IV K 131/57

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Kalinowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Dobesz, M. Barciszewski. Prokurator: I. Druski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Zofii L., oskarżonej z art. 225 § 2 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżoną rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 stycznia 1957 r., na podstawie art. 375, 384 pkt 2 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu, o karze w ten sposób, że oskarżoną Zofię L. za przypisany jej czyn skazał na karę 3 lat więzienia (...)Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 21 stycznia 1957 r. Zofia L. skazana została na podstawie art. 225 § 2 k.k. na karę 5 lat więzienia za to, że w zamiarze pozbawienia życia swego dziecka Leszka L. wrzuciła je do rzeki Soły, wskutek czego dziecko poniosło śmierć.Od tego wyroku oskarżona założyła rewizję, w której zarzuciła: obrazę art. 117 § 3 k.p.k. przez nieprzychylenie się do wniosku obrońcy o oddanie oskarżonej pod obserwację w zakładzie leczniczym; obrazę prawa materialnego przez przyjęcie kwalifikacji z art. 225 § 2 k.k., podczas gdy - zdaniem rewizji - właściwą jest kwalifikacja z art. 226 k.k. w związku z art. 18 k.k.; rażącą surowość kary nie uwzględniającą okoliczności łagodzących istniejących w sprawie, zwłaszcza zaś pominięcie niezawinionego niskiego poziomu intelektualnego oskarżonej i zbyt surowych skutków rażąco niewspółmiernej kary.W konkluzji rewizja wnosi:1.o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji,2.o zmianę kwalifikacji na przestępstwo z art. 226 w zw. z art. 18 k.k.,3.o obniżenie wymiaru kary.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzut obrazy art. 117 § 3 k.p.k. nie jest zasadny. Wprawdzie trafnie wywodzi rewizja, że z treści przepisu art. 117 § 3 k.p.k. wynika, iż przedłużenie okresu obserwacji oskarżonego w zakładzie leczniczym nastąpić może "na wniosek biegłych". Natomiast samą potrzebę obserwacji w takim zakładzie określa w postępowaniu jurysdykcyjnym wyłącznie sąd, a w postępowaniu przygotowawczym - wyłącznie prokurator. Oczywiście biegli mogą wnosić o oddanie osoby badanej pod dłuższą obserwację, która umożliwi wydanie opinii co do stanu zdrowia psychicznego osoby badanej.Wniosek o umieszczenie w zakładzie leczniczym mogą także złożyć strony, jednakże przed powzięciem decyzji sąd powinien zasięgnąć opinii biegłego. Odmawiając umieszczenia oskarżonego w zakładzie leczniczym, sąd stwierdza, że - jego zdaniem - nie zachodzi potrzeba takiego umieszczenia. Postanowienie sądu powinno zawierać uzasadnienie.W sprawie niniejszej sąd na rozprawie, po wysłuchaniu stron, wydał postanowienie, którym oddalił wniosek obrońcy "ze względu na to, że przewód sądowy i wyjaśnienia biegłych potrzeby przeprowadzenia obserwacji nie nasuwają". Jest to wprawdzie bardzo lakoniczne uzasadnienie, niemniej jednak wynika z niego, że sąd meriti przedstawił w nim swój punkt widzenia co do zbędności umieszczenia oskarżonej w zakładzie leczniczym.Powstaje pytanie, czy odmowa umieszczenia oskarżonej w zakładzie leczniczym i poddania jej obserwacji wpłynęła lub mogła wpłynąć na treść wyroku.Fakt, że w szpitalu w O. nie było należycie prowadzonej dokumentacji przebiegu porodu i okresu po porodzie, że nie było wykresu gorączki oraz opisu co do zachowania się w szpitalu oskarżanej Zofii L., oraz fakt, że oskarżona w pracy myliła się w rachunkach, że "uśmiechała się do siebie" - nie stanowią okoliczności, które by przemawiały za koniecznością badania oskarżonej na obserwacji w zakładzie leczniczym.W tych warunkach wobec treści opinii biegłych odmowa umieszczenia oskarżonej w zakładzie leczniczym i oddania jej pod obserwację psychiatryczną nie mogła mieć wpływu na treść wyroku.Bezzasadny jest również zarzut obrazy prawa materialnego i błędnej kwalifikacji czynu z art. 225 § 2 k.k. zamiast z art. 226 k.k.Granice czasowe okresu, o którym mowa w art. 226 k.k., nie są ściśle oznaczone i okres porodu nie kończy się z chwilą wydania dziecka na świat. W przepisie tym bowiem zostało użyte określenie "w okresie porodu", a nie "w chwili porodu" lub "w czasie porodu". Aby można mówić o tzw. dzieciobójstwie, czyli zabójstwie uprzywilejowanym, określonym w art. 226 k.k., muszą jednocześnie i kumulatywnie istnieć dwa warunki: 1° zabicie dziecka przez matkę musi nastąpić w okresie porodu, tzn. w czasie rodzenia i bezpośrednio po urodzeniu dziecka, gdy jeszcze wskutek wstrząsu wywołanego porodem stan psychiczny kobiety rodzącej w wysokim stopniu odbiega od stanu jej normalnej psychiki i 2° zabójstwo dziecka przez matkę (delictum proprium) następuje pod wpływem przebiegu porodu, tj. w związku przyczynowym z wpływem, jaki poród (jako silne przejście psychiczne) wywarł na stan psychiczny kobiety rodzącej.Odchylenie od stanu normalnej psychiki musi zachodzić w