IV PRN 6/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Rafacz-Krzyżanowska. Sędziowie: T. Szymanek (sprawozdawca), W. Glabisz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku firmy (...) w USA o udzielenie patentu na wynalazek na skutek rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego od decyzji Komisji Odwoławczej przy Urzędzie Patentowym PRL w W. z dnia 21 marca 1975 r.uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Urzędu Patentowego PRL z dnia 20.XI.1975 r. i sprawę przekazał Urzędowi Patentowemu PRL do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Handlu Zagranicznego "Polservice" zgłosiło w dniu 29.VIII.1972 r. w imieniu amerykańskiej firmy (...) do opatentowania wynalazek pod nazwą "Urządzenie amortyzacyjne kolejowego urządzenia sprzęgowego", wyjaśniając, że dokonywane zgłoszenie wydzielone jest z poprzedniego zgłoszenia tegoż Przedsiębiorstwa z dnia 9.IX.1971 r.Urząd Patentowy PRL postanowieniem z dnia 10.V.1974 r. uznał, że powyższe zgłoszenie zawiera dwa wynalazki, "to znaczy urządzenie i wytwarzanie tworzywa", oraz wezwał "Polservice" do nadesłania oddzielnych odpisów z zastrzeżeniami patentowymi i kompletu rysunków, gdyż zgłoszenie musi być rozbite na dwa oddzielne.W wyznaczonym terminie "Polservice" złożył 3 egzemplarze nowych zastrzeżeń patentowych. Wyjaśnił przy tym, że zastrzeżenia patentowe, dotyczące urządzenia amortyzacyjnego, określają zarazem tworzywo, z którego urządzenie to ma być wykonane, gdyż konieczne jest, by poszczególne elementy urządzenia wykonane były ze ściśle określonego tworzywa. "Polservice" wyraził gotowość dodatkowego przesłania opisu wynalazku, jeżeli Urząd Patentowy złożony już uprzednio opis uznałby za nie wystarczający.Pomijając powyższe wyjaśnienia zgłaszającego i nie udzielając mu jakichkolwiek dalszych wskazań, Urząd Patentowy PRL decyzją z dnia 20.XI.1974 r. uznał zgłoszenie za wycofane i postępowanie umorzył, uważając, że zgłoszenie to narusza przepisy o jednolitości wynalazku. Obejmuje bowiem "dwa wynalazki, mechanikę i chemię, nie połączone wspólną ideą i nie stanowiące jednej całości".W odwołaniu od tej decyzji zgłaszający ponownie podkreślił, że zamieszczenie wzmianki o tworzywie w kwestionowanym przez Urząd Patentowy zgłoszeniu nr (...) wskazuje na konieczność użycia odpowiedniego materiału do wyrobu elementów urządzenia objętego tym zgłoszeniem. Zwrócił też uwagę na niejasność postanowienia Urzędu Patentowego z dnia 10.V.1974 r. w zestawieniu z faktem, że zgłoszenie nr (...), wydzielone z pierwotnego zgłoszenia P-150425, obejmuje jedynie samo urządzenie amortyzacyjne, pierwotne zaś zgłoszenie - po dokonanym wydzieleniu - ograniczone zostało tylko do tworzywa. Do odwołania dołączone zostały nowo opracowane zastrzeżenia patentowe, ograniczające treść wynalazku do samego urządzenia.Komisja Odwoławcza przy Urzędzie Patentowym PRL zaskarżoną decyzją z dnia 21.III.1975 r. utrzymała decyzję Urzędu Patentowego w mocy, uznając, że jest ona zgodna ze stanem faktycznym i odpowiada art. 29 ust. 2 ustawy o wynalazczości.Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zaskarżył powyższą decyzję Komisji Odwoławczej rewizją nadzwyczajną i powołując się na art. 112 ustawy o wynalazczości w związku z art. 417, art. 421 § 2 zdanie ostatnie i art. 422 § 2 k.p.c. wniósł o jej uchylenie, jak również o uchylenie utrzymanej przez nią w mocy decyzji Urzędu Patentowego PRL z dnia 20.XI.1974 r. - z powodu rażącego naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz art. 29 ust. 2 ustawy o wynalazczości w związku z § 22 ust. 2 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych (M. P. z 1973 r. Nr 11, poz. 4) i przekazanie sprawy Urzędowi Patentowemu PRL do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Obie wymienione wyżej decyzje naruszają