IV CR 788/58

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Anny S. przeciwko Rejonowej Zbiornicy Złomu P. z siedzibą w S. o 18 000 zł, po rozpoznaniu rewizji obu stron od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 1958 r., uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej kwotę wyższą niż 4000 zł i w tym zakresie przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu w innym składzie; poza tym rewizję pozwanej oddalił;Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zasądzenia od pozwanej kwoty 18 000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę moralną (zawierającą w sobie również elementy szkody materialnej) z tego tytułu, że podczas przepalania butli tlenowych jedna butla była - jak się okazało - napełniona tlenem. wybuchła i spowodowała u syna powódki, Henryka P., zatrudnionego u pozwanej, tak ciężkie obrażenia, że zmarł on tego samego dnia (19 marca 1955 r.). Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając przede wszystkim, że nie ponosi żadnej winy.Sąd Wojewódzki zasądzał od pozwanej kwotę 10 000 zł, a poza tym powództwo oddalił. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego powódka nie przestrzegała zasady, by butle tlenowe dopuszczone do przepadania na złom miały w cylindrze otwory. Wypadek P. nastąpił wskutek niedopatrzenia pirotechnika pozwanej, którego zadaniem było czuwanie by butle bez takich otworów nie były dopuszczone do przepalania. Władze pozwanej wiedziały, że butle były dostarczone bez otworów. Butle, wśród których była ta, która wybuchła, były dostarczone P. na polecenie kompetentnego brygadzisty. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego z krzywdą moralną powódki wiąże się i strata materialna, gdyż syn oddawał matce (tekst jedn.: powódce) swoje zarobki, a powódka mogła liczyć na jego pomoc materialną w przyszłości. Biorąc pod uwagę, że powódka jest zamężna i że pomocy materialnej powinna przede wszystkim oczekiwać od męża, a - z drugie strony - że prawdopodobnie P. założyłby własną rodzinę, a wówczas nie mógłby wydatnie wspierać swej matki - uznał Sąd Wojewódzki kwotę 10 000 zł za odpowiednie zadośćuczynienie za krzywdę moralną.Część zasądzającą powyższego wyroku zaskarżyła rewizją pozwana, część oddalającą zaskarżyła powódka.Uzasadnienie prawneW rozpoznaniu rewizji obu stron zważył Sąd Najwyższy, co następuje.Zarzut rewizyjny pozwanej, że syn powódki sam zawinił - w całości lub co najmniej częściowo - wybuch butli - jest chybiony. Sąd Wojewódzki miał bowiem pełną podstawę do wykluczenia jakiejkolwiek współwiny P. skoro świadek N., który w owym dniu pełnił funkcję pirotechnika, zeznał, iż skontrolował butle przydzielone P. do przepalania i uznał, że są one "w porządku" i nadają się do przepalania. Zarzut pozwanej, iż P. nie wolno było butli przepadać bez zgody pirotechnika, jest więc bezprzedmiotowy, skoro zgoda ta nastąpiła. Zasada odpowiedzialności pozwanej nie powinna więc budzić zastrzeżeń. Nie ma również podstaw do przyjęcia, że P. przyczynił się do szkody.Niesłuszne są również zarzuty rewizyjne pozwanej dotyczące warunków osobistych i rodzinnych powódki oraz jej stosunku do zmarłego syna. Sąd Wojewódzki trafnie wziął pod uwagę to, że P. prawdopodobnie założyłby za pewien czas własną rodzinę. Uwzględnił również i to, że powódka wyszła następnie za mąż i ma w mężu podporę. Gdyby tych wszystkich okoliczności nie było, zadośćuczynienie za krzywdę moralną należałoby określić wyżej. Mając na uwadze pogorszenie sytuacji życiowej powódki (uchwała Całej Izby Cywilnej z dnia 29 stycznia 1957 r. 1 CO 37/56 OSN 1958/I poz. 2), a w szczególności pogorszenie jej sytuacji materialnej wskutek śmierci syna, niepodobna uznać określenia na 10 000 zł zadośćuczynienia za krzywdę moralną za naruszenie art. 166 k.z.Dotyczy to również zarzutów rewizyjnych powódki. Zasądzenie na zasadzie art. 166 k.z. kwoty 10 000 zł, a nie kwoty niższej nastąpiło właśnie dlatego, że Sąd Wojewódzki trafnie uwzględnił okoliczności, które w świetle wyżej powołanej uchwały Całej Izby Cywilnej są istotne z punktu widzenia art. 166 k.z. W szczególności uwzględnił i to, że zmarły syn powódki oddawał powódce swe zarobki i że mogła ona liczyć na