wyższym stopniu niż przy silnym wzruszeniu, gdyż art. 226 k.k. przewiduje niższą sankcję niż art. 225 § 2 k.k. Bardziej przemożne jest oddziaływanie czynników psychicznych w stanie określonym w art. 226 k.k. niż w stanie określonym w art. 225 § 2 k.k.Jeżeli poród wywołał tak daleko idące zaburzenia w sferze czynności psychicznych, że wskutek tego kobieta rodząca nie mogła zupełnie lub częściowo rozpoznać znaczenia czynu albo pokierować swym postępowaniem, to - zwłaszcza gdy chodzi o osobę psychicznie upośledzoną - wchodzić może w rachubę, w zależności od okoliczności konkretnego wypadku, zastosowanie przepisu art. 18 k.k. lub nawet art. 17 k.k.W sprawie niniejszej zachowanie się oskarżonej niczym nie wskazywało na to, że jej stan psychiczny w chwili dokonywania czynu był tak dalece nienormalny, iż usprawiedliwiałby zastosowanie art. 226 k.k. w związku z art. 18 k.k.Oskarżona nie czuła się źle, kategorycznie żądała wypisania ze szpitala piątego dnia po odbytym porodzie, którego przebieg był całkiem normalny, bez żadnych powikłań i bez wysokiej temperatury. Opowiadanie o konieczności oddania kluczy było jedynie pretekstem, gdyż mogła je odesłać następnego dnia (w środę) przez matkę, z którą umówiła się, że w tym dniu właśnie przyjdzie ona do kliniki. Oskarżona przez wcześniejsze wyjście ze szpitala nie przyspieszyła oddania kluczy, gdyż właśnie w środę były jej one potrzebne przy rozpoczęciu pracy przerwanej chorobą. Oskarżona wstała z łóżka już na drugi dzień po porodzie, do lekarki dyżurnej w dniu wyjścia ze szpitala udała się sama. Widoczne było, że chce jak najprędzej opuścić szpital i wrócić do pracy, aby nikt nie domyślił się, że w czasie tak krótkiej nieobecności odbyła połóg. Dla dziecka nie przygotowała żadnej wyprawki, kupiła białe płótno, ale nic z niego nie uszyła.Sąd zasadnie przyjął zamiar zabicia dziecka u oskarżonej. Do takiego wniosku upoważnia analiza zachowania się oskarżonej. Oskarżona do winy się nie przyznała, dawała nielogiczne wyjaśnienia i tłumaczyła się brakiem pamięci oraz tym, że dokonała przestępstwa w stanie zamroczenia. Aby dokonać czynu, oskarżona musiała ze szpitala dostać się na brzeg Soły, wypatrzeć dogodny moment, gdy nikt jej nie obserwował, rozwinąć niemowlę z pieluszek, zdjąć mu koszulkę, w którą było ono ubrane, i rzucić dziecko w nurty rzeki. Postępowanie to świadczy o świadomym jej działaniu dla realizacji swego zamierzenia, wyłącza więc stan zamroczenia. Oskarżona po dokonanym zabójstwie niezwłocznie (po ½ godz.) wróciła do szpitala, oddała bieliznę - przepraszając pielęgniarkę za to, że oddaje bieliznę nie ułożoną - odebrała pozostawione na rewers 300 zł i spokojnie udała się do domu, wsiadła do autobusu i przyjechała do matki. Następnego dnia udała się do pracy. Oczywiście trudno przyjąć, że w tych warunkach psychofizycznych, w jakich znajdowała się oskarżona po wyjściu ze szpitala, dokonała ona zabójstwa na chłodno, bez silnego wzruszania. Wszak było to zabójstwo jej własnego dziecka. Przejścia związane z ukrywaniem ciąży, z odbytym porodem, myśl o powrocie do rodziny z nieślubnym dzieckiem, dalszym życiu i jego powikłaniach związanych z chowaniem dziecka wywołały u oskarżonej stan silnego wzruszenia, którego istnienie zasadnie przyjął Sąd Wojewódzki.O tym, że oskarżona była podniecona, świadczy zeznanie pielęgniarki Z. O., która odbierała wypożyczoną bieliznę dziecięcą od oskarżonej. Charakterystyczne jest, że oskarżona zdawała sobie sprawę nawet z tego, że ten jej stan pewnego podniecenia może być zauważony, i nie pytana starała się go w sposób naturalny wytłumaczyć, dając logiczne wyjaśnienie, że spieszy się na autobus, co było rozsądnym i mającym cechy prawdopodobieństwa tłumaczeniem, tak że nie wzbudziło żadnych podejrzeń. To zachowanie się oskarżonej świadczy o trafności opinii biegłych psychiatrów, że w danym wypadku nie było dostatecznej podstawy do zastosowania art. 18 k.k. Trafna więc jest kwalifikacja z art. 225 § 2 k.k., a kwestionujący tę kwalifikację zarzut rewizji - jest bezzasadny.Natomiast zasadny jest podniesiony w rewizji zarzut zbyt surowej kary. Istotnie, kara 5 lat więzienia, orzeczona w stosunku do młodej (ur. w 1937 r.) oskarżonej, o niskim poziomie intelektualnym, silnie podatnej na momenty natury uczuciowej, przy istnieniu obawy kompromitacji i lęku przed ojcem, wydaje się zbyt surowa w danych okolicznościach i dlatego Sąd Najwyższy złagodził ją do granic wskazanych w sentencji. Z drugiej strony nie można było pominąć, że oskarżona dopuściła się zabójstwa własnego dziecka, chociaż wiedziała o tym, że dziecko może oddać na wychowanie. Mówiono jej o tym w szpitalu, a oskarżona wiedziała, że takie wyjście w jej życiowo trudnej sytuacji było możliwe, o czym świadczy nawet jedna z wersji jej kłamliwych wyjaśnień.W tych warunkach Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.