V KRN 530/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia R. Młynkiewicz. Sędziowie: M. Budzianowski, dr J. Bratoszewski, J. Gaj, dr T. Majewski (sprawozdawca), Z. Nyczaj, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: dr E. Prusak.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Mariana D., oskarżonego z art. 148 § 1 i art. 210 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 i 3 k.k., z powodu rewizji nadzwyczajnych wniesionych przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i przez Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 1972 r. zmieniającego wyrok Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 1972 r.oddalił obie rewizje nadzwyczajne, zaliczając wynikłe z ich wniesienia koszty postępowania na rachunek Skarbu Państwa (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 stycznia 1972 r. skazał między innymi Mariana D. za przestępstwo określone w art. 148 § 1 i art. 210 § 1 k.k., biorąc za podstawę wymiaru kary przepis art. 148 § 1 i art. 44 § 2 k.k. w związku z art. 60 § 1 i 3 k.k., na karę śmierci z pozbawieniem praw publicznych na zawsze za to, że: w dniu 8 stycznia 1971 r. w W., działając wspólnie i w porozumieniu z Władysławem W., a w zakresie dokonanego napadu rabunkowego również z Wiesławą U., w ciągu 5 lat po odbyciu kary 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej za przestępstwo podobne w zamiarze dokonania napadu rabunkowego na Annę J. weszli do mieszkania Anny J., obezwładnili ją, po czym działając w zamiarze pozbawienia życia tejże Anny J. zadzierżgnęli jej na szyi ręcznik, w następstwie czego w wyniku uduszenia poniosła ona śmierć, a następnie z mieszkania tego zabrali w celu przywłaszczenia co najmniej 5.700 zł, 37 dolarów USA, zegarek damski "Delbana" i inne przedmioty o wartości łącznej około 250 zł.Tymże wyrokiem Sąd Wojewódzki skazał także oskarżonego Władysława U. na podstawie art. 148 § 1 i art. 210 § 1 k.k. na karę 25 lat pozbawienia wolności, 5.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych na okres 10 lat.Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powodu rewizji oskarżonych wyrokiem z dnia 8 lipca 1972 r. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary w stosunku do oskarżonego Mariana D. przez wymierzenie mu kary 25 lat pozbawienia wolności, 5.000 zł grzywny oraz pozbawienia praw publicznych na okres 10 lat, a co do oskarżonego Władysława U. wyrok Sądu Wojewódzkiego utrzymał w mocy.Od powyższego wyroku Sądu Najwyższego Prokurator Generalny PRL i Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wnieśli rewizje nadzwyczajne na niekorzyść oskarżonego Mariana D.Obie rewizje nadzwyczajne zmierzają do wymierzenia oskarżonemu Marianowi D. kary śmierci.Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL zarzuca zaskarżonemu wyrokowi Sądu Najwyższego obrazę przepisu art. 387 pkt 4 k.p.k., polegającą na zmianie wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 7 stycznia 1972 r. w części dotyczącej oskarżonego Mariana D. przez wymierzenie temu oskarżonemu za przypisane mu przestępstwo z art. 148 § 1 i art. 210 § 1 k.k. kary 25 lat pozbawienia wolności, mimo braku podstaw do uznania orzeczonej za to przestępstwo kary śmierci za rażąco surową, wskutek niedostatecznego uwzględnienia, że szczególnie wysoki stopień społecznego niebezpieczeństwa tego przestępstwa, popełnienie go w warunkach określonych w art. 60 § 1 i 3 k.k., niskie pobudki i okrutny sposób działania oskarżonego, wyłączając możliwość przewidywania zapobiegawczo-wychowawczego wpływu na niego kary pozbawienia wolności nawet w najwyższej granicy, w powiązaniu ze względem na społeczne oddziaływanie kary przemawiają za wymierzeniem oskarżonemu Marianowi D. kary śmierci.W uzasadnieniu rewizja nadzwyczajna wyraża pogląd, że okoliczności czynu wskazują - wbrew ustaleniu sądu rewizyjnego - na bezpośredniość zamiaru oskarżonych pozbawienia życia pokrzywdzonej "z powodów związanych z potrzebą likwidacji jedynego i bezpośredniego świadka dokonanego rozboju". W dalszej argumentacji rewizja nadzwyczajna wypowiada się przeciwko poglądowi wyrażonemu w zaskarżonym wyroku Sądu Najwyższego w kwestii wyjątkowej kary śmierci (art. 30 § 2 k.k.).Rewizja nadzwyczajna uważa, że przepis ten "nie odnosi się do okoliczności przedmiotowych i podmiotowych związanych ze sprawcą konkretnego przestępstwa, lecz jest wyrazem deklaracji programowej ustawodawcy, który w ten sposób ujawnia powód utrzymania tej kary w ustawowym katalogu jako zagrożenia ustawowego za najcięższe przestępstwa".Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego formułuje zarzut rażącej niewspółmierności kary 25 lat pozbawienia wolności w stosunku do czynu przypisanego oskarżonemu Marianowi D.W swoim uzasadnieniu rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego stwierdza, że samo przyjęcie po stronie sprawcy zamiaru ewentualnego nie wyłącza możliwości stosowania kary śmierci, a "cechy charakterologiczne nie stanowią okoliczności mogących przemawiać za odstąpieniem od wymierzenia mu kary eliminacyjnej" między innymi ze względu na "skłonności do popełniania przestępstw już w okresie swej niepełnoletności".Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów zważył, co następuje:Zarzuty obu rewizji nie są zasadne.1. Co do rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRLRewizja zawiera wewnętrzne sprzeczności i stwierdzenia, które nie mogą być uznane za trafne.Przede wszystkim rażąca sprzeczność zachodzi między treścią zarzutu (art. 387 pkt 4 k.p.k. - rażąca niewspółmierność kary) a wywodami uzasadnienia, w których rewizja przedstawia własną koncepcję, niedostatecznie popartą argumentami co do postaci zamiaru przestępnego oskarżonego i co do powodów zabójstwa (usunięcie świadka rozboju).Kwestie te zostały gruntownie rozpatrzone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i wnioski co do tego zostały umotywowane w sposób logiczny i przekonujący. Podtrzymywanie w rewizji nadzwyczajnej odmiennej wersji, wyrażonej lakonicznie, bez przytoczenia jakichkolwiek argumentów, należy uznać za chybione.Nietrafne są również wywody polemiczne rewizji nadzwyczajnej, zmierzające do podważenia stanowiska Sądu Najwyższego co do wyjątkowości kary śmierci.W orzecznictwie Sądu Najwyższego od dawna ukształtował się pogląd, że wyjątkowy charakter kary śmierci zobowiązuje do wyczerpującego rozważenia, dlaczego na poprawę sprawcy liczyć nie można i dlaczego kara pozbawienia wolności nie odniesie skutku, a konieczna jest trwała eliminacja sprawcy ze społeczeństwa.Podkreślenie przez ustawodawcę wyjątkowego charakteru kary śmierci nie może być rozumiane jako szczególna forma "deklaracji programowej", lecz stanowi dyrektywę ograniczającą posługiwanie się tym środkiem.Przemawia za tym ponadto fakt, że kara śmierci przewidziana jest w kodeksie karnym zawsze alternatywnie. Stosowanie jej jako środka ostatecznego może nastąpić jedynie w tych wypadkach, w których brak w sprawie jakichkolwiek okoliczności łagodzących, a ze względu na charakter sprawcy i jego szczególne aspołeczne właściwości należy wnosić, że ani żadna kara go nie zmieni, ani żadna kara prócz kary śmierci nie zabezpieczy przed nim społeczeństwa.W sprawie oskarżonego Mariana D. brak podstaw do tego rodzaju oceny.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku słusznie uwzględniony został niewątpliwy fakt, że oskarżony jest osobą o psychopatycznych cechach osobowości, ociężałą umysłowo, o niskim poziomie inteligencji, przy czym - i to jest najistotniejsze - przyczyny tej jego niepełnowartościowości umysłowej upatrywać trzeba w zaniedbaniach wychowawczych oraz w niesprzyjających warunkach środowiskowych, w jakich kształtował się jego charakter.2. Co do rewizji nadzwyczajnej Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.Rewizja zasadnie stwierdza, że kodeks karny nie wyłącza możliwości stosowania kary śmierci w wypadku działania sprawcy w zamiarze ewentualnym.To słuszne stwierdzenie jednak nie mogłoby usprawiedliwić wniosku, że w sprawie oskarżonego Mariana D. zmiana ustaleń, wyrażająca się w odrzuceniu tezy Sądu Wojewódzkiego co do zamiaru bezpośredniego i przyjęciu przez Sąd Najwyższy, iż był to jedynie zamiar ewentualny, nie powinna mieć żadnego wpływu na wymiar kary.Nie są również trafne argumenty rewizji nadzwyczajnej obiektywizujące cechy osobowości oskarżonego Mariana D. (m. in. "skłonność do popełniania przestępstw już w okresie swej niepełnoletności") z pominięciem faktu, że demoralizacja oskarżonego wypływała z psychopatycznych cech jego osobowości i zaniedbań wychowawczych sięgających jego najmłodszych lat.Z wyżej przytoczonych powodów należało oddalić obie rewizje nadzwyczajne.