pracownikiem a jego zastępcą) umowy wkładającej na zastępcę obowiązek wyliczenia się - wraz z zastępowanym pracownikiem - z powierzonego mienia. Może to być bądź odpowiedzialność solidarna z zastępcą (co wymaga zawarcia z obu pracownikami umowy o ich solidarnej odpowiedzialności), bądź też odpowiedzialność zastępcy za mienie na określonej zmianie (co znów wymaga wprowadzenia systemu stałego przekazywania sobie mienia przez zmieniających się pracowników w sposób umożliwiający rozgraniczenie zakresu odpowiedzialności każdego z nich). W każdym razie ustanowienie odpowiedzialnego zastępcy wymaga prawidłowego powierzenia mu mienia (z reguły powinien być sporządzony remanent). Natomiast skierowane do zakładu pracy oświadczenie odpowiedzialnego materialnie pracownika, że "wyznacza" określoną osobę swym zastępcą, powinno być z reguły traktowane jako propozycja zawierająca zgodę na to, by zakład pracy zawarł ze wskazaną osobą odpowiednią umowę i dokonał powierzenia jej mienia, ustanawiając ją w ten sposób odpowiedzialnym zastępcą składającego to oświadczenie pracownika.Sąd Wojewódzki postąpił zgodnie z prawem, skoro nie przywiązał wagi do złożonego mu odpisu pisma pozwanego, do którego zresztą nie dołączono ani odpisów umów z proponowanymi zastępcami, ani odpisów remanentów sporządzonych z ich udziałem, ani nawet ustnie nie wysunięto twierdzenia, by takie dokumenty sporządzono.Do rewizji nadzwyczajnej dołączono odpis pisma powoda z 17 października 1957 r. skierowanego do Zbigniewa Z., którego w swym piśmie z 26 czerwca 1957 r. pozwany wskazał jako zastępcę "na czas swojej nieobecności". Pismo do Z. zawiera powierzenie mu zastępstwa pozwanego "w razie jego nieobecności" oraz oświadczenie Z., że włożone na niego obowiązki przyjmuje "do wiadomości i wykonania". Abstrahując już nawet od tego, że również i ten dokument mógł być złożony w I instancji, należy stwierdzić, że jego treść - wbrew sugestiom przedstawionym w rewizji nadzwyczajnej - również nie mogłaby mieć wpływu na wynik sprawy.Pozwany bowiem zaproponował jako zastępcę "na czas nieobecności" Z., a jako zastępców "na okres krótkiej nieobecności, tj. w czasie pracy czyszczalni na II i III zmianie" - S., K. i W. Należy zatem dojść do wniosku, że Z. miał zastępować pozwanego nie codziennie, lecz tylko w razie choroby, urlopu, nieobecności z innej przyczyny itp., natomiast na codziennych zmianach mieli go zastępować pozostali wskazani w piśmie pracownicy. Wniosek ten - poza tym, że wynika z treści pisma - znalazł niedwuznaczne potwierdzenie w zeznaniu Z., który wyjaśnił, iż pracował na tej samej zmianie co pozwany, a do jego obowiązków należało przede wszystkim prowadzenie kartotek i biurowości magazynu.Ponieważ w sprawie nie chodzi o szkody powstałe podczas dłuższej nieobecności pozwanego w pracy, lecz o to, że pozwany pracując 8 godzin nie mógł pilnować mienia w magazynie otwartym dalsze 16 godzin, w czasie których nie było w magazynie również Z., przeto kwestia, czy Z. został prawidłowo ustanowiony zastępcą pozwanego, jest bezprzedmiotowa. Istotne było tylko to, czy ustanowiono odpowiedzialnych materialnie zastępców zmianowych w taki sposób, by przez 24 godziny magazyn pozostawał pod nadzorem odpowiedzialnego pracownika. W tym względzie nie wysunięto żadnych twierdzeń nawet w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej.Gdyby nawet wbrew poprzednim wywodom przyjąć, że pozwany i Z. prowadzili magazyn na zmianę, to również nie mogłoby to zdecydować o uwzględnieniu powództwa. Przede wszystkim dlatego, że również i przy tej koncepcji pozostawałoby nadal codziennie 8 godzin, w czasie których magazyn nie był nadzorowany przez odpowiedzialnego pracownika. Poza tym, wbrew poglądowi rewizji nadzwyczajnej, sam fakt, że Z. powierzono zastępstwo pozwanego i obciążono go współodpowiedzialnością za mienie, bynajmniej nie uzasadnia wniosku, iż odpowiedzialność pozwanego i Z. jest odpowiedzialnością solidarną. W piśmie wkładającym na Z. współodpowiedzialność z pozwanym nie ma mowy o solidarności. Nie twierdzono też, by z pozwanym została zawarta umowa, w której zobowiązał się on do solidarnej odpowiedzialności z Z. W braku zaś takiej umowy nie byłoby podstaw do obciążenia pozwanego solidarną z Z. odpowiedzialnością nawet wówczas, gdyby powód z Z. (ale bez udziału pozwanego) zawarł umowę o solidarnej odpowiedzialności Z. z pozwanym. Ustanowienie bowiem umownej solidarnej odpowiedzialności dwóch pracowników materialnie odpowiedzialnych wymaga zgodnych oświadczeń woli zakładu pracy i obu pracowników, obejmujących wyraźne ustalenie, że odpowiedzialność ma być solidarna i to z określoną imiennie osobą.W braku umowy o solidarnej odpowiedzialności pozwany i Z. mogliby odpowiadać - każdy z nich - tylko w granicach przypisanego im naruszenia własnych obowiązków (art. 239 k.z.). By uzyskać zatem odszkodowanie od pozwanego, powód musiałby udowodnić, że szkoda powstała na tych zmianach, w czasie których pozwany prowadził magazyn.Nie było zaś twierdzeń, żeby po każdej zmianie pozwany zdawał lub był obowiązany zdawać stan towarów w magazynie Z. w sposób umożliwiający stwierdzenie, na której zmianie powstały braki, a więc w taki sposób, by przeprowadzenie wskazanego wyżej dowodu było możliwe.Ponieważ zarzuty podniesione w rewizji nadzwyczajnej okazały się nieuzasadnione, należało ją oddalić (art. 383 i art. 398 k.p.c.).