IV PR 229/79

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie SN: J. Knap (sprawozdawca), Z. Świeboda.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska" Zakładu Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi Oddział w W. przeciwko Małgorzacie C. i Okręgowemu Zarządowi Dochodów Państwa i Kontroli Finansowej w G. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Wojewódzkiego Związku od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 10 maja 1979 r., uchylił zaskarżony wyrok w stosunku do pozwanej Małgorzaty C. w części oddalającej powództwo o zasądzenie kwoty 83.087,75 złotych z odsetkami i orzekającej co do tej pozwanej o kosztach procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, pozostawiając temuż sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego; umorzył postępowanie rewizyjne w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 10.V.1979 r. Sąd Wojewódzki zasądził od Małgorzaty C. na rzecz Wojewódzkiego Związku Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska" Zakład Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi Oddział w W. kwotę 51.119 zł z 8% od dnia 1.III.1979 r.Przedmiotem sprawy jest żądanie zasądzenia kwoty 137.207,50 zł jako odszkodowania za niedobór towarów ujawniony w wyniku inwentaryzacji przeprowadzonej w dniu 28.II.1978 r. i rozliczonej księgowo w dniu 10.V.1978 r., a powstały w magazynie paczkarni prowadzonym przez pozwaną jako osobę materialnie odpowiedzialną. W stwierdzonym niedoborze podstawową pozycję stanowi brak 5.360,5 kg cukru.Prawomocnym wyrokiem karnym z dnia 27.XII.1979 r. Małgorzata C. skazana została za przestępstwo polegające na tym, że jako kierowniczka magazynu paczkarni powodowej Spółdzielni nie dopełniła ciążących na niej obowiązków w zakresie ochrony i nadzoru nad powierzonym jej mieniem, a w szczególności systematycznie spożywała alkohol i pozostając pod jego wpływem wydawała i przyjmowała towary bez ich należytego sprawdzania, wpuszczała do magazynu osoby nieuprawnione i nie prowadziła na bieżąco dokumentacji rachunkowo-przychodowej, czym nieumyślnie doprowadziła do możliwości powstania niedoboru istotnego, który w kwocie 61.119 zł zaistniał, oraz że w celu zmniejszenia niedoboru wystawiła fikcyjny dowód "magazyn wyda" nr 56/78 z dnia 28.II.1978 r., dotyczący rzekomego wydania z magazynu 4.800 kg cukru po 10,50 zł za 1 kg oraz 200 toreb papierowych w cenie 10 zł każda, a następnie dowód ten przedstawiła w dziale księgowości celem zmniejszenia stanu ewidencyjnego towarów w magazynie, czym działała na szkodę Spółdzielni.Pozwana Małgorzata C. uznała roszczenia powoda w zakresie dotyczącym kwoty 61.119 zł i do dnia wniesienia powództwa zwróciła powodowi kwotę 10.000 zł.W tak ustalonym stanie faktycznym nie jest - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - uzasadnione domaganie się od pozwanej odszkodowania za brakujący cukier według cen komercyjnych, czyli po 26 zł za 1 kg cukru.Strona powodowa - w ocenie tego Sądu - nie wykazała, iż to właśnie w partiach cukru sprzedawanych po cenach komercyjnych, a nie zwykłych nastąpił niedobór. Zresztą należy zakładać, że powodowa Spółdzielnia niezależnie od powstałego niedoboru odprowadziłaby różnicę dodatku komercyjnego na rzecz Skarbu Państwa, nie ma zatem podstaw do obciążenia tą różnicą pozwanej.Wojewódzki Związek Spółdzielni Rolniczych "Samopomoc Chłopska" Zakład Obrotu Artykułami Przemysłowymi i Spożywczymi Oddział w W. wniósł w rewizji o zmianę zaskarżonego wyroku z dnia 10.V.1979 r. i o zasądzenie na jego rzecz od pozwanej dodatkowo kwoty 83.087,75 zł z odsetkami i kosztami procesu.