III K 602/56

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Karola Z., Jana P. oskarżonych z art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez prokuratora i oskarżanych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 22 sierpnia 1956 r. na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 k.p.k. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Koszalinie po rozpoznaniu dnia 22 sierpnia 1956 r. sprawy Karola Z. i Jana P. oskarżonych o to, że jako kierownicy sklepów Powszechnej Spółdzielni Spożywców działając wspólnie przywłaszczyli sobie kwotę 687 101,78 złotych przez to, że:a)wydawali sobie wzajemnie pieniądze i towary ze sklepów,b)sporządzali fikcyjne protokóły przerzutów towarów z jednego sklepu do drugiego.c)nie wydawali towarów zakupionych w drodze inkasa poszczególnym instytucjom, to jest o czyn z art. 1 § 4 dekretu z 4 marca 1953 r. o wzmożeniu ochrony własności społecznej (Dz. U. z 1953 r. Nr 17, poz. 68), uznał oskarżonych Karola Z. i Jana P. za winnych tego, że jako kierownicy sklepów Powszechnej Spółdzielni Spożywców przez sporządzanie fikcyjnych protokołów przerzutów towaru z jednego sklepu do drugiego, a nadto oskarżony P. przez wydawanie towarów na kredyt spowodowali brak towarowo-kasowy w kwocie około 600.000 złotych ze szkodą dla tejże Spółdzielni, przez co dopuścili się przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 1 k.k. i za to w myśl wyżej cytowanego przepisu skazał ich na karę po 5 (pięć) lat więzienia każdego.Od wyroku tego odwołał się Prokurator Wojewódzki oraz oskarżeni.Rewizja Prokuratora zarzuca:a)obrazę przepisów prawa materialnego przez uznanie oskarżonych za winnych przestępstw z art. 286 § 1 k.k. jakkolwiek w czynach ich mieściły się znamiona przestępstwa z art. 1 § 4 dekretu o wzmożeniu ochrony własności społecznej, a w związku z przyjęciem łagodniejszej kwalifikacji prawnej,b)rażącą niewspółmierność kary w stosunku do zarzuconych oskarżonym przestępstw oraz wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie.Rewizja oskarżonego Karola Z. zarzuca:1)obrazę art. 8 i 111 k.p.k. przez zaniechanie wezwania i przesłuchania biegłego co do dokumentacji w zakresie należytego rozliczenia sklepu nr 5 prowadzonego przez oskarżonego Karola Z., chociaż o powołanie tego biegłego był zgłoszony wniosek i dla należytego ustalenia wysokości spowodowanego przez niego braku towarowo-kasowego było to niezbędne,2)błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę wyroku polegającą na przyjęciu przez Sąd, że oskarżony Karol Z. jako kierownik sklepu nr 5 Powszechnej Spółdzielni Spożywców w M. przez sporządzenie fikcyjnych protokołów przerzutów towaru z jednego sklepu do drugiego wspólnie z oskarżonym Janem P. spowodował brak towarowo-kasowy około 600 000 zł,3)rażącą niewspółmierność kary do przypisanego oskarżonemu Karolowi Z. czynu, wynikającą zwłaszcza z nieuwzględnienia okoliczności, że tenże oskarżony przyznał się do winy sporządzania fikcyjnych protokołów przerzutów towarów, wyraził żal, cieszył się przez cały szereg lat bardzo dobrą opinią, ma czworo małoletnich dzieci i chorą żonę i że z tych względów zasługuje na znacznie łagodniejszą karę pozbawienia wolności.Podnosząc powyższe zarzuty na podstawie art. 383 pkt 3 i art. 388 k.p.k. oskarżony wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i o przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu w Koszalinie do ponownego rozpoznania w innym składzie.Rewizja oskarżonego Jana P. podnosi również zarzut niepowołania biegłego oraz zarzut błędnej oceny okoliczności faktycznych sprawy, a nadto przyjęcie zasady o solidarnej odpowiedzialności oskarżonych bez należytej indywidualizacji czynów i odpowiedzialności.