III K 988/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Fic (sprawozdawca).Sędziowie: L. Chmielewski, F. Korzeń.Prokurator: R. Bednarczyk.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda A. oskarżonego z art. 286 § 1 k.k., 286 § 2 k.k. oraz z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 8 lipca 1961 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 388 § 1 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kary łącznej oraz w części dotyczącej pkt III sentencji tegoż wyroku; 2. oskarżonego Edwarda A. uznał za winnego tego, że jako referent do spraw skupu miejscowego Prezydium GRN przywłaszczył sobie powierzoną mu przez Jana S. kwotę 820 zł przeznaczoną na pokrycie podatku, i za to na podstawie art. 262 § 2 w związku z art. 291 k.k. skazał Edwarda A. na karę 8 (ośmiu) miesięcy więzienia; 3. w pozostałych częściach zaskarżony wyrok utrzymał w mocy; 4. wymierzył oskarżonemu Edwardowi A. karę łączną 3 lat więzienia i 4.500 zł grzywny z zamianą - w razie nieuiszczenia w terminie - na więzienie, licząc dzień więzienia jako równowartość 50 zł; 5. zaliczył oskarżonemu na poczet kary pozbawienia wolności okres tymczasowego aresztowania od dnia 28 października 1960 r. (...).Edward A. oskarżony został o to, że:I. jako referent do spraw skupu miejscowego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C., w celu osiągnięcia przez rolników korzyści majątkowych, sporządzając za rok 1957 roczne sprawozdanie z realizacji obowiązkowych dostaw oraz rejestr równoważnika pieniężnego w zamian za zaległości w obowiązujących dostawach, będący podstawą do obciążenia finansowego rolników - nie wykazał faktycznych zaległości i pominął ich część, a mianowicie ukrył zaległości 7 rolników dotyczących dostawy zbóż w ilości 5.380 kg wartości 7.101,60 zł, zaległości 6 rolników dotyczących dostawy ziemniaków w ilości 33.234 kg wartości 13.958,28 zł oraz zaległości 45 rolników dotyczących dostawy zwierząt rzeźnych w ilości 6.145 kg żywca wartości 92.175 zł, i nie przeliczając tychże zaległości na równoważnik pieniężny spowodował nieobciążenie rolników stosownymi kwotami, a w następstwie spowodował dla Skarbu Państwa straty w wysokości 113.234,88 zł, tj. o przestępstwa z art. 286 § 1 i 2 k.k.;II. w maju 1959 r. w tym samym miejscu i charakterze, w celu osiągnięcia przez rolników korzyści majątkowych, sporządzając roczne sprawozdania z realizacji obowiązkowych dostaw oraz rejestr równoważnika pieniężnego za rok 1958, ukrył zaległości 2 rolników w dostawie ziemniaków w ilości 6.804 kg wartości 2.381 zł oraz zaległości 9 rolników w dostawach zwierząt rzeźnych w ilości 2.187 kg żywca wartości 26.244 zł, przy czym wskutek nieprzeliczenia tychże zaległości na równoważnik pieniężny i nieobciążenia rolników stosownymi kwotami spowodował straty dla Skarbu Państwa w ogólnej wysokości 28.625,40 zł, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 i 2 k.k.;III. w maju bądź czerwcu 1957 r. w tym samym miejscu i w tymże charakterze przywłaszczył sobie kwotę 2.220 zł przyjętą od Jana S. celem dokonania wpłaty na podatek gruntowy, tj. o przestępstwo z art. 262 § 2 w związku z art. 291 k.k.;IV. w maju 1958 r. w tym samym miejscu i w tymże charakterze przywłaszczył sobie na szkodę Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C. kwotę 700 zł przyjętą od Jana L. tytułem wpłaty części równoważnika pieniężnego za zaległe za rok 1957 obowiązkowe dostawy ziemniaków, tj. o przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);V. w okresie od czerwca 1957 r. do czerwca 1960 r. - jako referent do spraw skupu obowiązkowych dostaw Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C., a