IV PRN 2/83

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Perestaj. Sędziowie: B. Błachowska, T. Kasiński (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Kopalni Węgla Kamiennego "Pokój" w R. o udzielenie patentu tymczasowego na projekt wynalazczy o nazwie "Sposób kontroli prawidłowości wskazań metanomierzy i urządzenie do stosowania tego sposobu" na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL z dnia 14 grudnia 1981 r.uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu Patentowego z dnia 14 maja 1981 r. nr P 220271/BP II i przekazał sprawę Urzędowi Patentowemu PRL do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneOdmowę udzielenia patentu na wynalazek o nazwie "Sposób kontroli prawidłowości wskazań metanomierzy i urządzenie do stosowania tego sposobu" uzasadniono tym, że - jak to wywiedziono w uzasadnieniu decyzji Urzędu Patentowego z dnia 14 maja 1981 r. - "przedstawiony przez Kopalnię sposób kontroli wskazań metanomierzy jest oczywisty. W znanym rozwiązaniu kontrola wskazań metanomierza polega na zasilaniu go mieszanką wzorcową w celu sprawdzenia wskazań. Przy znanych niedogodnościach tej metody, a mianowicie zależności wskazań metanomierza od zmian ciśnienia mieszanki wzorcowej, jest rzeczą oczywistą (co ma odróżnić rozwiązanie według projektu od sposobu znanego), że należy zasilać metanomierz stałą ilością mieszanki wzorcowej pod stałym ciśnieniem. W świetle powyższego - przy oczywistej konieczności utrzymania stałej mieszanki i przy stałym ciśnieniu - urządzenie wg projektu stanowi również rozwiązanie oczywiste". Co do urządzenia Urząd Patentowy stwierdził dalej, że, "biorąc pod uwagę znane urządzenia (patrz stan techniki podany w opisie) stanowiące metanomierz połączony z pojemnikiem na mieszankę wzorcową, zainstalowanie między tym pojemnikiem a badanym metanomierzem przepływomierza, a w pojemniku zaworu redukcyjnego i manometru, jest oczywiste, przy znanym działaniu tych elementów".Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym PRL, rozpatrując odwołanie zgłaszającej Kopalni od powyższej decyzji Urzędu Patentowego, decyzją z dnia 14 grudnia 1981 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Komisja ogólnie stwierdziła, że "sposoby i urządzenia do kontroli wskazań metanomierzy są już znane i zostały opisane przez zgłaszającego w stanie techniki. W porównaniu z nimi rozwiązanie objęte zastrzeżeniami zgłoszenia nie wnosi żadnych elementów, które świadczyłyby o nieoczywistości rozwiązania. Zastosowanie w urządzeniu znanych przyrządów służących do stabilizacji ciśnienia i wydatku zgodnie z ich przeznaczeniem nie może stanowić o nieoczywistości rozwiązania".Od powyższej prawomocnej decyzji Komisji Odwoławczej złożył rewizję nadzwyczajną Prokurator Generalny PRL, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Urzędu Patentowego i przekazanie sprawy Urzędowi Patentowemu PRL do ponownego rozpoznania. Rewizja nadzwyczajna oparta została na zarzucie rażącego naruszenia art. 33 ust. 1 i 34 ust. 1 ustawy o wynalazczości w związku z § 30 ust. 3 pkt 3, § 31 pkt 5 i § 33 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych, a nadto naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję nadzwyczajną Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący trafnie zarzuca naruszenia przepisów ustalających przesłanki uznania, że zgłoszony projekt wynalazczy nie spełnia ustawowych warunków wymaganych do uzyskania patentu, w szczególności warunku nieoczywistości opracowanego rozwiązania. Określone w § 30 ust. 3 pkt 3 kryterium uznania rozwiązania. Określone w § 30 ust. 3 pkt 3 kryterium uznania wynalazku za rozwiązanie oczywiste ma charakter ramowy (kryterium "przeciętnego fachowca") i do jego stosowania nie wystarcza posłużenie się - jak to wynika z zaskarżonych decyzji - ogólnikowymi formułkami o oczywistości kierunku (celu) rozwiązania i o użyciu dla jego realizacji znanych środków technicznych. Jak wskazano w piśmiennictwie, wymaganie