jego pomoc w przyszłości, zwłaszcza że jest osobą chorą.Tak więc - wbrew zarzutom obustronnych rewizji - stwierdzić można, że przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności określenie przez Sąd Wojewódzki zadośćuczynienia za krzywdę moralną z art. 166 k.z. na kwotę 10 000 zł nie narusza tegoż przepisu. Jednakże - w związku z dalszym zarzutem rewizyjnym pozwanej - rozważyć należy, czy dochodzone roszczenie powódki nie zostało już częściowo umorzone wskutek zapłaty.W tym przedmiocie zważyć należało, co następuje:Jest pomiędzy stronami niesporne, że w związku z wypadkiem, jakiemu uległ syn powódki, otrzymała ona z Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwotę 6000 zł. Można domniemywać, że PZU wypłacił jej tę kwotę w wykonaniu umowy ubezpieczenia. Zaskarżony wyrok pominął tę okoliczność, z czego wynika, że Sąd Wojewódzki uznał ją za nieistotną dla wyniku sprawy. Aczkolwiek nie można by podzielić poglądu pozwanej, że kwotę tę należy w każdym razie zaliczyć na zadośćuczynienie za krzywdę moralną, to jednak mylny byłby pogląd, jakoby fakt otrzymania przez powódkę z PZU kwoty 6000 zł nie mógł być w żadnym razie istotny w niniejszej sprawie. Przykładowo bowiem można wskazać, co następuje:Jeżeli ktokolwiek ubezpiecza się na życie, a więc zawiera z PZU umowę ubezpieczeniową tej treści, że w razie jego śmierci wskazana osoba otrzyma od PZU określoną kwotę, i jeżeli płaci składki ubezpieczeniowe - to wypłacenie przez PZU sumy ubezpieczenia danej osobie trzeciej jest wykonaniem przez PZU umowy ubezpieczenia. Otrzymanie sumy ubezpieczenia będzie wprawdzie mogło mieć wpływ na ocenę, czy nastąpiło pogorszenie sytuacji życiowej poszkodowanego, o czym mówi wyżej powołana uchwała Całej Izby Cywilnej z dnia 29 stycznia 1957 r., nie może być jednak traktowane jako - całkowite lub częściowe - zaspokojenie zadośćuczynienia z art. 166 k.z., jeżeli pomiędzy orną osobą trzecią, na rzecz której zawarto umowę ubezpieczenia na życie, a podmiotem roszczenia o zadośćuczynienie za krzywdę moralną zachodzi identyczność.A zatem dorozumiany pogląd Sądu Wojewódzkiego oraz pogląd powódki byłby trafny wówczas, jeżeliby ustalone zostało, że zmarły P. sam się ubezpieczył w PZU i sam płacił składki. Inaczej jednak należałoby oceniać sytuację, jeżeliby składki ubezpieczeniowe płaciła pozwana. Należałoby bowiem w takim przypadku domniemywać, że pracodawca płacąc składki ubezpieczenia swego pracownika, czyni to nie tylko w interesie pracownika bądź jego najbliższych (skoro suma ubezpieczenia będzie płatna także wówczas, gdy poszkodowanemu nie służy względem zakładu pracy żadne roszczenie odszkodowawcze) - ale czyni to również we własnym interesie. Jeżeli pracodawca - bądź z własnej inicjatywy bądź zgodnie z ewentualnym postanowieniem umowy o pracę - płaci składki ubezpieczenia swego pracownika, to - jeżeli z okoliczności nic innego nie wynikałoby - przyjąć - w zasadzie należy, że kwota należna osobie, na rzecz której nastąpiło ubezpieczenie na życie, stanowić ma (co najmniej częściowe) zaspokojenie jej ewentualnych roszczeń odszkodowawczych w stosunku do zakładu pracy. W przypadku więc, gdy pracodawca płacił składki ubezpieczeniowe za pracownika, sumę ubezpieczenia wypłaconą przez PZU osobie wskazanej w umowie ubezpieczenia należy traktować jako świadczenie odszkodowawcze dokonane przez pracodawcę, jako odpowiedzialnego za szkodę, na rzecz owej osoby, jeżeli osoba ta ma względem pracodawcy roszczenie odszkodowawcze.W niniejszej sprawie powódce służy względem pozwanego roszczenie odszkodowawcze z. art. 166 k.z. Jednakże - w braku ustaleń w tym zakresie - otwarta jest możliwość, że właśnie ostatnio omówiony przypadek miał miejsce w niniejszej sprawie, że zatem - czego zaskarżony wyrok nie ustalił, a czego na rozprawie rewizyjnej strony nie umiały - wyjaśnić - składki ubezpieczeniowe płaciła za P. pozwana. Otwarta jest tym samym możliwość, że powódka tytułem należnego jej w kwocie 10 000 zł zadośćuczynienia za krzywdę moralną, została już przez pozwaną zaspokojona do wysokości 6000 zł, którą to kwotę otrzymała z PZU.W tym zatem - tylko w tym - zakresie należało przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.