II KK 298/14

Sygn. akt II KK 298/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 listopada 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Rafał Malarski (przewodniczący) SSN Józef Dołhy SSN Jarosław Matras (sprawozdawca) w sprawie P. M. skazanego z art. 258 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk w dniu 7 listopada 2014 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt II AKa […] utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt VIII K […] uchyla wyrok w zaskarżonym zakresie, tj. w odniesieniu do utrzymania w mocy rozstrzygnięcia co do czynu zakwalifikowanego z art. 291 § 1 kk (pkt XVI wyroku Sądu Okręgowego w W.) oraz w konsekwencji - co do kary łącznej (pkt XXVIII c tegoż wyroku) i sprawę oskarżonego P. M. 2 w zakresie dotyczącym czynu z art. 291 § 1 kk przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w […]. UZASADNIENIE P. M. zarzucono w akcie oskarżenia popełnienie trzech przestępstw, tj. z art. 258 § 1 k.k. (czyn ujęty w a.o. jaki IX), z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. (czyn w pkt X) oraz z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (czyn z pkt XI). Czyn zarzucony jako wyczerpujący znamiona przestępstwa paserstwa z art. 291 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. został opisany przez prokuratora jako polegający na tym, iż: „ w nieustalonym czasie, nie wcześniej niż w dniu 22 i nie później niż w dniu 25 marca 2009 r. w W., przyjął wzmacniacz samochodowy marki G. pochodzący z kradzieży z włamaniem do samochodu marki M. […] nr rej. […] dokonanej na szkodę R. N., przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu kary co najmniej 6 miesięcy pozbawienia wolności, orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne”. Wyrokiem z dnia 4 października 2011 r., sygn. akt VIII K […] Sąd Okręgowy w W. uznał oskarżonego za winnego wszystkich trzech przestępstw, i nie dokonując żadnych zmian w opisie czynu z art. 291 § 1 k.k. skazał go za to przestępstwo na karę roku pozbawienia wolności, zaś jako karę łączną, obejmującą także skazania za pozostałe dwa przestępstwa (pkt IX i XVII wyroku), wymierzył karę 4 lat pozbawienia wolności (pkt XXVIII c). Apelację od tego wyroku w odniesieniu do tego oskarżonego złożył tylko obrońca oskarżonego. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu: 1/ bezwzględną przyczyną odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. polegającą na nienależytym obsadzeniu Sądu tj. orzekanie przez Sąd I instancji w składzie jednoosobowym, w odniesieniu do czynu z art. 189 § 3 k.k. (zarzut popełnienia tego przestępstwa postawiono innym współoskarżonym w tym procesie – uw. SN) 2/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia mających istotny wpływ na treść orzeczenia, ujmowany w odniesieniu do udziału w zorganizowanej grupie przestępczej; 3 3/ obrazę przepisów postępowania tj. art. 5 § 2 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., mających istotny wpływ na treść orzeczenia poprzez dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w zakresie czynów przypisanych oskarżonemu w pkt X i XI. W apelacji został postawiony także – z ostrożności procesowej – zarzut rażącej niewspółmierności orzeczonej kary łącznej. Tak formułując zarzuty apelacji skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny w […] po rozpoznaniu apelacji wyrokiem z dnia 4 lutego 2013 r., sygn. akt II AKa […] w odniesieniu do tego oskarżonego zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Kasację od tego wyroku w odniesieniu do skazanego P. M. wniósł Prokurator Generalny. Zaskarżając wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w pkt 4, utrzymującego w mocy wyrok Sądu i instancji w pkt XVI i XVIII c, zarzucił mu: „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu nienależytej kontroli odwoławczej i utrzymaniu w mocy rażąco niesprawiedliwego orzeczenia, wydanego z naruszeniem przepisu prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 366 § 1 k.p.k., polegającym na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy w przedmiocie ustalenia wartości przedmiotu wykonawczego, co skutkowało przypisaniem oskarżonemu popełnienia przestępstwa z art. 291 § 1 k.k. w sytuacji, gdy wartość ta determinuje prawnokarną ocenę w zakresie odpowiedzialności sprawcy za przestępstwo lub wykroczenie”. Podnosząc taki zarzut Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazaniu sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna, co skutkowało jej uwzględnieniem w trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Rację ma skarżący, że sąd II instancji z rażącą 4 obrazą