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z decyzją Ministra Finansów nr PD 58/r/76 z dnia 26 października 1976 r. przedsiębiorstwa państwowe, spółdzielnie oraz inne jednostki gospodarki uspołecznionej rozliczają z budżetem Państwa różnice budżetowe od powstałych niedoborów cukru (z wyjątkiem niedoborów w granicach norm) w ten sposób, że są obowiązane wpłacić na rzecz budżetu kwotę stanowiącą różnicę między wartością cukru, którego dotyczy niedobór, obliczoną w cenach detalicznych komercyjnych, a jego wartością w cenach detalicznych (art. 1 pkt 4 i art. 2 pkt 4). W sprawie chodzi o różnicę kwot 139.373 zł (5.360,5 kg cukru x 26 zł) i 56.285 zł (5.360,5 kg x 10,5 zł), która wynosi 83.087,75 zł. Taka należność została pobrana od powodowego Związku przez Okręgowy Zarząd Dochodów i Kontroli Finansowej w Gdańsku. Suma 83.087,75 zł przedstawia więc dla powoda rzeczywistą szkodę, pozostającą w związku przyczynowym z faktem wystąpienia w magazynie paczkarni niedoboru cukru. O ile zatem niedobór ten został spowodowany zawinionym przez pracownika naruszeniem jego obowiązków pracowniczych, należy go obliczyć w komercyjnych cenach detalicznych i w takiej wysokości przyjąć obciążenie pracownika zobowiązanego do wyliczenia się lub zwrotu powierzanego mu mienia. Z przedstawionego punktu widzenia nieistotną jest rzeczą, po jakiej cenie dysponujący towarem Związek byłby obowiązany sprzedać brakującą ilość cukru. Niezrozumiały zaś zgoła jest argument Sądu Wojewódzkiego, że "niezależnie od zaistniałego niedoboru strona powodowa odprowadziłaby różnicę dodatku komercyjnego na rzecz Skarbu Państwa". Sprawa rozliczeń pomiędzy przedsiębiorstwem spółdzielczym a budżetem Państwa nie uzasadnia przecież pozbawienia przedsiębiorstwa prawa żądania wynagrodzenia szkody wyrządzonej mu w sposób zawiniony przez zatrudnionego w nim pracownika. Podobnie w rozważanym względzie bez znaczenia jest podniesiona przez Sąd Wojewódzki okoliczność, że pozwana, jako osoba materialnie odpowiedzialna, obciążona była wartością cukru po 10,50 zł, za 1 kg.W zakresie ustalenia przez sąd karny wysokości czy wartości niedoboru w razie skazania za przestępstwo przewidziane w art. 218 k.k. prawomocny wyrok skazujący tego Sądu nie ma mocy wiążącej dla sądu cywilnego. Dlatego nie jest w sprawie miarodajne, że sąd karny, skazując pozwaną za występek z art. 218 § 1 k.k., stwierdził istnienie niedoboru w kwocie 61.119 zł. W przedmiocie wysokości szkody i należnego odszkodowania sąd cywilny decyduje samodzielnie.W konsekwencji trzeba przyznać słuszność stanowisku strony rewidującej, że odszkodowanie powinno być obliczone z zastosowaniem detalicznej ceny komercyjnej cukru, w którym ujawniono niedobór.Niemniej jednak w aktualnym stanie sprawa nie mogła być uznana za dojrzałą do stanowczego rozstrzygnięcia.W odpowiedzi bowiem na pozew pozwana M. C. zgłosiła zarzuty, że warunki, w jakich pełniła pracę, nie dostarczały jej możliwości w pełni skutecznego zabezpieczenia i nadzoru nad powierzonym mieniem. Twierdziła ona tam w szczególności, że podczas jej nieobecności w magazynie paczkarni, również spowodowanych korzystaniem z urlopu lub zwolnień lekarskich, paczkarnia pracowała z obciążeniem jej konta.Sąd Wojewódzki poczytał sprawę za wyjaśnioną już przez wzgląd, że pozwana uznała roszczenie powoda do wysokości kwoty 61.119 zł, na poczet której dokonała wpłat na kwotę 10.000 zł. Nie widział przeto potrzeby sprawdzenia i ustosunkowania się do przytoczonych co dopiero twierdzeń wysuniętych przez pozwaną na jej obronę. Tymczasem, jak okazuje się, są to istotne okoliczności, jako że mogą mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.Gdy więc zaskarżony wyrok wydany został w sprawie nie wyjaśnionej dostatecznie do rozstrzygnięcia, a więc z naruszeniem przepisów art. 3 § 2, art. 233 § 1 i art. 316 § 1 k.p.c., należało go w części objętej zaskarżeniem uchylić i w tym zakresie przekazać sprawę Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Tak też orzekł Sąd Najwyższy z mocy art. 388 § 1 k.p.c. Umorzenie postępowania rewizyjnego w stosunku do pozwanego Skarbu Państwa nastąpiło na podstawie art. 393 § 2 k.p.c. wobec cofnięcia rewizji w tym zakresie, które Sąd Najwyższy uznaje za dopuszczalne.