II KR 63/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Sutkowski. Sędziowie: T. Majewski (sprawozdawca), J. Tobera.Prokurator Prokuratury Generalnej: H. Kubicki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Mieczysława M., oskarżonego z art. 148 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z dnia 21 grudnia 1979 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uznał, iż oskarżony nie działał w zamiarze pozbawienia życia Bronisławy M., ale przewidywał możliwość spowodowania jej ciężkiej oraz długotrwałej choroby i na to się godził, a w następstwie tego czynu nieumyślnie spowodował jej śmierć, i na podstawie art. 157 § 2 k.k. skazał oskarżonego Mieczysława M. na karę 8 lat pozbawienia wolności (...), a na podstawie art. 100 § 1 k.k. orzekł umieszczenie oskarżonego Mieczysława M. w szpitalu psychiatrycznym tytułem środka zabezpieczającego (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w J. skazał oskarżonego Mieczysława M. na karę 10 lat pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 148 § 1 k.k. w związku z art. 25 § 2 k.k., popełnione w ten sposób, że w dniu 26 kwietnia 1979 r. w L., mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, działając w zamiarze pozbawienia życia swojej żony - Bronisławy M., zadał jej wiele uderzeń ręką w twarz i głowę, a następnie - gdy upadła na podłogę - kopał po całym ciele i uciskał jej klatkę piersiową nogami oraz dusił uciskając rękami jej szyję, wskutek czego doznała ona rany tłuczonej głowy w okolicy czołowo-ciemieniowej, licznych krwiaków czoła i policzków połączonych ze złamaniem nosa oraz zgniecenia klatki piersiowej połączonego z wieloodłamkowym złamaniem żeber prawej i lewej strony, złamania mostka i wyrostków ościstych kręgów piersiowych, a także wylewu krwi do obu jam opłucnych - co spowodowało jej nagłe zejście śmiertelne.Od tego wyroku wniósł rewizję obrońca oskarżonego (...), wnosząc o zmianę wyroku przez uznanie oskarżonego Mieczysława M. za winnego przestępstwa określonego w art. 155 § 1 pkt 2 k.k. w związku z art. 157 § 2 k.k. i art. 25 § 2 k.k., popełnionego w ten sposób, że w dniu 26 kwietnia 1979 r. w L. spowodował ciężkie uszkodzenie ciała u swojej żony Bronisławy M. przez jej pobicie, w następstwie czego doszło do jej śmierci, i wymierzenie mu za to na podstawie wymienionych przepisów odpowiadającej jego winie kary z zastosowaniem nadzwyczajnego jej złagodzenia zgodnie z art. 57 § 1 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest częściowo zasadna.Sąd Wojewódzki nie wysnuł właściwych wniosków z odczytanej na rozprawie opinii psychiatrycznej, wydanej przez biegłych lekarzy psychiatrów Tadeusza K. i Jana K. po przeprowadzeniu obserwacji oskarżonego w Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S.Z opinii tej wynika, że oskarżony zdradza przewlekłe zaburzenia psychiczne związane z organicznym uszkodzeniem ośrodka układu nerwowego (mózgu) o etiologii nie znanej, tj. na podłożu przebytych w przeszłości urazów czaszki, uogólnionej miażdżycy tętnic, głównie tętnic mózgowych, oraz przedwczesnego starzenia się i przewlekłego alkoholizowania się.Schorzenie psychiczne związane z organicznym uszkodzeniem mózgu (zespół psychoorganiczny - encefalopatia) manifestuje się u niego w postaci zmian otępiennych oraz swoistych, patologicznych, ilościowych zmian osobowości określanych jako charakteropatia.Opinia stwierdza także, że przebywanie oskarżonego na wolności stanowiłoby poważne zagrożenie dla porządku prawnego, a więc powinien on być zamknięty w szpitalu psychiatrycznym zgodnie z art. 100 k.k.Wnoszący rewizję ma rację twierdząc, że stan zdrowia psychicznego oskarżonego w chwili czynu stawia pod znakiem zapytania zasadność ustalenia, że oskarżony, bijąc oraz kopiąc żonę, przewidywał możliwość spowodowania jej śmierci i na to się godził.Organiczne uszkodzenie mózgu, zmiany otępienne, pogłębiony proces starzenia - wszystko to niewątpliwie stanowiło czynnik utrudniający sprawne funkcjonowanie intelektu i uświadomienie sobie przez oskarżonego możliwości najdalej idącego skutku pobicia (w postaci doprowadzenia do zgonu żony).Okoliczności poprzedzające pobicie (wspólne z żoną raczenie się alkoholem) oraz okoliczności związane z zachowaniem się oskarżonego nazajutrz po pobiciu (opisane w toku przesłuchania go przez prokuratora) również przemawiają przeciwko ustaleniu, że oskarżony nie tylko przewidywał, ale ponadto godził się z możliwością pozbawienia życia Bronisławy M.Ustalenia dotyczące stanu zdrowia psychicznego i sprawności intelektualnej oskarżonego pozwalają więc (bez obawy popełnienia błędu) na twierdzenie, że umyślność jego zawinienia obejmowała skutek pobicia w postaci spowodowania ciężkiej i długotrwałej choroby żony, natomiast ostateczne następstwo tego pobicia (zgon) objęte było jedynie winą nieumyślną.Ograniczona w stopniu znacznym zdolność rozpoznania przez sprawcę znaczenia czynu lub pokierowania postępowaniem nie może być traktowana wyłącznie jako okoliczność zmniejszająca stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu (a więc okoliczność łagodząca winę), ale może mieć decydujące znaczenie dla prawidłowego ustalenia rodzaju winy, zwłaszcza w wypadku rozważenia, czy spełnione zostały warunki winy umyślnej w postaci zamiaru ewentualnego, czy tylko winy nieumyślnej w postaci lekkomyślności.Słuszny jest więc pogląd zawarty w rewizji, że do czynu oskarżonego należało zastosować art. 157 § 2 k.k. W konsekwencji tej zmiany kwalifikacji Sąd Najwyższy odpowiednio obniżył karę wymierzoną oskarżonemu, uznając jednak postulat zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary za zbyt daleko idący wobec prawidłowo ustalonych przez Sąd Wojewódzki okoliczności obciążających, związanych z nagannym trybem życia oskarżonego (...).Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.