art. 433 § 1 k.p.k. nie rozpoznał sprawy w granicach zaskarżenia, czego efektem było utrzymanie w mocy zaskarżonego wyroku w odniesieniu do skazania za przestępstwo z art. 291 § 1 k.k., pomimo, iż w zakresie tego typu czynu zabronionego nie ustalono wartości pochodzącego z kradzieży z włamaniem przedmiotu przyjętego przez oskarżonego. Przypomnieć należy, że rzecz będąca przedmiotem czynności wykonawczych ujętych w opisie wykroczenia z art. 122 § 1 k.w. (ujęto w tym przepisie - mienie, które pochodzi z kradzieży lub przywłaszczenia) może pochodzić także z kradzieży z włamaniem (por. np. uchwała SN z dnia 24 września 1997 r., I KZP 15/97, OSNKW 1997, z.11-12, poz. 96; wyrok SN z dnia 28 lipca 2004 r., V KK 104/04, LEX nr 121684). W takiej zatem sytuacji, z uwagi na tzw. „przepołowiony” charakter czynu zabronionego opisanego w typie przestępstwa z art. 291 § 1 k.k., wynikający z treści art. 122 § 1 k.w., i przy określonej w tym przepisie wartości granicznej przedmiotu czynności wykonawczej, która w dacie orzekania przez oba sąd wynosiła 250 zł (do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw - Dz. U. z 2013, poz.1247), obowiązkiem sądu I instancji było ustalenie wartości tej rzeczy, tak aby prawidłowo określić zasadę odpowiedzialności za taki czyn. Tymczasem sąd ten tej okoliczności w ogóle nie zweryfikował, albowiem z uzasadnienia wyroku wynika, iż kwestia ta nie była przedmiotem prawnych ocen (str. 80-81). Co więcej, wzmacniacz ten w czasie postępowania przygotowawczego zabezpieczono i następnie wydano go pokrzywdzonemu, nie ustalając w czasie przesłuchania tego świadka wartości tego urządzenia (k.1093-194 oraz 1109 i 1110), ani też nie dopuszczając innego dowodu celem określenia wartości tego przedmiotu. W toku postępowania sądowego przesłuchano R. N. w sposób pobieżny, nie wnikając zupełnie w kwestie określenia wartości tego przedmiotu, choć jak wykazano powyżej, kwestia ta była relewantna (por. k. 3104); doszło więc wówczas do rażącej obrazy art. 366 § 1 k.p.k. przez sąd I instancji. W apelacji co do rozstrzygnięcia odnośnie tego czynu skierowano zarzuty, które dotyczyły dowodów i właściwej ich oceny (art. 7 i 410 k.p.k.). To zatem w ramach tych zarzutów, kwestionujących trafność ustaleń faktycznych sąd II instancji miał obowiązek dokonania kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia. Jak wykazano 5 jest niesporne, że wartość przedmiotu czynności wykonawczej paserstwa jest elementem kształtującym prawny byt wykroczenia lub też przestępstwa, a zatem winna być także przedmiotem ocen w kategorii trafnych ustaleń faktycznych. Tymczasem w uzasadnieniu wyroku kwestii tego zarzutu poświecono kilka zdań, z których żadne nie odniosło się do tej kluczowej kwestii (str. 64-65 uzasadnienia wyroku). Co więcej, w uzasadnieniu wyroku odesłano w tym zakresie do rozważań sądu I instancji zawartych w uzasadnieniu wyroku na k.102 - 104 uzasadnienia, chociaż uzasadnienie to liczyło tylko 90 kart. Nie jest zatem tak jak twierdzi Prokurator Generalny, że w tym zakresie kwestia wartości przedmiotu czynności paserstwa nie mieściła się w granicach środka odwoławczego określonych w art. 433 § 1 k.p.k., co z kolei winno skutkować koniecznością zastosowania art. 440 k.p.k. przez sąd odwoławczy. Granice środka odwoławczego w tej sprawie były wyznaczone poprzez zaskarżenie wyroku co do tego czynu w całości, zaś zarzut sformułowany do tego przestępstwa odnosił się zarówno do niewłaściwej oceny dowodów, jak i w konsekwencji wadliwych ustaleń faktycznych poczynionych co do popełnienia tego przestępstwa. Nie sposób twierdzić, że w takich ramach nie mieścił się obowiązek skontrolowania wartości przedmiotu przyjętego z kradzieży z włamaniem. Okoliczność ta – czyli niezasadność powołania się skarżącego także na obrazę art. 440 k.p.k. – nie ma jednak żadnego znaczenia w kontekście zasadności kasacji, skoro doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 433 § 1 k.p.k., co mogło mieć oczywisty i istotny wpływ na treść wydanego wyroku. Nie sposób wykluczyć, że właściwa kontrola w tym obszarze może skutkować przyjęciem, iż przypisany oskarżonemu czyn stanowi wykroczenie, którego karalność uległa już przedawnieniu. Konieczne stało się zatem uchylenie wyroku w tej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w sądzie II instancji. Sąd ten rozpozna apelację obrońcy w zakresie tego czynu i ustosunkuje się w jej ramach do kwestii wartości przedmiotu paserstwa, rozważając ewentualnie zastosowanie art. 452 § 2 k.p.k. Konsekwencją uchylenia wyroku w tym zakresie jest również uchylenie rozstrzygnięcia o karze łącznej. [aw]