I KO 58/58

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Bachrach. Sędziowie: A. Kafarski, M. Budzianowski (sprawozdawca). Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Pawła S. oskarżonego z art. 8 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. (Dz. U. Nr 39, poz. 171), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy w trybie art. 370 § 1 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Jakie znaczenie prawne ma różnica w treści przepisów art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym (Dz. U. Nr 16, poz. 64) i art. 8 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji (Dz. U. Nr 39, poz. 171), polegająca na pominięciu w wymienionej ustawie słowa »zatajając« a dodaniu słowa »żąda«, i czy różnica ta ma istotne znaczenie przy stosowaniu przepisu art. 2 k.k.?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneZarówno art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. o ochronie interesów nabywców w obrocie handlowym, jak i art. 8 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zwalczaniu spekulacji i ochronie interesów nabywców oraz producentów rolnych w obrocie handlowym stanowią między innymi o sytuacji analogicznej do nazwanej w art. 264 k.k. "wyzyskaniem błędu" osoby, którą sprawca zamierza doprowadzić do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem. We wszystkich wypadkach, w których na tle tych przepisów występuje taka sytuacja, sprawca popełnia przestępstwo bez względu na to, czy pokrzywdzony miał zawczasu możność naocznego przekonania się o rzeczywistym stanie rzeczy w zakresie objętym jego błędem. Jeśli chodzi o art. 8 § 2 przytoczonej ustawy, nie zawiera on wprawdzie użytego w art. 2 § 2 wymienionego wyżej dekretu wyrażenia "zatajając", odnoszącego się do ceny, jednakże treść tego wyrażenia, wskazująca na świadome zaniechanie przez sprawcę przedstawienia nabywcy rzeczywistej ceny towaru, mieści się już w słowie "oszukuje", które znajduje się na wstępie całej dyspozycji art. 8 § 2. Słowo to dostatecznie oddaje myśl, że chodzi o wszelkie działanie, którym sprawca stara się nie swoje mienie lub prawo majątkowe otrzymać dzięki błędowi osoby, która tym mieniem lub prawem rozporządza. Kwestia, czy sprawca sam odpowiednim działaniem pozytywnym błąd ten wywołał, czy też wyzyskał go, nie ma dla bytu "oszustwa" znaczenia. Należy więc przyjąć, że usunięcie z tekstu ustawy słowa "zatajając" miało wyłącznie charakter redakcyjny, nie zmieniło natomiast w tym względzie treści art. 2 § 2 wymienionego dekretu z dnia 4 marca 1953 r.Co się tyczy podniesionej w pytaniu Sądu Wojewódzkiego kwestii dalszej różnicy pomiędzy obu omawianymi tutaj przepisami, polegającej na dodaniu przed słowem art. 2 § 2 dekretu "pobiera" słów "żąda lub", stwierdzić trzeba, że różnica w obu tekstach zachodzi o tyle, że ów dodatek świadczy o uznawaniu przez ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. samego zażądania ceny wyższej za dokonanie, a nie za usiłowanie przestępstwa oszustwa w stosunku do nabywcy. Według art. 2 § 2 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. samo tylko "żądanie" mogło dawać podstawę do przypisania sprawcy usiłowania wspomnianego oszustwa. W każdym razie to "żądanie" stanowiło i stanowi pod rządem obu ustaw czyn przestępny, a różnica, która wchodzi w rachubę, dotyczy wyłącznie zjawiskowej jego postaci.Wobec wspomnianej różnicy, w konkretnych wypadkach, w których sprawca przed wejściem w życie ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. żądał jedynie ceny wyższej, lecz jej nie pobrał, należy zawsze ustalić w związku z art. 2 § 1 zdanie pierwsze k.k., czy w danym wypadku nie występuje jedna z tych szczególnych sytuacji, jaka według art. 23 § 3, art. 24 § 2 i art. 25 k.k. uchyla lub łagodzi odpowiedzialność za usiłowanie (por. ZO 222/32, 13/33, 28/33, OSN z 1954 r., z. II, poz. 26). Poza tymi sytuacjami, kwalifikacji prawnej czynu jako dokonanego w porównaniu z kwalifikacją jako usiłowania nie można uważać za zastosowanie przepisu surowszego (por. wyrok S.N. z 26 lutego 1952 r. - I K 823/51, ogłoszony w "Nowym Prawie" z 1952 r., nr 7).