II KR 82/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Szamrej, Z. Ziemba.Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Nyczka.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 maja 1982 r. sprawy Piotra C. i Krystiana M., oskarżonych z art. 148 § 1 w zw. z art. 210 § 2 k.k. i in., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 17 listopada 1981 r.zmienił zaskarżony wyrok co do obu oskarżonych w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o karach łącznych,b) eliminując z opisu drugiego czynu ustalenie, że oskarżeni zastosowali gwałt na osobie Heleny Ł. po dokonaniu kradzieży mienia i w celu utrzymania się w jego posiadaniu, lecz przyjmując, że gwałt ten stosowali w trakcie dokonywanego zaboru mienia, uznał oba działania za jedno przestępstwo określone w art. 148 § 1 w zw. z art. 210 § 2 i art. 10 § 2 oraz w zw. z art. 60 § 1 i 3 k.k., i za tak przypisany czyn - na podstawie art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 3 i art. 60 § 1 i 3 k.k. - wymierzył oskarżonemu Piotrowi C. karę 25 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny, a oskarżonemu Krystianowi M. - 15 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny, a ponadto orzekł wobec każdego z nich pozbawienie praw publicznych na okres 8 lat (...).Uzasadnienie faktycznePiotr C. i Krystian M. zostali oskarżeni o to, że:1) w dniu 26 stycznia 1981 r. w T., działając wspólnie i w porozumieniu, po uprzednim włamaniu do mieszkania małżonków Heleny i Pawła Ł. w zamiarze pozbawienia życia obecnego tam Wiktora K. pobili go, przy czym Piotr C. zadał mu kilkanaście uderzeń w głowę i ręce drewnianym krzesłem, nogą od krzesła i nożem, a Krystian M. kilkanaście uderzeń również w głowę nogą od krzesła, w wyniku czego Wiktor K. doznał wielokrotnego połamania kości pokrywy i podstawy czaszki, krwotoku podtwardówkowego, podpajęczynówkowego do komór mózgu oraz stłuczenia mózgu, złamania żeber po obu stronach, ran ciętych obu rąk, które to obrażenia spowodowały jego zgon, a następnie zabrali w celu przywłaszczenia na szkodę Heleny i Pawła Ł. pieniądze w wysokości 5.300 zł, 3 srebrne monety, garderobę i inne przedmioty łącznej wartości około 20.000 zł, przy czym Piotr C. opisanego czynu dopuścił się po odbyciu 13 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w N. za podobne przestępstwo umyślne, a Krystian M. po odbyciu 16 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w W. za podobne przestępstwo umyślne, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 148 § 1, art. 210 § 2 oraz art. 208 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i art. 10 § 2 k.k.;2) w czasie i miejscu, jak opisano w pkt 1, działając wspólnie, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży mienia, działając w celu utrzymania się w jego posiadaniu, używali gwałtu na osobie Heleny Ł., przykładając jej nóż do klatki piersiowej i szyi, jak również przytrzymując ją rękami i usiłując ją obezwładnić za pomocą tamponu nasyconego eterem, przy czym Piotr C. opisanego czynu dopuścił się po odbyciu 13 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w M., a Krystian M. po odbyciu 16 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonych wyrokiem Sądu Rejonowego w W. za podobne przestępstwo umyślne, tj. o popełnienie czynu określonego w art. 209 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k. (...).Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 17 listopada 1981 r. uznał oskarżonych Piotra C. i Krystiana M. za winnych dokonania zarzucanych im czynów, z tą różnicą że Krystian M. czynu opisanego w pkt 1 dopuścił się z zamiarem ewentualnym, przewidując i godząc się na nastąpienie skutku śmiertelnego Wiktora K., za co skazał: Piotra C. za czyn opisany w pkt 1 - na podstawie art. 148 § 1 k.k. w zw. z art. 10 § 2, art. 36 § 3, art. 40 § 1 pkt 1 i art. 60 § 1 i 3 k.k. - na karę 25 lat pozbawienia wolności, 10.000 zł grzywny (...), a ponadto pozbawił go praw publicznych na okres 10 lat; za czyn opisany w pkt 2 - na podstawie art. 209 k.k. w zw. z art. 60 § 1 i art. 36 § 3 k.k. - na karę 9 lat pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny (...), na podstawie art. 66 i 67 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu Piotrowi C. jedną karę łączną 25 lat pozbawienia wolności, 