IV CR 666/60

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Ryszarda W. przeciwko Spółdzielni Inwalidów "Ochrona Mienia" w G. o ustalenie i zapłatę, po rozpoznaniu rewizji pozwanej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia i5 marca 1960 r.I)zmienił zaskarżony wyrok w punktach 2, 4, 5 w ten sposób, że: zasądzoną na rzecz powoda sumę 14 492 zł obniżył do kwoty 2312 zł i oddalił dalsze żądanie powoda;II)oddalił rewizję w pozostałej części.Uzasadnienie faktycznePowód, inwalida wojenny, będąc członkiem pozwanej Spółdzielni zajmował stanowisko jej prezesa zarządu i kierownika. Pismem z dnia 26 listopada 1959 r. Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni zawiadomiła powoda, że "z dniem 26 listopada 1959 r. zostaje (on) zawieszony w swych czynnościach jako prezes spółdzielni". Powód odwołał się do walnego zgromadzenia. Zostało ono zwołane na dzień 9 grudnia 1959 r. z następującym punktem 10 porządku obrad: "Zatwierdzenie wniosku Rady Nadzorczej w przedmiocie odwołania ze stanowiska prezesa ob. Ryszarda W.". W walnym zgromadzeniu wzięło udział 172 członków na ogólną liczbę członków ponad 400. W sprawie odwołania powoda ze stanowiska prezesa wynik głosowania na walnym zgromadzeniu był taki: 124 głosy "za" odwołaniem, 37 głosów "przeciwko" odwołaniu, 3 głosy nieważne. Poza tym na wniosek komisji wnioskodawczej zebrani uchwalili jednogłośnie, "natychmiastowe wykluczenie z członkostwa spółdzielni ob. Ryszarda W. bez prawa do odszkodowania i urlopu". W dniu 10 grudnia 1959 r. Rada Nadzorcza pozwanej Spółdzielni wystosowała do powoda dwa pisma. Pierwsze następującej treści: W związku z uchwałą Walnego Zgromadzenia zapadłą w dniu 9 grudnia 1959 r., na którym stwierdzone zostało, iż działalność Obywatela przyniosła szkodę naszej Spółdzielni, na zasadzie § 18 pkt 3 Statutu został Ob. uchwałą Rady Nadzorczej wykluczony z członkostwa w naszej Spółdzielni z dniem 9 grudnia 1959 r. Pismo to zaopatrzone w uzasadnienie, ujęte w 6 punktach. Drugie pismo ma taką treść: W związku z uchwałą Walnego Zgromadzenia z dnia 9 grudnia 1959 r. odwołującą Ob. ze stanowiska Prezesa naszej Spółdzielni za działalność na szkodę Spółdzielni - rozwiązujemy z Obywatelem spółdzielczy stosunek pracy w myśl § 19 pkt 3 statutu z dniem 9 grudnia 1959 r.W dniu 13 stycznia 1960 r. powód wytoczył przeciwko pozwanej spółdzielni powództwo z wnioskiem:1)unieważnienie uchwały Walnego Zgromadzenia Członków Spółdzielni Inwalidów Ochrona Mienia w G. powziętej w dniu 9 grudnia 1959 r. w przedmiocie wykluczenia z członkostwa tejże Spółdzielni powoda Ryszarda W.,2)o zasądzenie od pozwanej Spółdzielni na rzecz powoda 4-miesięcznego wynagrodzenia w myśl zawartej umowy oraz ekwiwalentu za 12 dni urlopu wypoczynkowego roku 1959 na łączną kwotę 14 492 zł z 8% odsetkami od dnia wniesienia pozwu.Powód twierdził, że zaskarżona uchwała jest nieważna, gdyż w walnym zgromadzeniu nie wzięło udziału, co najmniej 50% członków, co w myśl statutu (§ 37) jest niezbędne dla ważności uchwał, a umieszczona w zaproszeniach na walne zgromadzenie klauzula "W razie nieobecności 50% członków Spółdzielni Walne Zgromadzenie odbędzie się w drugim terminie, tj. dnia 9 grudnia 1959 r. o godz. 9 w tymże lokalu" - jest w przedmiocie niezbędnej liczby obecnych (§ 37 statutu) bez znaczenia. Powód ponadto zaprzeczył słuszności uzasadnienia, zawartego w piśmie Rady Nadzorczej z dnia 