II K 364/63

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski (sprawozdawca).Sędziowie: E. Binkiewicz, L. Misiewicz.Prokurator Generalnej Prokuratury: M. Kulesza.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Tadeusza J. oskarżonego z art. 225 § 1 k.k. i Józefy J. oskarżonych z art. 240 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi w Łodzi z dnia 18 lipca 1963 r., na podstawie art. 375 k.p.k.zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Akt oskarżenia zarzuca:1. Tadeuszowi J. - przestępstwo z art. 225 § 1 k.k. polegające na tym, że w dniu 26 stycznia 1963 r. w Ł. w zamiarze pozbawienia życia 16-letniego Zbigniewa B. bił go po głowie pięścią oraz nogą od krzesła, w wyniku czego Zbigniew B. doznał śródczaszkowego wylewu krwi, co spowodowało jego śmierć, i2. Józefie J. przestępstwo z art. 240 § 2 k.k. polegające na tym, że w dniu 26 stycznia 1963 r. w Ł. brała udział w pobiciu 16-letniego Zbigniewa B., w wyniku czego poniósł on śmierć.Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi wyrokiem z dnia 18 lipca 1963 r. uznał:1. oskarżonego Tadeusza J. za winnego dokonania zarzucanego mu czynu z tą zmianą, że oskarżony ten nie działał w bezpośrednim zamiarze pozbawienia Zbigniewa B. życia, lecz że w trakcie bicia go możliwość zaistnienia takiego skutku przewidywał i na to się godził, i za to na mocy art. 225 § 1 k.k. skazał go na 12 lat więzienia.2. oskarżoną Józefę J. za winną dokonania zarzucanego jej czynu i na mocy art. 240 § 2 k.k. skazał ją na 5 lat więzienia.Od tego wyroku rewizje założyli oboje oskarżeni.I. Rewizja oskarżonego Tadeusza J., wnosząc o uchylenie wyroku i "orzeczenie co do istoty sprawy przez obniżenie orzeczonej kary", zarzuca - opierając się na przepisach art. 371 pkt 1 i 4 k.p.k. - "niewłaściwą kwalifikację prawną czynu przez przyjęcie za podstawę wyroku art. 225 § 1 k.k. zamiast art. 230 § 2 k.k. oraz niedostateczne uwzględnienie wszystkich okoliczności sprawy, które wpłynęłyby na złagodzenie kary".II. Rewizja oskarżonej Józefy J., wnosząc "o zmianę wyroku i uznanie jej za winną popełnienia występku określonego w art. 237 § 1 k.k. lub w art. 247 k.k., a ewentualnie o zmianę wyroku przez wydatne złagodzenie orzeczonej kary", zarzuca - powołując się na przepisy art. 371 pkt 1, 3 i 4 k.p.k. - błędną ocenę okoliczności faktycznych sprawy i w następstwie tego obrazę przepisu art. 240 § 2 k.k. przez jego zastosowanie, mimo że należycie ocenione okoliczności oraz właściwości podmiotowe oskarżonej przemawiają za tym, iż bijąc Zbigniewa B. smyczą, "nie godziła się i nie przewidywała skutku śmiertelnego" wobec czego czyn jej zawiera jedynie znamiona przestępstwa z art. 237 § 1 k.k.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Co do rewizji oskarżonego Tadeusza J.Zarzuty rewizji nie są słuszne.Ustalenia Sądu Wojewódzkiego dotyczące przebiegu zdarzenia i zachowania się oskarżonego znajdują oparcie w wynikach rozprawy i są trafne. Ustaleń tych zresztą rewizja nie kwestionuje. Rewizja kwestionuje jedynie przyjętą przez Sąd Wojewódzki kwalifikację prawną czynu oskarżonego, jednakże rozumowaniu Sądu nie przeciwstawia argumentów, które by stanowisko Sądu podważały. Rewizja stwierdza tylko, że właściwe jest przyjęcie za podstawę wyroku art. 230 § 2 k.k., a to dlatego, że "sprawca czynu nie miał żadnych powodów do zabicia Zbigniewa B.". Nie znał denata, nigdy go nie widział i nigdy o nim nie słyszał; poza tym Tadeusz J. nie miał również powodów do tego, żeby bić Zbigniewa B.".Istotnie, oskarżony nie miał żadnego powodu ani do bicia Zbigniewa B., ani tym bardziej do zabicia go, jednakże okoliczności te same przez się ani nie wyłączają możliwości, że oskarżony działał w zamiarze ewentualnym zabicia Zbigniewa B., ani nie podważają stanowiska Sądu.Oceniając działanie oskarżonego z różnych punktów widzenia, Sąd Wojewódzki uznał, że oskarżony od początku zajścia ("wyprawy") żywił agresywne zamiary, gdy "na prawo i lewo zaczął zadawać uciekającemu chłopcu ciosy nogą od krzesła" i że choć początkowo nie chciał nikogo zabić, to jednak "w trakcie okładania po głowie pałką drewnianą możliwość powstania takiego skutku przewidywał i w zacietrzewieniu swoim godził się na wszelkie możliwe konsekwencje swego postępowania, i z tą najdrastyczniejszą włącznie". Na tle okoliczności sprawy, a w szczególności na tle ustalenia, że oskarżony z dużą siłą