IV CZ 92/59

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Gross (sprawozdawca). Sędziowie: M. Piekarski, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Leona K. przeciwko Józefie K. o rozwód, po rozpoznaniu zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 29 maja 1959 r.,postanowił zażalenie oddalić.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z 29 maja 1959 r. zobowiązał powoda Leona K. do płacenia pozwanej Józefie K. po 300 zł miesięcznie, poczynając od 1 czerwca 1959 r., do czasu zakończenia toczącej się między stronami sprawy o rozwód.Sąd przyjął, że powód zarabia 2.000 zł miesięcznie, pozwana zaś, która leczy się w związku z dolegliwościami wieku przejściowego i ma ograniczoną zdolność zarobkowania, "zarabia jako sprzątaczka pokątnie 200 zł miesięcznie". Zdaniem Sądu art. 431 k.p.c., jako przepis specjalny, nie uzależnia obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb współmałżonka od tego, czy uprawniony jest zdolny do pracy zarobkowej, lecz daje tylko możność żądania zmiany zarządzenia w tym przedmiocie, gdyby okazało się, że uprawniony zarobkuje. Sąd Wojewódzki uznał, że przy zarobkach powoda i drobnych zarobkach pozwanej kwota 300 zł dostatecznie uzupełnia środki niezbędne pozwanej do zaspokojenia jej potrzeb.W zażaleniu pełnomocnik powoda zarzuca, że Sąd Wojewódzki z obrazą art. 34 § 1 oraz art. 431 k.p.c. obciążył jego mocodawcę obowiązkiem alimentowania pozwanej, mimo że nie wykazała ona swej niezdolności do pracy.Pełnomocnik pozwanej wnosił o oddalenie zażalenia i przyznanie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.Uzasadnienie prawneRozpoznając zażalenie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Mimo, że żalący się niesłusznie upatruje podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć z art. 431 k.p.c. w przepisie art. 34 § 1 k.r., który dotyczy sytuacji po orzeczonym rozwodzie, nie można odmówić całkowitej słuszności jego stanowisku, że również przy rozpoznawaniu wniosków opartych na art. 431 k.p.c. istotna jest kwestia, czy małżonek domagający się dla siebie świadczeń na czas trwania procesu o rozwód zdolny jest utrzymać się własnymi siłami. Zdolność tę należy jednak oceniać z uwzględnieniem aktualnego układu stosunków faktycznych między małżonkami, których obowiązek wzajemnej pomocy (art. 14 k.r.) oraz przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny (art. 18 k.r.) usprawiedliwia mniej rygorystyczne traktowanie zagadnienia zdolności do pracy małżonka domagającego się świadczeń tylko na czas trwania sprawy o rozwód, niż to ma z reguły miejsce w sprawach alimentacyjnych.Tymczasowy z istoty swej charakter postanowień wydawanych w trybie art. 431 k.p.c., jak to już niejednokrotnie podkreślano w judykaturze Sądu Najwyższego, zbliża te postanowienia do zarządzeń tymczasowych o zabezpieczeniu powództwa. Pozwala to Sądowi poprzestać na uprawdopodobnieniu okoliczności potrzebnych do rozstrzygnięcia (por. orzecz. SN z dnia 29.VIII.1952 r. C. 1776/52, "Nowe Prawo" z 1953 r. nr 10, s. 93).Z powyższego wynika, że gdy małżonek domaga się od współmałżonka pomocy w czasie trwania sprawy rozwodowej, wystarczy uprawdopodobnienie, że nie jest on w stanie utrzymać się samodzielnie w sytuacji, jaka aktualnie istnieje. Okoliczność, że przy pełnym wykorzystaniu zdolności do pracy zarobkowej sytuacja ta mogłaby ulec zmianie, wówczas tylko pozbawia niezarobkującego małżonka prawa do takiej pomocy, gdy zostanie stwierdzenie, że niepodjęcie przez niego starań o pracą odpowiadającą posiadanym kwalifikacjom sprzeczne jest z zasadami współżycia społecznego w Państwie Ludowym.Skoro więc Sąd Wojewódzki w zaskarżonym postanowieniu w istocie rzeczy kierował się analogicznymi przesłankami, uznając za uprawdopodobnione twierdzenie pozwanej o częściowym tylko zatrudnieniu i o jej ograniczonej zdolności do pracy oraz ustalając prawidłowo zarówno możliwości zarobkowe powoda, jak i zakres potrzeb pozwanej, postanowienie to mimo częściowo błędnego uzasadnienia należało uznać w ostatecznym wyniku za odpowiadające prawu.Z tych zasad Sąd Najwyższy na mocy art. 394 § 3 w związku z art. 383 k.p.c. orzekł jak w sentencji.