następnie jako sekretarz tegoż Prezydium - w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowych, przekroczył swoje uprawnienia przez to, że proponując poszczególnym rolnikom kupno dla nich zwierząt rzeźnych na poczet realizacji obowiązkowych dostaw żywca i ziemniaków wyłudził od tychże rolników łączną kwotę 22.410 zł tytułem rzekomych różnic pomiędzy cenami dostaw obowiązkowych i ponadplanowych, a mianowicie:a)w czerwcu 1957 r. od Jana S. kwotę 660 zł,b)w marcu lub kwietniu 1958 r. od Józefa P. kwotę 3.000 zł, a od Józefa K. kwotę 450 zł,c)w pierwszej połowie roku 1958 od Stanisława D. kwotę 1.200 zł bądź 1.300 zł, a w jesieni 1959 r. od tegoż Stanisława D. kwotę około 7.200 zł,d)w lipcu 1958 r. od Ignacego K. kwotę 700 zł,e)w jesieni 1958 r. od Aleksego B. kwotę 500 zł oraz od Jana B. kwotę 1.200 zł, jak również od tegoż Aleksego B. w grudniu 1959 r. kwotę 1.300 zł,f)w pierwszej połowie 1959 r. od Jana K. kwotę 1.180 zł,g)w listopadzie 1959 r. od Franciszka P. kwotę 1.500 zł,h)w roku 1958 lub w roku 1959 od Stanisława F. kwotę 1.200 zł oraz w styczniu 1960 r. od tegoż Stanisława F. kwotę 620 zł,i)w czerwcu 1960 r. od Hieronima S. kwotę 1.500 zł - tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 i 2 k.k.;VI. w okresie od 1 lutego do 6 lipca 1960 r. w C. jako sekretarz miejscowego Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej odpowiedzialny za sprawy finansowe gromady nie dopełnił - z naruszeniem podstawowych zasad dyscypliny finansowej - obowiązku bieżącego wpisywania na przychód w kwitariuszu przychodowym i odprowadzenia do Banku zainkasowanych przez siebie od sołtysów należności za wydane przez nich świadectwa pochodzenia zwierząt w ogólnej kwocie 2.172 zł oraz składek na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy w wysokości 180 zł, wskutek czego działał na szkodę tegoż Prezydium, tj. o przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.;VII. w dniu 30 września 1960 r. w K., działając w tym samym charakterze, przywłaszczył sobie na szkodę Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C. kwotę 5.200 zł pobraną przez siebie na nieokreślony cel i bez jakichkolwiek dowodów rozchodowych z Oddziału Narodowego Banku Polskiego w K., tj. o przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228).Sąd Wojewódzki w Poznaniu wyrokiem z dnia 8 lipca 1961 r. uznał oskarżonego Edwarda A. za winnego:1) przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. popełnionego dwoma samoistnymi czynami opisanymi wyżej pod punktami I i II, bez przypisania mu jednak, aby działał w celu przysporzenia korzyści majątkowej rolnikom, i za to skazał go za pierwszy czyn na jeden rok i sześć miesięcy więzienia, a za drugi czyn na dziesięć miesięcy więzienia;2) przestępstwa z art. 286 § 2 k.k. w związku z art. 291 k.k.. popełnionego w sposób pod punktem III opisany i za to skazał go na osiem miesięcy więzienia;3) przestępstwa z art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i za to skazał go na siedem miesięcy więzienia oraz na grzywnę w wysokości 500 zł;4) przestępstwa z art. 286 § 2 k.k. popełnionego w sposób pod punktem V opisany, bez przypisania mu jednak wyłudzenia kwoty około 18.190 zł ani wyłudzenia w lipcu 1958 r. od Ignacego K. kwoty 700 zł, w roku 1958 lub w roku 1959 albo w styczniu 1960 r. od Stanisława F. kwoty 1.200 zł i kwoty 620 zł oraz ponadto w czerwcu 1960 r. od Hieronima S. kwoty 1.500 z,ł i za to skazał go na jeden rok i trzy miesiące więzienia oraz na grzywnę w wysokości 3.000 zł;5) przestępstwa z art. 286 § 1 k.k. popełnionego w sposób pod punktem VI opisany i za to