IV PR 19/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN W. Formański. Sędziowie SN: E. Jachczyk (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w W. przeciwko Stanisławowi T., Romanowi C. i Gabrielowi G. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanego Stanisława T. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 23 maja 1979 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się solidarnego zasądzenia od wszystkich pozwanych kwoty 126.462,89 zł oraz ponadto od pozwanego Stanisława T. kwoty 2.635,11 zł z odsetkami i kosztami procesu twierdząc, że pozwany Stanisław T. oraz pozwany Roman C., który w dniu 1.IV.1977 r. przejął od niego magazyn, jako materialnie odpowiedzialni kierownicy piekarni, a pozwany Gabriel G. jako przewodniczący komisji remanentowej, spowodowali szkodę powodowej Spółdzielni w wysokości żądanej w pozwie kwoty. W szczególności remanent zdawczo-odbiorczy sporządzony przez komisję, której przewodniczącym był pozwany Gabriel G., dokonany był wadliwie, gdyż ukryto znaczny niedobór powierzonego Stanisławowi T. mienia.Sąd Wojewódzki w Lublinie wyrokiem z dnia 24.V.1979 r. zasądził na rzecz powodowej Spółdzielni od pozwanego Stanisława T. 102.792 zł, od Romana C. 25.104 zł i od Gabriela G. 6.930 zł z 8% od dnia 7.IV.1979 r. oraz tytułem kosztów procesu od tych pozwanych odpowiednio 6.000 zł, 1.500 zł i 500 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił, nakazując ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa nie uiszczone opłaty sądowe od pozwanych.Sąd ten ustalił m. in., że pozwany Stanisław T. w okresie od 20.V.1974 r. do 31.III.1977 r. zatrudniony był w piekarni powodowej Spółdzielni, od 1.XI.1974 r. jako materialnie odpowiedzialny kierownik piekarni, pozwany zaś Roman C. od 20.II.1976 r. jako piekarz, od 1.IV.1977 r. przejął on po pozwanym Stanisławie T. stanowisko odpowiedzialnego materialnie kierownika piekarni. Komisji, która sporządzała spis zdawczo-odbiorczy na dzień 31.III.1977 r., przewodniczył pozwany Gabriel G. Po upływie dwóch dni ojciec pozwanego Romana C. zgłosił w zarządzie powodowej Spółdzielni oraz w MO, że spis sporządzono nieprawidłowo, ukrywając w piekarni niedobór. Ponowny remanent zdawczo-odbiorczy i jego rozliczenie ujawniło niedobór w wysokości 226.462,89 zł.Prawomocnym wyrokiem sądu karnego wszyscy pozwani zostali skazani: Stanisław T. za to, że w okresie od listopada 1974 r. do 21.IV.1977 r., jako kierownik piekarni powodowej Spółdzielni, nie dopełniając obowiązku właściwego jej prowadzenia, w szczególności przez fałszowanie dokumentacji produkcji i sprzedaży pieczywa, niesprawdzenie wydawanych do produkcji surowców i wydawanego pieczywa oraz fałszowanie inwentaryzacji, doprowadził do powstania niedoboru w wysokości 205.909,19 zł; Roman C. za to, że w dniach od 1 i 2.IV.1977 r. jako kierownik piekarni nie dopełnił obowiązku należytego przejęcia zakładu podczas inwentaryzacji, w wyniku czego do spisu przyjęto zawyżone ilości surowców i opakowań, na skutek czego ukryty został niedobór spowodowany przez Stanisława T.; Gabriel C. za to, że jako przewodniczący komisji spisowej nie dopełnił obowiązku należytego przeprowadzenia remanentu, nie sprawdzając rzeczywistego stanu materiałów i przyjmując do spisu stan kartotekowy, znacznie zawyżony; tym umożliwił Stanisławowi T. ukrycie niedoboru.Do powstania szkody, którą biegły wyliczył na 207.948,33 zł, przyczyniła się powodowa Spółdzielnia, której służby techniczne i księgowość nienależycie wykonywały obowiązek sprawdzania dokumentacji, co spowodowało zbyt późne wykrycie narastających niedoborów. Członkowie kierownictwa powodowej Spółdzielni nie dopełnili obowiązku wizytacji piekarni, a ponadto zarząd powodowej Spółdzielni nie wykorzystał wyników kontroli specjalnej z lutego 1977 r., wskazującej na nieprawidłowość w prowadzeniu piekarni. W związku z tym remanent został dokonany dopiero przy końcu marca 1977 r. Powodowa Spółdzielnia nie zapewniła też miejsca na składowanie mąki, którą pozwany Stanisław T. musiał przechowywać u innych magazynierów.Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, przyczynienie się powodowej Spółdzielni należało określić na 20%, w związku z czym pozwani powinni odpowiadać za szkodę do wysokości 166.358 zł. Do tej szkody, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, pozwany Roman C. przyczynił się w 10%, tj. do kwoty 16.636 zł, Gabriel G. natomiast z mocy art. 114-119 k.p. do wysokości 3-miesięcznego wynagrodzenia, tj. do kwoty 6.930 zł. W konsekwencji Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Stanisława T. 102.792 zł (według wyliczenia: 205.313 + 2.635 - 20%, tj. 41.590 - 166.358 - 16.636 - 6.930 - 40.000 zł wpłacone przez pozwanego Stanisława T. na poczet szkody).Od powyższego wyroku wniósł rewizję Stanisław T. i zaskarżył ten wyrok w części zasądzającej od niego odszkodowanie w sumie przekraczającej 62.792 zł. Skarżący, zarzucając sprzeczność ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, domaga się zmiany wyroku w zaskarżonej części i oddalenia powództwa ponad kwotę 62.792 zł z uwzględnieniem kosztów procesu za obie instancje.