nieoczywistości zostaje spełnione przy istnieniu okoliczności, które mogą być uznane za poszlaki dowodzące istnienia odpowiedniego poziomu doniosłości technicznej projektu - takie jak: zaspokojenie oczekujących długo na rozwiązanie potrzeb ludzkich lub realizacja problemu technicznego, który usiłowano od dłuższego czasu bezskutecznie rozwiązać, a także sukces gospodarczy wynalazku - nie bez znaczenia w świetle funkcji wynalazczości w naszym ustroju społeczno-gospodarczym. Za istnieniem takich okoliczności przemawia w piśmie zgłaszającej Kopalni z dnia 21.II.1981 r. informacja, że wobec znanych już od wielu lat niedogodności stosowanych w Kopalniach urządzeń do pomiaru stężenia metanu (negatywny wpływ zmian ciśnienia atmosferycznego na dokładność pomiaru) Ministerstwo Górnictwa zasugerowało dokonanie rozwiązań, które by te niedogodności usunęły. Wynika z tego, że problem nie był prosty ani oczywisty dla przeciętnego fachowca. Rozwiązanie ze zgłoszenia spełniło oczekiwania, o czym świadczy opinia Głównego Instytutu Górnictwa przytoczona w powołanym wyżej piśmie. Zgłaszający powołał się również na fakt zastosowania już przedmiotowego wynalazku w kilkudziesięciu zakładach pracy i otrzymywania dalszych zamówień dokumentacji projektu z szeregu innych zakładów resortu górnictwa i nawet innych resortów.W dokonanej w piśmiennictwie analizie pojęcia "oczywistości" wskazano też na moment pokrewieństwa lub braku pokrewieństwa dziedzin zastosowania znanego już wynalazku, stwierdzając że wykorzystanie znanego wynalazku do pełnienia nowej funkcji dotknięte jest zarzutem oczywistości tylko wtedy, gdy nowe pole jego zastosowania leży w zbyt bliskim sąsiedztwie pierwotnego obszaru eksploatacji. W związku z tym trafnie rewizja nadzwyczajna podnosi, że przyjęcie przez Urząd Patentowy oczywistości tego, iż dla uniknięcia zmian ciśnienia mieszanki wzorcowej należy zasilać metanomierz mieszanką o stałym ciśnieniu, było przedwczesne, gdy nie wskazano uprzedniego rozwiązania posiadającego takie właściwości, a jeśli takie rozwiązanie istnieje w innej dziedzinie, nie wykazano, że pole jego zastosowania leży w zbyt bliskim sąsiedztwie pierwotnego obszaru eksploatacji. To samo dotyczy urządzenia, wyposażonego dodatkowo w zawór redukcyjny metanomierza, manometr, dodatkowe pokrętło oraz przepływomierz. Dodać też trzeba, że logicznie błędne jest utożsamianie oczywistości kierunku rozwiązania technicznego, czyli teoretycznej koncepcji (idei) wynalazku, z samym rozwiązaniem, które musi być powiązane z określonymi środkami technicznymi. Niespełnienie przez Urząd Patentowy warunków pozwalających na wykazanie oczywistości zgłoszonego rozwiązania czyni w pewnej mierze uzasadnionym podniesiony wcześniej w wywodach rewizji nadzwyczajnej zarzut naruszenia § 30 ust. 3 pkt 3 cyt. wyżej zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL wskutek "niewskazania kilku lub przynajmniej jednego dokumentu lub innego dowodu, które wskazywałyby na oczywistość rozwiązania". Wprawdzie przepis ten nie może być - wbrew stanowisku rewizji nadzwyczajnej - interpretowany jako zakaz powoływania się na stan techniki przytoczony przez samego zgłaszającego projekt wynalazczy, to jednak w praktyce z reguły konieczne jest wskazanie przez Urząd Patentowy innych bardziej szczegółowych dowodów w zakresie stanu techniki, czyniących rozwiązanie oczywistym "dla znawcy danej dziedziny techniki". Dowody te więc muszą odnosić się do tego samego lub co najmniej blisko leżącego pola zastosowania użytych przez twórcę projektu środków technicznych w celu zapewniającym osiągnięcie efektu w postaci synchronizacji z ciśnieniem atmosferycznym dopływu do metanomierza wzorcowej mieszanki. Danych w tym kierunku nie zawierał stan techniki podany w zgłoszeniu, co zresztą jest zrozumiałe przy założeniu zgłaszającego, że projekt ma cechy wynalazku nadającego się do opatentowania.Z tych przyczyn - w uwzględnieniu rewizji nadzwyczajnej należało orzec jak w sentencji