skazał go na sześć miesięcy więzienia;6) przestępstwa z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) popełnionego w sposób pod punktem VII opisany i za to skazał go na dwa lata więzienia, 1.000 zł grzywny i utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres trzech lat.Sąd Wojewódzki wymierzył Edwardowi A. karę łączną trzech lat więzienia, 4.500 zł grzywny, którą w razie nieściągalności zastąpi więzienie, licząc jeden dzień więzienia za każde 50 zł, oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres trzech lat.Od tego wyroku Sądu Wojewódzkiego założył rewizję oskarżony.Rewizja zarzuca:1. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę przypisania oskarżonemu przestępstw opisanych w pkt 2 i 3 sentencji zaskarżonego wyroku, albowiem:a) świadek S., nie mogąc doczekać się zwrotu pożyczki w kwocie 1.400 zł udzielonej poprzednio oskarżonemu, wręczył mu za pośrednictwem inkasenta L. kwotę 820 zł po to, by Edward A. zapłacił podatek za S. w kwocie 2.200 zł, wobec czego można tu mówić jedynie o stosunku prywatnoprawnym, o roszczeniu cywilnym, a nie o przywłaszczeniu;b) Sąd Wojewódzki niesłusznie oparł się na zeznaniach świadka H., a odrzucił wyjaśnienia oskarżonego, iż wpłacił jej (jako kasjerce) 700 zł, chociaż zeznania H. nie zasługują na wiarę, gdyż nie wywiązywała się ona należycie z ciążących na niej obowiązków i w dużym stopniu przyczyniła się do chaosu panującego w GRN w C.; wyjaśnienia oskarżonego, że wpłacił H. owe 700 zł, znajduje potwierdzenie w zeznaniach świadka L., który widział u oskarżonego listę, na której figurowała wpłata tychże 700 zł;2. rażącą surowość kar wymierzonych oskarżonemu za przestępstwa opisane w pkt 1 i 4 sentencji wyroku, jak również rażącą surowość kary łącznej, a to ze względu na warunki rodzinne oskarżonego, który ma na utrzymaniu żonę i dwoje nieletnich dzieci oraz jest obciążony opłatami odszkodowawczymi wobec rolników, pokrzywdzonych na skutek jego przestępnej działalności.W konkluzji rewizja wnosi o:1) uchylenie zaskarżonego wyroku w częściach skazujących oskarżonego za przestępstwa opisane w pkt 2 i 3 sentencji zaskarżonego wyroku (pkt III i IV aktu oskarżenia) i uniewinnienie oskarżonego z tych zarzutów;2) zmianę zaskarżonego wyroku co do pkt 1 i 4 sentencji tegoż wyroku przez obniżenie kar za te przestępstwa do dolnej granicy ustawowego wymiaru i wymierzenie oskarżonemu łagodniejszej kary łącznej.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Spośród zarzutów rewizyjnych zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie zarzut nieprawidłowego skazania oskarżonego za przywłaszczenie przezeń kwoty 2.220 zł otrzymanej od S., co Sąd Wojewódzki uznał za zbrodnię z art. 286 § 2 k.k. w związku z art. 291 k.k.Artykuł 291 k.k. może mieć zastosowanie do wszystkich przestępstw popełnionych przez urzędników (art. 292 k.k. i 46 m.k.k.) podczas urzędowania lub w związku z urzędowaniem, z wyłączeniem jednak m.in. przestępstw z art. 286, 287, 288 i 290 k.k. oraz art. 15 m.k.k., jak również z art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 4, art. 6 ust. 4, art. 7, 8 i 9 ust. 2 oraz art. 10 dekretu z dnia 26 października 1949 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej (Dz. U. Nr 55, poz. 437), albowiem ustawodawca w wymienionych wyżej przepisach miał na uwadze urzędowy charakter osoby dokonującej przestępstwa, wobec czego nie znajduje uzasadnienia dalsze podwyższenie przewidzianych w tych przepisach kar na podstawie art. 291 k.k. Już więc choćby z tego powodu należało uznać za błędną kwalifikację prawną zastosowaną przez Sąd Wojewódzki co do przestępstwa przypisanego