10 grudnia 1959 r.Pozwana Spółdzielnia wniosła o oddalenie powództwa. Pozwana powołuje się na stałą praktykę zwoływania walnego zgromadzenia zgodnie z klauzulą przytoczoną przez powoda i uznawanie ważności uchwał walnego zgromadzenia bez względu na ilość obecnych w drugim terminie. Pozwana twierdziła dalej, że wykluczenie powoda było uzasadnione i wreszcie podniosła: Powodowi służyło prawo odwołania się od uchwały Rady Nadzorczej z dnia 9 grudnia do walnego zgromadzenia i dopiero tę uchwałę miał prawo zaskarżyć. Walne zgromadzenie w danym wypadku powzięło jedynie uchwałę w przedmiocie gospodarczej działalności spółdzielni oraz zobowiązało Radę Nadzorczą do wykluczenia powoda ze spółdzielni. Rada Nadzorcza pozwanej w wykonaniu polecenia walnego zgromadzenia wykluczyła powoda ze spółdzielni rozwiązując z nim ze skutkiem natychmiastowym spółdzielczy stosunek pracy. Powodowi służyło więc prawo zaskarżenia uchwały Rady Nadzorczej do walnego zgromadzenia, czego powód nie uczynił.Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo w całości. Sąd Wojewódzki uznał, iż zaskarżona uchwała walnego zgromadzenia jest nieważna, ponieważ sprzecznie ze statutem stanowi o wykluczeniu powoda bez uprzedniej decyzji rady nadzorczej (§ 18 i 19 statutu). Sąd Wojewódzki następnie wywiódł: Pismem z dnia 19 grudnia 1959 r. Rada Nadzorcza pozwanej rozwiązała z powodem spółdzielczy stosunek pracy z dniem 9 grudnia 1959 r. Powód jest inwalidą wojennym. W myśl art. 26 § 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98)"zakład pracy może rozwiązać umowę o pracę z inwalidą tylko z ważnych przyczyn za pisemną zgodą prezydium właściwej rady narodowej". Z pisma Prezydium Miejskiej Rady Narodowej z dnia 8 stycznia 1960 r. do pozwanej wynika, że Prezydium nie zgadza się "na całkowite zwolnienie powoda z pracy". Skoro zwolnienie powoda z pracy i to bez wypowiedzenia nastąpiło z naruszeniem § 3 art. 26 cyt. dekretu, przeto należy je uznać za nieważne, a roszczenie powoda o zasądzenie kwoty 13 280 zł stanowiącej odszkodowanie za utracony zarobek w miesiącu grudniu 1959 r. i dalsze trzy miesiące za uzasadnione. Ponieważ pozwana sposobu rozliczenia należności nie kwestionowała - przeto Sąd z mocy art. 239 k.z. zasądził na rzecz powoda kwotę 13 280 zł, tym bardziej, że powód, co jest niesporne, dotychczas nie pracuje. Powód domaga się nadto zasądzenia kwoty 1212 zł za niewykorzystane w 1959 r. 12 dni urlopu wypoczynkowego. Skoro rozwiązanie z powodem umowy o pracę bez wypowiedzenia jest nieważne, przeto z mocy art. 3 ustawy z dnia 16 maja 1922 r. o urlopach pracowników, zatrudnionych w przemyśle i handlu (Tekst jednolity: Dz. U. z 1949 r. Nr 47, poz. 365) zasądzono na rzecz powoda i kwotę 1212 zł.W złożonej rewizji pozwana Spółdzielnia wniosła o uchylenie wyroku Sądu Wojewódzkiego i przekazanie sprawy wym. Sądowi do ponownego rozpoznania.Powód wniósł o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozpoznając sprawę na skutek rewizji pozwanej spółdzielni, zważył, co następuje:1. Protokół walnego zgromadzenia członków Spółdzielni z dnia 9 grudnia 1959 r. w części dot. zaskarżonej uchwały brzmi: "W wyniku głosowania walne zgromadzenie uchwaliło jednogłośnie wniosek (Komisji wnioskowej) o natychmiastowym wykluczeniu z członkostwa spółdzielni ob. Ryszarda W. bez prawa do odszkodowania i urlopu". Wbrew zarzutowi rewizji Sąd Wojewódzki przytoczoną uchwałę