IV PR 106/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Michała A., Ireneusza R., Juliusza S., Stanisława W., przeciwko Stoczni (...) w G. o wynagrodzenie za wynalazki na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 29 października 1985 r.:uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a także rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Stoczni (...) w G. wynagrodzenia za stosowanie ich pracowniczych wynalazków pod tytułem: "Napęd hydrauliczny wyciągarki cumowniczej" patent nr (...), "Napęd hydrauliczny wyciągarki cumowniczej" patent dodatkowy nr (...) oraz "Układ blokowania napędu wyciągarki cumowniczej z przystawką kotwiczą" patent nr (...). Wymienione patenty zostały udzielone na rzecz Centrum Techniki Okrętowej w Gdańsku.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo po ustaleniu, że pozwana Stocznia nie jest jednostką stosującą wynalazki powodów, oraz następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Centrum Techniki Okrętowej, jako uprawnione z patentów, zwróciło się do pozwanej Stoczni o ustalenie i wypłatę twórcom wynagrodzeń. Prezentowało pogląd, podtrzymywany przez powodów w toku procesu, że wynalazki zostały zastosowane przez Stocznię, która zrealizowała rozwiązanie stanowiące ich przedmiot przez połączenie na statkach poszczególnych elementów i zespołów napędu w sposób przewidziany w zastrzeżeniach patentowych.Pozwana Stocznia zarzuciła natomiast, iż nie jest istotne, czy jednostka gospodarki uspołecznionej nabywa urządzenie w zespołach czy w częściach, gdyż ich łączenie przewodami na statku - wynikające ze wskazówek technologicznych producenta - jest zwykłą czynnością wykonywaną przy instalowaniu wyciągarek cumowniczych oraz ich napędów i nie jest chronione patentem.Z opinii biegłych mgr inż. Jana B., mgr inż. Kazimierza F. oraz mgr inż. Janusza K. wynika, że wynalazki powodów zostały wykorzystane przy produkcji napędu hydraulicznego wyciągarki cumowniczej, wytwarzanej przez producenta - Zakłady Urządzeń Okrętowych (...) - w postaci wyrobu. Wynalazki te nie dotyczą sposobu pracy, wytwarzania lub oddziaływania. Stosującym wynalazek jest ten producent, który urzeczywistnia istotę wynalazku w całości. Nie może więc być uznana za stosującą wynalazek ta jednostka gospodarki uspołecznionej, która produkuje zespoły lub części wyrobu stanowiącego przedmiot wynalazku. Sąd Wojewódzki podzielił powyższą opinię, zwłaszcza że producent napędu wytwarzał go nie tylko dla pozwanej Stoczni, lecz także na zbyt dla innych jednostek, w tym dla Stoczni (...) w G.Wyrok zaskarżyli powodowie.W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 1977 r. V PZP 1/77 (OSNCP 1977, z. 10, poz. 173) - zawierającej wykładnię pojęcia stosowania pracowniczego projektu wynalazczego - wyjaśniono, iż w zależności od tego, czy wynalazek dotyczy wytworu czy sposobu wytwarzania, jego stosowanie różni się zasadniczo. Jeżeli wynalazek dotyczy wytworu - jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - stosowanie polega na samym jego wytworzeniu urzeczywistniającym istotę projektu wynalazczego.Wbrew też zarzutom powodów, każdy wyrób wytworzony wedle wynalazku może być przedmiotem przemysłowej produkcji, gdyż cechą wynalazku, jak wynika z jego definicji zawartej w art. 10 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177), jest takie rozwiązanie techniczne, które nadaje się do powtarzalnego przemysłowego stosowania. Jednym bowiem z głównych celów produkcji wyrobów wedle wynalazku, chronionego patentem, jest jego wykorzystanie w postaci wprowadzenia takich wyrobów do obrotu i osiąganie z tego tytułu zysków. Stosowanie przemysłowe wynalazku jednak może także polegać na wytworzeniu wyrobu przez jednostkę gospodarki uspołecznionej tylko na własne potrzeby produkcyjne lub usługowe.W powołanej uchwale wyjaśniono też, że jednostka taka może zlecić wykonanie wyrobu wedle wynalazku innej jednostce jako podwykonawcy, która nie staje się przez to jednostką stosującą wynalazek, pod warunkiem, że nie rozpocznie produkcji takiego wyrobu na zbyt dla innych odbiorców.Należy podzielić poglądy wyrażone w opinii biegłych, iż stosującą wynalazek jest tylko jednostka gospodarki uspołecznionej, która urzeczywistnia istotę wynalazku w całości. Nie jest stosującą natomiast taka jednostka, która wytwarza niektóre zespoły czy części wyrobu stanowiącego przedmiot wynalazku. Trafnie też biegli podnoszą, iż czynności zmierzające do wytworzenia wyrobu wedle wynalazku, jeśli nie są chronione patentem, nie mogą być uznane za stosowanie wynalazku.Biegli, przyjmując prawidłowe założenie co do pojęcia stosowania pracowniczego projektu wynalazczego, nie wyjaśnili jednak w sposób konkretny niektórych kwestii związanych z zastosowaniem wynalazków powodów. Powodowie bowiem twierdzili, iż przedmiot ich wynalazków polega na odpowiednim usytuowaniu i połączeniu poszczególnych elementów napędu hydraulicznego, co urzeczywistnia się nie u producenta wyciągarek cumowniczych, lecz dopiero w czasie montażu napędu na statku.W związku z tym stwierdzić przede wszystkim należy, iż Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku tego Sądu z dnia 17 marca 1986 r. IV PR 57/86, według którego okoliczność, że wyprodukowane przez jednostkę gospodarki uspołecznionej urządzenie wedle wynalazku - ze względu na ekonomię lub możliwość transportu - dostarczane jest uspołecznionym odbiorcom nie w postaci zmontowanego urządzenia, lecz w postaci wszystkich jego elementów technicznych, sama przez się może przesądzać, iż jego producent nie jest stosującym wynalazek, w rozumieniu art. 98 ust. 2 powołanej ustawy o wynalazczości.Jeżeli konstrukcja wyrobu (urządzenia) wedle wynalazku polega także na szczególnym usytuowaniu bądź powiązaniu jego zespołów lub części, to jednostka gospodarki uspołecznionej dokonująca jego montażu nie staje się z tej przyczyny stosującą wynalazek wówczas, gdy nabyte przez nią u producenta elementy takiego wyrobu swoim charakterem technicznym przesądzają o jego konstrukcji określonej w zastrzeżeniu patentowym.W takiej sytuacji czynności zmierzających do połączenia tych elementów - wykonywanych zazwyczaj według wskazówek producenta - nie można uznać za stosowanie wynalazku, chyba że patent chroni również wynalazek w postaci sposobu wytwarzania wyrobu.Wyjaśnienie powyższych okoliczności wymaga poczynienia odpowiednich ustaleń oraz ustosunkowania się do nich przez biegłych.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku (art. 388 § 1 k.p.c.).