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Sprawa niniejsza nie została rozpoznana w sposób należyty i dlatego elementy słuszności mieszczą się we wszystkich skargach rewizyjnych, tak Prokuratora jak i oskarżonych.Sąd nie wyczerpał środków dowodowych zmierzających do ustalenia istoty malwersacji pod zarzutem której pozostają oskarżeni. Samo tylko dokonywanie "przerzutów" między sklepami w formie dokumentacyjnej nie tłumaczy braku towarowego w obu tych sklepach i to na kwotę tak znaczną, jaka wynika z ustalenia sądu. Przerzuty mogły być bądź środkiem dokonywania nadużyć bądź raczej środkiem ukrywania nadużyć, lecz nie stanowią przestępstwa podstawowego, za które oskarżeni powinni być ścigani.Podstawową kwestią prowadzącą do ustalenia prawdy w sprawie niniejszej jest stwierdzenie wysokości braku towarowego oraz sposobu jego powstania u każdego z oskarżonych. W tej materii sąd winien był niezależnie nawet od wniosków obrony poszukiwać dowodów w postaci ekspertyzy biegłych zmierzającej do odpowiedzi na następujące pytanie: 1) jaki jest ubytek mienia, 2) w jaki sposób ubytek ten powstał.Tymczasem wniosek o powołanie biegłych zgłoszony na rozprawie w ogóle - jak wynika z protokołu - nie został przez sąd rozważony.Sprowadzenie istoty rzeczy w sprawie niniejszej, której wagę określa kolosalna strata mienia społecznego do zarzutu naruszenia formalnego zakazu dokonywania "przerzutów" pomiędzy sklepami - przede wszystkim nie uzasadnia logicznie tak rażącej wysokości straty, a po wtóre nie uzasadnia najsurowszego wymiaru kary.Nie przesądzając - w toku rewizyjnej kontroli wyroku - wyniku niezbędnych w tej sprawię badań, które mogą zarówno uzasadniać prawidłowość tezy oskarżenia (i to jest elementem słuszności rewizji Prokuratora) jak i tez obrony (niewspółmierność kary za same tylko "przerzuty" bez ustalenia związku przyczynowego ze stratą) należy zauważyć, że wypowiedziany w uzasadnieniu wyroku pogląd prawny Sądu Wojewódzkiego jest wadliwy. Pogląd ten, wyrażony w formie uogólnionej zawarty jest w zdaniu następującym: "Fakt, że rodzice oskarżonego Karola Z., jak to on wyjaśnił, budowali dom w Poznaniu pozwala jedynie domniemywać, że oskarżony budowę tę mógł finansować z pieniędzy kradzionych, jednak okoliczność ta może być tylko domniemaniem, a na domniemaniach w procesie karnym Polski Ludowej - winy przypisywać oskarżonym nie można".W związku z tym stwierdzić trzeba co następuje:1) Wszelkie współczesne, postępowe dowodzenie w procesie karnym odrzuca formalną teorię dowodową, a zatem i "prawo karne Polski Ludowej" teorii takiej nie hołduje. Nie należy zatem wyłączać z całokształtu materiału dowodowego jako środków dowodzenia wniosków wynikających z poprawnego, logicznego rozumowania. Postępowaniu dowodowemu w procesie karnym znane są domniemania faktyczne i wartość ich oceniać należy konkretnie w zależności od tego, czy są one produktem rozumowania dowolnego, czy też są one logicznie zdeterminowane. W konkretnym przypadku okoliczność poruszona w uzasadnieniu wyroku nie jest obojętna dla rozumowania i dowodzenia w sprawie niniejszej. Jeżeli w mieniu, które pozostawało we władaniu oskarżonego Z., rzeczywiście nastąpił znaczny ubytek; jeżeli rodzice oskarżonego rzeczywiście zbudowali dom-wymagający znacznych nakładów; jeżeli ubytek w mieniu powierzonym oskarżonemu nie ma uzasadnienia, które kolidowałoby z podejrzeniem przywłaszczenia go przez oskarżonego Z.; jeżeli rodzice oskarżonego nie dysponują środkami pieniężnymi na budowę z dającego się określić źródła, jeżeli stosunki między oskarżonym a jego rodzicami nie wyłączają współdziałania i nie zachodzi żadna inna okoliczność naruszająca logiczny związek pomiędzy ubytkiem majątku państwowego, a przyrostem prywatnego - to żadne reguły obowiązujące w postępowaniu dowodowym przed sądem nie stoją na przeszkodzie swobodnej ocenie całokształtu materiału faktycznego sprawy na podstawie prawidłowego postrzegania i poprawnego rozumowania. Ani doświadczenie społeczne ani teoria (będąca uogólnieniem tego doświadczenia) nie ograniczają sądu w zakresie konkretnego rozumowania, byle było ono ścisłe i przekonujące.Z uwagi ma powyższe okoliczności, a więc przede wszystkim potrzebę dotarcia do istoty sprawy - nie wyłączając ewentualności uzupełniającego śledztwa - Sąd Najwyższy wyrok uchylił i orzekł jak w sentencji.