ocenił trafnie jako uchwałę o wykluczeniu powoda z pozwanej Spółdzielni. Tekst uchwały jest dość jasny i odpowiada treści głosów w dyskusji.Wspomniana uchwała jest nieważna z dwóch przyczyn:a) W myśl art. 51 ustęp 2 ust. o spółdzielniach walne zgromadzenie jest zdolne do uchwał bez względu na ilość obecnych-, o ile statut nie stanowi inaczej. Statut pozwanej spółdzielni właśnie stanowi inaczej. Jest w nim przepis § 37 ustęp 1 stanowiący, że prawidłowo zwołane walne zgromadzenie jest zdolne do podejmowania wiążących uchwał przy obecności, co najmniej 50% ogółu członków. Jest ustalone, że w walnym zgromadzeniu członków pozwanej Spółdzielni w dniu 9 grudnia 1959 r. nie brało udziału 50% ogółu członków, walne zgromadzenie nie było więc zdolne do podejmowania wiążących uchwał.Nie może sytuacji zmienić praktyka stosowana w pozwanej Spółdzielni i polegająca na tym, że w zawiadomieniach o walnym zgromadzeniu umieszczono klauzulę podaną wyżej oraz że uchwały podjęte na owych drugich zgromadzeniach uznawano za wiążące bez względu na ilość obecnych członków. Praktyka taka jest sprzeczna z wyraźnym cyt. przepisem § 37 ustęp 1 statutu. Praktyki stosowane w spółdzielniach na walnych zgromadzeniach sprzeczne ze statutem nie mogą być uznane za dopuszczalne i ich wyniki nie mogą być uznane za prawnie ważne. Inna ocena prowadziłaby do niepraworządności w spółdzielniach i ułatwiałaby poczynania sprzeczne z interesem społecznym, z interesem spółdzielczości i indywidualnym członków.b) Zgodnie z art. 26 ustęp 1 ustawy o spółdzielniach kwestia wykluczenia członka z pozwanej Spółdzielni unormowana jest w § 18, 19 i 20 i 41 statutu. Jest w tych przepisach ustalone, z jakich przyczyn i w jakim trybie wykluczenie nastąpić może. Jeżeli chodzi o członków spółdzielni, nie będących członkami prezydium rady nadzorczej, do których stosuje się dodatkowo § 14 statutu, to ich wyklucza rada nadzorcza (§ 18 statutu), a od decyzji rady nadzorczej służy członkowi odwołanie do walnego zgromadzenia (§ 19). Taka procedura jest obowiązująca. Zaskarżona uchwała podjęta była wbrew cyt. przepisom statutu, bez uprzedniej uchwały rady nadzorczej.Z powyższych wywodów wynika, że Sąd Wojewódzki trafnie uznał zaskarżoną uchwałę za nieważną.2. Rozstrzygnięcie w przedmiocie uchwały walnego zgromadzenia z dnia 9 grudnia 1959 r. nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia drugiego żądania powoda (zapłaty odszkodowania z powodu niezatrudnienia po dniu 10 grudnia 1959 r.). Dla tego istotnego rozstrzygnięcia decydujące znaczenie ma uchwała rady nadzorczej z dnia 10 grudnia 1959 r., o "wykluczeniu" (powoda) z członkostwa w pozwanej Spółdzielni. Ponieważ powód od przytoczonej uchwały nie odwołał się do walnego zgromadzenia, stała się ona "prawomocna". Zgodnie z § 18 ustęp 2 statutu pozwanej Spółdzielni wykluczenie powoduje natychmiastowe rozwiązanie spółdzielczego stosunku pracy. Wobec tego z dniem wykluczenia powoda ustał między stronami spółdzielczy stosunek pracy i z tym też dniem powód utracił roszczenie o zatrudnienie, w następstwie czego niezatrudnienie powoda od dnia wykluczenia go ze spółdzielni nie było nieuzasadnione i powód nie ma żadnego roszczenia odszkodowawczego z tytułu niezatrudnienia go po wykluczeniu.Tu podkreślić należy, iż stanowisko powyższe nie jest sprzeczne z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 października 1956 r. 1 CO 16/56 (OSN 1957/II poz. 33). Uchwała ta dotyczy bowiem członków spółdzielni pracy, działającej na podstawie statutu wzorcowego z dnia 10 października 1952 r., który różni się od statutu pozwanej Spółdzielni przede wszystkim tym, iż nie zawiera postanowienia odpowiadającego wyżej cyt. § 18 ustęp 2 statutu pozwanej co do rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy w przypadku wykluczenia członka ze spółdzielni.W związku z uzasadnieniem zaskarżonego wyroku i powołaniem art. 26 ustęp 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98) należy odpowiedzieć na pytanie, czy postanowienie statutu spółdzielni inwalidów, iż wykluczenie członka ze spółdzielni powoduje natychmiastowe rozwiązanie spółdzielczego stosunku pracy - stosuje się do członka - inwalidy, który korzysta z ochrony unormowanej w art. 26 ustęp 3 cyt. dekretu. Przepis cyt. art. 26 ustęp 3 jest przepisem szczególnym i podlega wykładni ścieśniającej. Według jego brzmienia ma on zastosowanie "do umów o pracę". Gdy więc między członkiem inwalidą spółdzielni inwalidów a spółdzielnią inwalidów nie ma "zwykłego" stosunku pracy, lecz jest specyficzny spółdzielczy stosunek pracy, to do takiego stosunku art. 26 ustęp 3 zastosowany być nie może. Takie stanowisko wynika też z tego, że statut spółdzielni inwalidów ograniczający możność rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy (§ 22 statutu) jak również możność wykluczenia członka ze spółdzielni (§ 18, 19 statutu) chroni inwalidę - członka spółdzielni inwalidów, co najmniej tak samo jak cyt. art. 26 ustęp 3. Członkowie spółdzielni mają obowiązki wynikające z członkostwa. Mają obowiązek min. wpłacenia udziału członkowskiego, brania udziału w pracach organów spółdzielni, przekazanie swych maszyn i urządzeń, mogących mieć zastosowanie w działalności spółdzielni, na własność spółdzielni lub na jej użytkowanie (§ 8, 9, 11 statutu). Wszystkie te obowiązki są istotne; mają znaczenie dla spółdzielni i jej działalności, a taki "były członek" spółdzielni tych obowiązków nie miałby i utrudniałby działalność spółdzielni. W takim stanie rzeczy przyjąć trzeba, iż postanowienie statutu spółdzielni inwalidów, że wykluczenie członka ze spółdzielni powoduje natychmiastowe rozwiązanie spółdzielczego stosunku pracy - stosuje się również do członka inwalidy, który w przypadku "zwykłego" stosunku pracy korzysta z ochrony unormowanej w art. 26 ustęp 3 dekretu z dnia 14 sierpnia 1954 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Tekst jednolity: Dz. U. z 1958 r. Nr 23, poz. 98).W rezultacie powyższych wywodów roszczenie odszkodowawcze powoda z tytułu niezatrudnienia go w pozwanej Spółdzielni po dniu 10 maja 1959 r. jest bezzasadne i powództwo w tym zakresie powinno ulec oddaleniu.3. Pozostaje jeszcze do rozstrzygnięcia o żądaniu powoda z tytułu niewykorzystanych 12 dni urlopu w roku 1959 oraz z tytułu zatrudnienia przez 10 dni miesiąca grudnia 1959 r. Roszczenia te są uzasadnione i w związku z orzeczeniem Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie rewizja nie zawiera żadnych zarzutów. Z tych tytułów roszczenia powoda wynoszą - stosownie do ustaleń Sądu Wojewódzkiego - 1212 zł za niewykorzystany urlop + 1100 zł za pracę przez 1/3 część miesiąca grudnia 2312 zł.W takim stanie sprawy Sąd Najwyższy z mocy art. 383 oraz 386 k.p.c. orzekł jak w sentencji, postanawiając o kosztach procesu w myśl art. 101 k.p.c.