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja pozwanego jest bezpodstawna.Pozwany zarzuca w rewizji, że przyjęcie przez Sąd Wojewódzki przyczynienia się do powstania niedoboru czynników od pozwanego niezależnych tylko w 20% jest wadliwe, ponieważ jest sprzeczne z treścią materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, a w szczególności w postępowaniu karnym, którego akta zaliczono w poczet dowodów sprawy. Jednakże ten zarzut nie został w rewizji w ogóle wywiedziony.Żadnego zaś z ustaleń, na których Sąd Wojewódzki oparł powyższą ocenę, nie można uznać za wadliwe, a ocena zebranego w sprawie materiału, którą w rzeczywistości pozwany w rewizji kwestionuje, jest błędna. Sąd Wojewódzki uwzględnił wszystkie istotne okoliczności mające wpływ na powstanie szkody, za którą pozwany nie może ponosić odpowiedzialności, a ocena tych okoliczności nie budzi żadnych zastrzeżeń.W szczególności nie można uznać za trafny zarzutu pozwanego, jakoby fakt, iż przez dłuższy okres jego pracy na stanowisku kierownika wadliwie przeprowadzono kilka remanentów, miał stanowić podstawę do uwzględnienia w szerszym zakresie, tj. do 50% czynników od pozwanego niezależnych (art. 124 § 3 k.p.). Rozliczenie niedoborów dokonane przez biegłych wykazało szkodę w wysokości 207.948,33 zł (205.313,22 + 2.635,11) za okres prowadzenia przez pozwanego piekarni, przy czym na skutek wadliwego prowadzenia przez pozwanego dokumentacji oraz jego wpływania na fałszowanie remanentu szkodę wyliczono "technologicznie" na podstawie normatywnego zużycia surowców. Takie wyliczenie szkody, jedynie możliwe z winy pozwanego, nie było przez pozwanego kwestionowane i nie budzi wątpliwości.Gdy zatem wadliwość remanentów uwzględniono w ustalaniu wysokości szkody, nie można tej okoliczności ponownie uwzględniać przy ocenie stopnia przyczynienia się powodowej Spółdzielni do powstania szkody. Ponadto zaś skutki niedopełnienia obowiązków lub przekroczenia uprawnień ustalonych w prawomocnym wyroku skazującym za przestępstwo z art. 218 § 1 k.k. pracownika odpowiadającego za szkodę w powierzonym mu mieniu nie mogą być uznane za niezależne od pracownika w myśl art. 124 § 3 k.p.Za taką przyczynę nie może być także uznany fakt dopuszczenia do pracy na stanowisku kierownika piekarni przejściowo żony pozwanego, skoro pozwany i jego żona przekazywali sobie i przyjmowali od siebie zapasy piekarni bez żadnych zastrzeżeń. W szczególności zaś, wbrew odmiennym wywodom rewizyjnym pozwanego, ani strony, ani żona pozwanego nie podnosili zastrzeżeń co do jej kwalifikacji zawodowych.Nie może także obciążać powodowej Spółdzielni, jako okoliczność mająca uzasadnić większe jej przyczynienie się do powstania szkody, polecenie pozwanemu przechowywania mąki w magazynach i pomieszczeniach, do których klucze miały różne osoby a nie pozwany, skoro pozwanego rozliczono wyłącznie z mąki, której przyjęcie do produkcji potwierdził. Takie rozliczenie nastąpiło ze względu na fakt wpływania przez niego na fałszowanie wyników przeprowadzonych inwentaryzacji.Wbrew wywodom rewizyjnym pozwanego Sąd Wojewódzki w dostatecznym stopniu uwzględnił wpływ na powstanie niedoboru nienależytego kontrolowania dokumentacji przez służby techniczne i przez księgowość powodowej Spółdzielni oraz działalność piekarni przez resortowych członków jej zarządu. Okoliczności te stały się podstawą do przyjęcia przez Sąd Wojewódzki przyczynienia się powodowej Spółdzielni w 20% do powstania dochodzonej przez nią szkody.Ocena Sądu Wojewódzkiego w tym zakresie jest niewadliwa i zebrany w sprawie materiał nie daje podstaw do odmiennej oceny stopnia przyczynienia się do powstania szkody czynników od pozwanego niezależnych, a w szczególności do oceny przyczynienia się do 50%. Wbrew odmiennym wywodom rewizyjnym pozwanego nie można też podwyższyć tego procentu przyczynienia się powodowej Spółdzielni do powstania jej szkody w związku z tym, że od pozwanych Romana C. i Gabriela G. zasądzono odszkodowania. Ten oczywiście nieuzasadniony pogląd ignoruje fakt, że zasądzenie od tych pozwanych odszkodowań wpłynęłoby obniżająco na wysokość odszkodowania zasądzonego od pozwanego, a ponadto w żadnym razie nie może być ponownie uwzględnione jako "przyczynienie się" powodowej Spółdzielni.Z powyższych względów, gdy rewizja pozwanego nie zawierała uzasadnionych podstaw, należało w myśl art. 387 k.p.c. orzec jak w sentencji wyroku.