bił Zbigniewa B. w głowę (w skroń) pięścią, a następnie pałką drewnianą, takie stanowisko Sądu jest trafne i oparte na rozumowaniu, które nie wykazuje błędu ani logicznego, ani faktycznego. Wobec wykazania, że oskarżony działał w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia Zbigniewa B., zastosowana przez Sąd Wojewódzki kwalifikacja prawna jest prawidłowa.Chybione są również argumenty rewizji dotyczące wymiaru kary.Sąd Wojewódzki, oprócz innych okoliczności, rozważył również takie podniesione w rewizji okoliczności, które mogły przemawiać za oskarżonym. W szczególności Sąd miał na uwadze (na podstawie opinii biegłych lekarzy psychiatrów) pewien prymitywizm umysłowości oskarżonego i jego braki intelektualne. Jedynie uwzględnienie tych okoliczności uzasadnia wymierzenie oskarżonemu kary poniżej najwyższego terminowego wymiaru kary więzienia. Dlatego też wymierzona przez Sąd Wojewódzki kara nie jest rażąco surowa.II. Co do rewizji oskarżonej Józefy J.Zarzuty sprowadzają się do twierdzenia, że oskarżona nie może odpowiadać z art. 240 § 2 k.k., albowiem:1. w świetle opinii biegłych lekarzy śmierć Zbigniewa B. nastąpiła jedynie na skutek działania oskarżonego Tadeusza J., gdyż zadane przez oskarżoną uderzenia smyczą spowodowały tylko uszkodzenia ciała przewidziane w art. 237 § 1 k.k.;2. "oskarżona, biorąc udział w pobiciu Zbigniewa B., nie godziła się i nie przewidywała skutku śmiertelnego".Zarzuty te są chybione.Istotnie, śmierć Zbigniewa B. nastąpiła wskutek działania oskarżonego Tadeusza J., nie ustalono zaś, by oskarżona działała w zamiarze, żeby z jej działania wynikł skutek śmiertelny, żeby skutek ten ogarniała ona swym zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym. Dlatego Sąd Wojewódzki słusznie rozważył czyn oskarżonej w ramach art. 240 k.k., przewidującego przestępstwo polegające na samym udziale w pobiciu, którego natężenie było tak silne, że w jego toku doszło do skutku w tym przepisie przewidzianego.Okoliczność, że - jak to twierdzi rewizja - uderzenia zadane smyczą przez oskarżoną spowodowały u Zbigniewa B. tylko uszkodzenie ciała przewidziane w art. 237 § 1 k.k., jest bez znaczenia, albowiem również i w takim wypadku oskarżona - jeżeli jej działanie odpowiadało warunkom przewidzianym w art. 240 k.k. - odpowiada na zasadzie zbiegu ustaw (art. 36 k.k.) za przestępstwo z art. 240 k.k. W tych warunkach chybiony jest argument wyżej w pkt 1 wymieniony.Chybiony jest również argument drugi, według którego - zdaniem rewizji - dla odpowiedzialności oskarżonej z art. 240 k.k. było konieczne ustalenie, że przewidywała ona skutek śmiertelny i godziła się na to, że zatem działała ona umyślnie w zamiarze ewentualnym pozbawienia życia.Przepis art. 240 k.k. wymaga istnienia tzw. winy kombinowanej, a więc takiej sytuacji, w której działanie sprawcy polegające na udziale w pobiciu człowieka objęte jest jego winą umyślną, wobec czego za następstwo to, od którego zależy wyższa karalność, sprawca odpowiada już wtedy, gdy powinien był przewidzieć (art. 15 § 2 k.k.), że w wyniku pobicia może nastąpić taki skutek.Obie te przesłanki, potrzebne do przypisania oskarżonej przestępstwa z art. 240 § 2 k.k., zostały trafnie ustalone przez Sąd Wojewódzki. Przede wszystkim Sąd ten zasadnie ustalił, że oskarżona umyślnie wzięła udział w pobiciu Zbigniewa B., czego zresztą rewizja nie kwestionuje. Trafnie również ustalił Sąd, że biorąc udział w tym pobiciu, oskarżona powinna była przewidzieć skutek śmiertelny pobicia, a mianowicie taki skutek jako następstwo działania współuczestnika pobicia - oskarżonego Tadeusza J. Rozumowanie Sądu w tym względzie należy podzielić. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że nie ustalono związku przyczynowego między działaniem oskarżonej a śmiercią Zbigniewa B., do skazania bowiem z art. 240 k.k. konieczne jest jedynie ustalenie związku przyczynowego pomiędzy pobiciem, w którym oskarżona umyślnie brała udział, a wynikiem śmiertelnym, a taki związek przyczynowy został bezbłędnie wykazany.Z tych względów wyrok Sądu Wojewódzkiego co do oskarżonej Józefy J. należało utrzymać w mocy w całości, albowiem kara w wysokości połowy ustawowego zagrożenia nie jest surowa w stopniu rażącym, jeśli uwzględni się okoliczności przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.W tych warunkach Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.