15.000 zł grzywny (...), a ponadto pozbawił go praw publicznych na okres 10 lat (...).Od tego wyroku wnieśli rewizje obrońcy obu oskarżonych (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:(...) Nie można zgodzić się z zarzutem obrazy przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 182 k.p.k., wskutek odmowy powołania innych biegłych - psychiatrów. Zarówno z wniosku obrońcy oskarżonego z dnia 25 września 1981 r. zgłoszonego przed Sądem Wojewódzkim, jak i z twierdzeń zawartych w rewizji wynika pogląd, że każda opinia biegłych - psychiatrów oparta tylko o wyniki badań ambulatoryjnych, a nie oparta na przeprowadzeniu tzw. badań dodatkowych, jak prześwietlenie czaszki, badania elektroencefalograficzne i in., jest opinią "niepełną" w rozumieniu art. 182 k.p.k. Poglądu takiego nie można podzielić. Oczywiste jest, że żaden z przepisów procedury karnej nie określa i nie może określać zakresu badań specjalistycznych wykonywanych przez biegłych, gdyż potrzeba przeprowadzenia stosownych badań i ich zakresu - choć pozostaje pod kontrolą organu procesowego kierującego badaniem biegłych - należy również do "wiadomości specjalnych", o których mowa w art. 176 § 1 k.p.k. i których wystąpienie w sprawie uzasadnia w ogóle powołanie biegłych.Wprawdzie w nauce i w orzecznictwie sądowym wysuwane są postulaty, by badania psychiatryczne były w miarę jak najbardziej wszechstronne, ale nie może to oznaczać jakiejś bezwzględnej konieczności czy to przeprowadzenia w każdym wypadku obserwacji psychiatrycznej w zamkniętym zakładzie leczniczym, czy to przeprowadzania wszystkich możliwych i znanych psychiatrii badań dodatkowych. Za zupełnie logiczne i wystarczające uznać należy, że zakres tych badań w konkretnym wypadku zależny jest bądź to od spostrzeżeń badających w trakcie badania oskarżonego, bądź też od treści wywiadu lekarskiego uzyskanego od niego samego lub osób najbliższych, bądź wreszcie zaświadczeń lekarskich, stwierdzających przebyte urazy.W sprawie niniejszej - ani z bezpośredniego zetknięcia się biegłych z oskarżonym w toku badania, ani też z jakichkolwiek innych źródeł - nie wynikały żadne takie okoliczności, które wskazywałyby na urazy mózgu czy centralnego układu mózgowo-rdzeniowego mające uzasadniać potrzebę wykonania dalszych jeszcze badań dodatkowych w postaci EKG, Rtg czaszki czy innych jeszcze, bliżej w rewizji nie sprecyzowanych, "badań dodatkowych".Podkreślić przy tym należy, że w toku badania psychiatrycznego przeprowadzono przecież pewne badania dodatkowe, a mianowicie badania psychologiczne. Z opinii psychologa wynika, że oskarżony uzyskał w toku tych badań iloraz inteligencji "109", świadczący o prawidłowej sprawności umysłowej. Ponadto w opinii tej stwierdzono, że opiniowany tworzy pojęcia ogólne i rozwiązuje zadania matematyczne "w stopniu ponadprzeciętnym", dokonuje analizy i syntezy materiału konkretnego, rozumie aspekt przyczynowo-skutkowy różnych sytuacji życiowych, a także właściwie pojmuje normy moralno-społecznego postępowania.Gdy się uwzględni, że również sąd w toku bezpośredniego zetknięcia się z oskarżonym nie dostrzegł żadnych takich okoliczności, które podawałyby w wątpliwość słuszność opinii biegłych czy choćby jej kompletność, zwłaszcza że zastrzeżenia obrońcy oskarżonego zostały im podane do wiadomości i biegli do nich się ustosunkowali, nie dopatrując się jednak potrzeby rozszerzenia swych badań w kierunku postulowanym przez tegoż obrońcę, to w tej sytuacji Sąd Najwyższy nie ma żadnych podstaw, by ich opinię uznać za niepełną i ją zakwestionować. Jeżeli bowiem nawet można by wykonać jeszcze jakieś dodatkowe badania, ale z punktu widzenia wiedzy psychiatrycznej są one w konkretnym wypadku po prostu zbędne dla oceny poczytalności oskarżonego, to ich niewykonanie nie może oznaczać obrazy art. 182 k.p.k., przepis ten powiem - jak to już podkreślono na wstępie rozważań - żadnych konkretnych granic badań psychiatrycznych nie przewiduje, a ogół okoliczności ujawnionych w sprawie, jak np. zborne i logiczne zachowanie się oskarżonego przed i w czasie czynu oraz w toku procesu, nie stwarza wątpliwości co do trafności opinii biegłych - psychiatrów, mimo że jest to opinia oparta o badania "ambulatoryjne" i nie oparta na wszystkich teoretycznie możliwych badaniach dodatkowych (...).