V CSK 301/19

Sygn. akt V CSK 301/19 POSTANOWIENIE Dnia 15 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marcin Krajewski w sprawie z powództwa K.N. przeciwko Skarbowi Państwa-Komendzie Miejskiej Policji w K. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 listopada 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt I ACa (…), ACz (…), 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, 2. zasądza od powoda na rzecz Skarbu Państwa - Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwotę 8100 (osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w (…) na rzecz adwokata D.A. kwotę 6642 (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa) złote ( w tym VAT) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym. UZASADNIENIE Wyrokiem z 19 października 2018 r. Sąd Apelacyjny w (…) oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 25 października 2017 r., którym oddalono powództwo przeciwko Skarbowi Państwa - Komendzie Miejskiej Policji w K. o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych. 2 Powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne oraz potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów. Zdaniem powoda, wyjaśnienia wymaga, czy w świetle art. 4421 § 1 k.c. wiedza o osobie zobowiązanej do naprawienia szkody warunkująca rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczenia przeciwko Skarbowi Państwa powinna obejmować również wiedzę na temat właściwego statio fisci. Skarżący powołał się również na oczywistą zasadność skargi w związku z bezpodstawnością przyjęcia, że Sądowi Apelacyjnemu z urzędu znane są fakty z innego postępowania toczącego się przed tym Sądem, w którym nie uczestniczył żaden z członków składu orzekającego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w interesie publicznym, wyrażającym się w szczególności w konieczności zapewnienia jednolitej wykładni i jednolitego stosowania prawa. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. może być wyłącznie problem o charakterze prawnym, a nie faktycznym lub wynikającym ze stwierdzonych przez skarżącego uchybień Sądu. Jego rozstrzygnięcie powinno stwarzać przy tym realne i poważne trudności, a także mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia innych spraw. Skarżący winien jest w tym przypadku przedstawić pogłębioną argumentację prawną, bowiem zagadnienie prawne musi mieć charakter ściśle jurydyczny. Nie może ono odnosić się do subiektywnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (zob. postanowienia SN z 16 maja 2018 r., II CSK 15/18; z 24 kwietnia 2018 r., 3 IV CSK 552/17; z 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17; z 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17). W ocenie Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie nie występuje zagadnienie prawne w takim rozumieniu. Brak jest również podstaw do przyjęcia, by istniała potrzeba wykładni art. 4421 § 1 k.c. ze względu na wątpliwości, które budzi ten przepis, lub powstające na jego tle rozbieżności w orzecznictwie. Powód nie powołuje się zresztą na żadne rozbieżne orzeczenia w odniesieniu do przedstawionego przez siebie zagadnienia, co byłoby niezbędne do ustalenia istnienia tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na tle art. 4421 § 1 k.c. nie może ulegać wątpliwości, że w przypadku, gdy odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi Skarb Państwa, dowiedzenie się przez poszkodowanego o osobie obowiązanej do naprawienia szkody oznacza uzyskanie przez niego informacji, że za szkodę odpowiada Skarb Państwa. Bez znaczenia jest natomiast wiedza o konkretnej jednostce organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie. Jednostki te nie są podmiotami prawa cywilnego i nie mogą występować w charakterze strony stosunku odszkodowawczego. Jednolitość Skarbu Państwa jako osoby prawnej oznacza, że określenie w pozwie jednostki organizacyjnej (statio fisci) nie wpływa na oznaczenie osoby pozwanego, którym zawsze pozostaje Skarb Państwa. Nawet gdyby powód oznaczył taką jednostkę w pozwie nieprawidłowo, nie powodowałoby to bezskuteczności wytoczonego powództwa. Jeżeli strona, pozywając Skarb Państwa, wadliwie określa państwową jednostkę organizacyjną, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, a w sprawie powinna występować inna państwowa jednostka organizacyjna, uzupełnienie braku w zakresie prawidłowego określenia strony pozwanej powinno nastąpić w płaszczyźnie właściwej reprezentacji (art. 67 § 2 k.p.c.), przy czym sąd powinien z urzędu czuwać nad tym, aby Skarb Państwa był w postępowaniu sądowym reprezentowany w sposób prawidłowy (por. wyr. SN z 11 stycznia 1974 r., II CR 685/73, OSNCP 1975, nr 1, poz. 10; post. SN z 15 lipca 1983 r., IV CZ 24/83, OSPiKA 1984, z. 11, poz. 237). Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy nie było przeszkód, by powód wytoczył powództwo, nawet nie mając wiedzy, z którą konkretnie jednostką Skarbu Państwa wiązało się dochodzone roszczenie, 4 a uzyskanie przez powoda informacji o tej jednostce nie było konieczne dla rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia. Skarżący oparł wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania również na przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., tj. oczywistym uzasadnieniu skargi. Przesłanka ta byłaby spełniona, gdyby zaskarżone orzeczenie zapadło z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym bez konieczności prowadzenia bardziej szczegółowej analizy. Uznanie oczywistej wadliwości orzeczenia wymaga wykazania jego sprzeczności z przepisami prawa niepodlegającymi różnej wykładni i niepozostawiającymi sądowi swobody oceny albo z podstawowymi zasadami orzekania (por. post. SN z 20 marca 2019 r., I CSK 475/18; z 11 kwietnia 2018 r., IV CSK 506/17; z 16 kwietnia 2018 r., IV CSK 529/17; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 728/17; z 15 maja 2018 r., II CSK 2/18; z 10 maja 2018 r., I CSK 798/17; z 23 maja 2018 r., I CSK 36/18; z 29 maja 2018 r., I CSK 42/18; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 16 kwietnia 2018 r., IV CSK 534/17; z 12 marca 2018 r., III CSK 291/17; z 22 kwietnia 2016 r., V CSK 650/15). Przeprowadzona przez Sąd Najwyższy analiza nie pozwala przyjąć, aby skarga kasacyjna była oczywiście uzasadniona, a rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w zakresie wskazanym przez skarżącego oczywiście wadliwe. W orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, zgodnie z którym przez fakty znane sądowi urzędowo nie mogą być rozumiane fakty wynikające z akt innych postępowań, które rozpoznawane były przez sąd w innym składzie (por. np. post. SN z 30 maja 2019 r., V CSK 539/18), jednak stanowisko to nie wydaje się ostatecznie utrwalone i całkowicie oczywiste. Popieranie przez skarżącego swojej argumentacji wyrokiem Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1958 r. (III CR 462/58, OSNC 1962, nr 1, poz. 6) jest nietrafne, gdyż w orzeczeniu tym odniesiono się do ustaleń opartych wyłącznie na podstawie prywatnych wiadomości potwierdzonych przez orzekających w sprawie o rozwód ławników, co nie odpowiada okolicznościom niniejszej sprawy. Dodać należy również, że na tle art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywiste uzasadnienie skargi musi odnosić się do skargi kasacyjnej jako całości, a nie tylko 5 do jednego z zawartych w niej zarzutów. Jeżeli nawet zasadność tego zarzutu nie prowadziłaby do przyjęcia, że zaskarżone orzeczenie nie odpowiada prawu, skargi nie można uznać za oczywiście uzasadnioną. Orzekające w sprawie Sądy obu instancji przyjęły, że niezależnie od upływu terminu hipotetycznego przedawnienia, po stronie powoda w ogóle nie powstało roszczenie, a działania funkcjonariuszy Policji nie były bezprawne. Powód przedstawia zarzut w odniesieniu do tego ustalenia, jednak zarzut ten trudno uznać za oczywiście uzasadniony, a i sam skarżący nie powołuje się na jego oczywistą zasadność. Mając na uwadze, że nawet podzielenie stanowiska skarżącego co do bezpodstawności uznania roszczenia za przedawnione nie prowadziłoby koniecznie do wniosku o zasadności skargi kasacyjnej, skargi jako całości nie można uznać za oczywiście uzasadnioną w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 108 § 1 k.p.c., 98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 39821 k.p.c. oraz art. 32 ust. 3 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Suma zwrotu kosztów równa jest wynagrodzeniu adwokata w wysokości wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu kasacyjnym przyznano na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 8 pkt 7 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 18). as] jw