interes Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa.Umorzenie postępowania nastąpiło bez należytego wyjaśnienia okoliczności istotnych do podjęcia takiej decyzji. Prawidłowa bowiem ocena treści zgłoszenia nr (...) nie mogła być dokonana bez uwzględnienia faktu, że stanowiło ono część składową wynalazku pod nazwą "Foliuratan i sposób jego wytwarzania", zgłoszonego początkowo do opatentowania w dniu 9.IX.1971 r. Z ostatnio wymienionego zgłoszenia wyodrębniono następnie - zgodnie z zaleceniem Urzędu Patentowego - w dniu 29.VIII.1972 r.: a) projekt urządzenia objętego obecnym postępowaniem, b) wynalazek pod nazwą "Element amortyzacyjny i sposób jego wytwarzania" - nr P. (...), na który udzielono już patentu tymczasowego, wpisanego do rejestru pod numerem (...), a w związku z tym - c) pierwotne zgłoszenie ograniczone zostało tylko do samego sposobu wytwarzania tworzywa.Nie można zatem uznać za prawidłowe stanowiska zarówno Urzędu Patentowego, jak i Komisji Odwoławczej przy tym Urzędzie, które oceniając treść zgłoszenia nr P. (...) w oderwaniu od zgłoszenia nr P. (...) i jego późniejszych transformacji, doszły do przekonania - wbrew wielokrotnie podkreślanej intencji wnioskodawcy - że jego zgłoszenie obejmuje nie tylko urządzenie, lecz również wytwarzanie tworzywa, z którego elementy tego urządzenia mają być wykonane. Stanowisko to pozostaje poza tym w sprzeczności z treścią zastrzeżeń patentowych dołączonych do odwołania, których Komisja Odwoławcza w ogóle nie wzięła pod uwagę.Chybiony również jest pogląd, jakoby oba rzekome elementy zgłoszenia nr P. (...), gdyby nawet uznać, że istotnie mogły one wchodzić w rachubę, "nie były połączone wspólną ideą" i nie stanowiły jednej całości. Pozostaje to bowiem w sprzeczności z twierdzeniem wnioskodawcy, że do założeń konstrukcyjnych wynalazku urządzenia amortyzacyjnego należy sporządzenie jego elementów ze ściśle określonego tworzywa. Należy przy tym zaznaczyć, że gdyby powyższe twierdzenie zgłaszającego okazało się prawdziwe, to zgodnie z § 11 ust. 2 i 3 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. umieszczenie w zgłoszeniu kilku zastrzeżeń patentowych byłoby dopuszczalne.Jeśli chodzi o wspomniane poprzednio postanowienie Urzędu Patentowego z dnia 10.V.1974 r., to zawarte w nim wezwanie nie odpowiada wymaganiom § 22 ust. 1 wzmiankowanego zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego, nie uwzględnia istniejącego stanu faktycznego, objętego zgłoszeniem nr P. (...) oraz nie obliguje ono zgłaszającego do uiszczenia opłat za to oddzielne zgłoszenie, lecz tylko stwierdza, że zgłoszenie musi być rozbite na dwa zgłoszenia, nie wymieniając, kto ma tego dokonać: zgłaszający czy też Urząd Patentowy - po otrzymaniu żądanych opisów i dowodu uiszczenia opłaty. Redakcja postanowienia Urzędu Patentowego kierowanego do stron powinna być precyzyjna pod względem treści, musi z niego wynikać, kogo ona dotyczy.Ponadto przy wydawaniu tego postanowienia uszło uwagi Urzędu Patentowego, że redakcja zastrzeżeń patentowych wskazywała, iż przedmiotem wynalazku jest "Urządzenie amortyzacyjne kolejowego urządzenia sprzęgowego", które składa się z elementów amortyzacyjnych umieszczonych w cylindrze w określony sposób i wykonanych ze środków polikarbamidouretanowych o określonym składzie chemicznym (produkt określonych reakcji chemicznych), tak więc zawiera cechy konstrukcyjne i elementy składowe urządzenia oraz materiał, z jakiego te elementy muszą być wykonane. Takie określenie tworzywa, z którego muszą być wykonane elementy urządzenia, stanowi, jak się wydaje, ograniczenie zakresu ochrony. Zastrzeżenia nie zawierały cech sposobu, bo nie były sformułowane "czynnościowo", nie podawały czynności, prowadzących do wytwarzania środka, z którego muszą być wykonane elementy urządzenia, lecz tylko definiowały skład środka.Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem Komisji Odwoławczej, która - wbrew art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego - uznała zgłoszony w odwołaniu zarzut niejasności tego postanowienia za nie usprawiedliwiony. Można natomiast sądzić, ze niejasność postanowienia [zwłaszcza w zestawieniu z dokonanymi już zmianami w zgłoszeniu nr P. (...)] i brak ustosunkowania się do nadesłanych w jego wykonaniu nowych zastrzeżeń patentowych stały się przyczyną, dla której zgłaszający nie zaskarżył postanowienia zażaleniem, jakie przysługiwało mu na podstawie art. 29 ust. 1 zdanie ostatnie ustawy o wynalazczości.W końcu trzeba zwrócić uwagę na § 22 ust. 2 kilkakrotnie wymienionego zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego, zgodnie z którym w razie niezastosowania się do wezwania o rozdzielenie zgłoszeń lub nieuiszczenia w przepisanym terminie należnych z tego tytułu opłat uważa się, że zgłoszenie dotyczy wynalazku wymienionego na pierwszym miejscu w zastrzeżeniach patentowych, a postępowanie umarza się tylko w części dotyczącej pozostałych wynalazków. W żadnym zatem razie nie powinno było dojść do umorzenia całego postępowania wszczętego zgłoszeniem nr P. (...). Gdyby zaś w związku ze sposobem sformułowania zastrzeżeń rozdzielenie istniejących w nich, zdaniem Urzędu Patentowego, różnych wynalazków (urządzenia i tworzywa) nie było możliwe, to i w tym wypadku wymagałoby to uprzedniego zażądania od zgłaszającego odpowiedniego przeredagowania zastrzeżeń. Należy jednak zauważyć, że - jak to już poprzednio wspomniano - sformułowanie zastrzeżeń patentowych w sposób analogiczny do tego, jaki miał miejsce w obecnej sprawie, nie stanowiło przeszkody do udzielenia patentu tymczasowego na wynalazek tej samej firmy pod nazwą "Element amortyzacyjny i sposób jego wytwarzania" objęty zgłoszeniem nr P. (...), wyodrębniony również ze zgłoszenia nr P. (...). Poza tym należy podkreślić, że pominięte przez Komisję Odwoławczą nowo sformułowane zastrzeżenia patentowe, które zgłaszający dołączył do swego odwołania, wyraźnie ograniczały treść wynalazku do samego tylko urządzenia.Pominięcie przez Komisję Odwoławczą nowo sformułowanych zastrzeżeń patentowych, dołączonych do odwołania, które wyraźnie ograniczały treść zgłoszonych pierwotnie zastrzeżeń patentowych, nastąpiło z naruszeniem art. 30 ustawy o wynalazczości. Przepis ten pozwalający na wprowadzenie uzupełnień i poprawek do zgłoszenia wynalazku do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu nie może być wykładany zwężająco.W myśl art. 30 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości zgłaszający może wprowadzić uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku do czasu wydania ostatecznej decyzji w sprawie zgłoszenia projektu wynalazczego.Uwzględnienie ich w toku postępowania przed Komisją Odwoławczą przy Urzędzie Patentowym PRL nastąpi wówczas, gdy stwierdzone zostaną uchybienia uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.Za taką wykładnią art. 30 ustawy o wynalazczości przemawia treść § 63 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351), który pozwala Komisji Odwoławczej uchylić w całości lub w części zaskarżoną decyzję i wydać w tym zakresie nową decyzję.Przyjęcie odmiennej interpretacji wspomnianego art. 30 ustawy o wynalazczości godziłoby w naczelną zasadę prawa wynalazczego wyrażoną w art. 5 ustawy o wynalazczości, prowadziłoby do zahamowania twórczości wynalazczej.W tym stanie rzeczy rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona. Rażące naruszenie wymienionych w tej rewizji nadzwyczajnej przepisów prawa stanowi również naruszenie interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, polegającego na zapewnieniu w międzynarodowej współpracy gospodarczej przewidzianej prawem ochrony wynalazczości.