IV PR 110/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Kasiński. Sędziowie: A. Szczurzewski, Z. Stypułkowska (sprawozdawca)SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana R., Tadeusza P., Wacława R. przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcji Betonów "Żelgazbet" w K. o wynagrodzenie, na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 19 lutego 1975 r. oddalił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach dotychczasowego postępowania.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Produkcji Betonów "Żelgazbet" w K. kwoty 20.000 zł tytułem wynagrodzenia za stosowany w tym Przedsiębiorstwie projekt racjonalizatorski dotyczący nowego typu żerdzi energetycznej, którego są twórcami.Pozwane Przedsiębiorstwo zarzuciło, iż wymienioną żerdź produkuje od lipca 1969 r. na podstawie katalogu otrzymanego z Biura Studiów Elektryfikacji Rolnictwa, z powodami zaś nie wiąże go żaden stosunek zobowiązaniowy w związku ze stosowaniem tego wyrobu.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie:Powodowie zgłosili powyższy projekt racjonalizatorski w dniu 27.II.1968 r. w Zakładzie Energetycznym w B. Wyrób wedle tego projektu otrzymał oznaczenie katalogowe ZN-12-ZEOC i został wprowadzony do produkcji w tym Zakładzie, a następnie rozpowszechniony przez Zjednoczenie Energetyki w W. w celu unifikacji żerdzi żelbetowych dla linii niskiego i średniego napięcia. Zakłady Energetyczne Okręgu Centralnego pismem z dnia 4.III.1972 r. ustaliły, że Zakład Energetyczny w B. jest pierwszym zakładem stosującym projekt powodów. Na skutek rozpowszechnienia tego projektu został on zastosowany przez inne przedsiębiorstwa na terenie całego kraju, w tym także przez pozwane Przedsiębiorstwo.W świetle powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że pozwane Przedsiębiorstwo nie jest legitymowane, gdyż powodom przysługuje roszczenie o wynagrodzenie tylko w stosunku do Zakładu Energetycznego w B. Pozwany natomiast obowiązany był ustalić należne powodom wynagrodzenie i przekazać je wymienionym Zakładom w B.Powodowie w rewizji wnoszą o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wysokość wynagrodzenia, przysługującego twórcy pracowniczego projektu wynalazczego, ustala ta jednostka gospodarki uspołecznionej, która przyjęła projekt do stosowania, jednostka ta także dokonuje wypłaty wynagrodzenia (art. 104 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości).Prawidłowy jest też pogląd Sądu Wojewódzkiego, wedle którego jeżeli w wyniku rozpowszechnienia informacji o projekcie racjonalizatorskim jest on stosowany w kilku następnych jednostkach gospodarki uspołecznionej, to - w myśl § 24 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - wynagrodzenie ustalają te jednostki i przekazują je do jednostki, w której projekt ten został zgłoszony. Przepis powyższy należy rozumieć w ten sposób, że twórca może domagać się skutecznie tylko od jednostki, w której projekt został zgłoszony, wynagrodzeń należnych mu od następnych jednostek stosujących jego projekt, jeżeli przypadające z tego tytułu kwoty nie zostały jeszcze przekazane na jego konto. Powództwo więc twórcy o wynagrodzenie za projekt wynalazczy, skierowane przeciwko jednostce gospodarki uspołecznionej, która w ramach rozpowszechniania projekt ten stosuje, ulega oddaleniu, gdyż po jej stronie zachodzi brak legitymacji biernej. Taki pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11.X.1973 r. sygn. akt I PR 388/73.Z założeń wymienionego przepisu bowiem wynika, że jednostka gospodarki uspołecznionej, w której został zgłoszony projekt racjonalizatorski, realizuje prawo twórcy do wynagrodzenia. Obowiązana jest ona do dochodzenia wynagrodzenia od następnych jednostek stosujących ten projekt (§ 24 ust. 4 cytowanego rozporządzenia). Kontroluje też, aby łączna kwota wypłat dokonanych na rzecz twórcy nie przekroczyła granicy wynagrodzenia ustalonej w § 22 ust. 1 omawianego rozporządzenia. Kwoty przekraczające tę granicę zwiększają jej wynik finansowy, co wskazuje na to, iż jest ona gospodarzem zgłoszonego u niej projektu racjonalizatorskiego (§ 24 ust. 3 rozporządzenia).Twórcy pracowniczego projektu wynalazczego może jednak przysługiwać na innej podstawie niż przepisy prawa wynalazczego roszczenie przeciwko jednostce gospodarki uspołecznionej, która w wyniku rozpowszechnienia informacji o tym projekcie przyjęła go do stosowania.Zaniedbanie przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, która w wyniku rozpowszechnienia informacji o projekcie racjonalizatorskim przyjęła projekt do stosowania, zawiadomienia o tym twórcy tego projektu oraz jednostki, w której projekt został zgłoszony (§ 19 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych), może uzasadnić jej odpowiedzialność na zasadach ogólnych za szkodę obejmującą wynagrodzenie, jakie twórca otrzymałby od jednostki, w której projekt został zgłoszony, gdyby obowiązek zawiadomienia tej jednostki został wykonany (24 ust. 2-4 cytowanego rozporządzenia).Pogląd taki wyrażony został w literaturze przedmiotu (Tadeusz Szymanek, "Nowe Prawo" nr 1 z 1975 r., s. 31).Z materiału dowodowego sprawy wynika, że pozwane Przedsiębiorstwo od lipca 1969 r. produkuje żerdzie energetyczne stanowiące przedmiot projektu racjonalizatorskiego powodów. Nie zostało natomiast wyjaśnione, czy w związku z rozpowszechnieniem tego projektu w lutym 1968 r. przez Zjednoczenie Energetyczne uzyskało ono informacje o osobach twórców oraz o jednostce, w której projekt ten został zgłoszony. Twórcy natomiast pismem z dnia 19.VII.1972 r. poinformowali o powyższym pozwane Przedsiębiorstwo, w sprawie zaś brak jest danych wskazujących na to, aby przez okres następnych, prawie trzech lat, podjęte zostały przez to Przedsiębiorstwo czynności niezbędne do ustalenia i przekazania właściwej jednostce gospodarki uspołecznionej należnego twórcom wynagrodzenia. Okoliczności powyższe wymagają wyjaśnienia, co powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.).Przy ponownym rozpoznaniu sprawy i w zależności od ustaleń poczynionych w omówionym wyżej przedmiocie Sąd Wojewódzki rozważy, czy na podstawie art. 464 k.p.c. - mającego odpowiednie zastosowanie w sprawie (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 22 listopada 1974 r. III PZP 35/74, OSNCP 1975, z. 4, poz. 52) - nie będą zachodzić przesłanki uzasadniające wezwanie z urzędu do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Zakładów Energetycznych w B. Z tych przyczyn orzeczono jak w sentencji wyroku, udzielając wskazań co do dalszego postępowania (art. 389 k.p.c.).