oskarżonemu w pkt 2 sentencji wyroku (pkt III aktu oskarżenia). Z uzasadnienia wyroku wynika też, że mamy tutaj do czynienia z omyłką.Z zeznań świadka Jana S., na których oparł się Sąd Wojewódzki, wynika, że w kwietniu 1957 r. lub 1958 r. pożyczył on Edwardowi A. 1.400 zł "na cegłę, bo on się budował", ale Edward A. nie zwracał świadkowi tych pieniędzy pomimo trzykrotnego upominania się Jana S. o ich zwrot. Następnie Jan S. dał L. 820 zł w tym celu, aby ten wręczył je Edwardowi A., który miał zapłacić za Jana S. podatek w kwocie 2.220 zł; L. wręczył kwotę 820 zł oskarżonemu mówiąc mu, że pieniądze od Jana S. są przeznaczone na podatek. Edward A. powiedział następnie Janowi S., że załatwił mu jego podatek, co jednak było niezgodne z prawdą. Oskarżony Edward A. stwierdził na rozprawie, że jest winien Janowi S. 2.220 zł.Edwardowi A. nie można przypisać, że przywłaszczył on sobie na szkodę Jana S. kwotę 1.400 zł, gdyż z materiału dowodowego wynika, że powyższa suma pieniężna została przez Jana S. pożyczona Edwardowi A. na jego prywatne cele.Natomiast oskarżony przywłaszczył sobie kwotę 820 zł, którą na jego ręce - jako pracownika Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w C. - wpłacił Jan S. (za pośrednictwem L.) z wyraźnym przeznaczeniem jej na podatek gruntowy. Ponieważ Jan S. powierzył tę kwotę oskarżonemu w związku z jego urzędowaniem w Prezydium GRN, gdzie jako stały pracownik mógł bez trudu uiścić podatek za Jana S., gdy tymczasem ten ostatni musiałby specjalnie przyjechać, by uiścić ten podatek, powyższy czyn przestępny należało zakwalifikować jako występek z art. 262 § 2 k.k. w związku z art. 291 k.k. Karę ośmiu miesięcy więzienia uznał Sąd Najwyższy za współmierną do stopnia szkodliwości społecznej powyższego czynu przestępnego.Błędny jest zarzut rewizji oskarżonego, że Sąd Wojewódzki niesłusznie skazał go za przywłaszczenie kwoty 700 zł przyjętej od Jana L. tytułem opłaty części równoważnika pieniężnego za zaległe za rok 1957 obowiązkowe dostawy ziemniaków. Nie do wiary jest, by oskarżony, jako doświadczony urzędnik, wręczył sekretarce Prezydium GRN 700 zł bez żadnego pokwitowania. Okoliczność, że L. widział u oskarżonego listę, na której odnotowana była wpłacona przez tego świadka kwota 700 zł, nie może być żadnym przeciwdowodem dla trafnych ustaleń sądu.Skoro oskarżony nie przedstawił kwitu kasowego na dowód wpłacenia powyższych pieniędzy do kasy GRN, a kasjerka zaprzeczyła, by tę kwotę od oskarżonego otrzymała, to Sąd Wojewódzki słusznie przypisał oskarżonemu przestępstwo z art. 2 § 1 i § 3 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228), kara zaś, wymierzona oskarżonemu za ten czyn przestępny, bardzo nieznacznie tylko odbiegająca od minimum kary za tego rodzaju przestępstwa, nie może być uznana za rażąco niewspółmierną.Kary wymierzone oskarżonemu za przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., przypisane mu w pkt 1 sentencji wyroku Sądu Wojewódzkiego, jak również kara wymierzona oskarżonemu za przestępstwo z art. 286 § 2 k.k., przypisana oskarżonemu w pkt 4 sentencji tegoż wyroku - nie mogą być uznane za rażąco niewspółmierne, jeśli się weźmie pod uwagę długi okres przestępnej działalności oskarżonego oraz znaczną liczbę pokrzywdzonych przez niego rolników.Również wymierzona oskarżonemu przez Sąd Wojewódzki kara łączna jest karą słuszną i sprawiedliwą, wobec czego Sąd Najwyższy utrzymał ją w dotychczasowej wysokości, pomimo przypisania oskarżonemu łagodniejszego przestępstwa opisanego w pkt 2 sentencji zaskarżonego wyroku (pkt III aktu oskarżenia).Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.