IV KR 182/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Polony. Sędziowie: J. Wieczorek, R. Czapiewski (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Kabat. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 września 1975 r. sprawy Haliny B. oraz Lecha S., oskarżonych z art. 201 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora oraz obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 14 lutego 1975 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie. Uzasadnienie faktyczneHalina B. oraz Lech S. zostali przez Prokuratora Powiatowego w Bartoszycach oskarżeni o to, że w okresie od dnia 18 kwietnia 1973 r. do dnia 24 stycznia 1974 r. w B., jako bufetowi w kawiarni "S", działając wspólnie i w porozumieniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej systematycznie przywłaszczali część pieniędzy z utargów bufetu, a ponadto wystawiali fikcyjne zestawienia sprzedaży ciastek "na wynos", wprowadzali własną kawę do obrotu oraz wystawiali fikcyjne rachunki za prace wyładunkowe, w wyniku czego zagarnęli ogółem kwotę 113.288 zł na szkodę Wojewódzkiej Powszechnej Spółdzielni Spożywców "Społem" - Oddział w B., tj. o czyn przewidziany w art. 201 k.k.Sąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 14 lutego 1975 r.:I) oskarżonych Halinę B. i Lecha S. uznał za winnych tego, że w okresie od dnia 18 kwietnia 1973 r. do dnia 26 czerwca 1973 r. w B., jako materialnie odpowiedzialni bufetowi miejscowej kawiarni "S", działając wspólnie i w porozumieniu oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej zagarnęli z utargów bufetu kwotę 6.830,80 zł na szkodę Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem" - Oddział w B., przez co wyczerpali znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 200 § 1 k.k., i za to na podstawie art. 200 § 1 k.k. w związku z art. 36 § 3 i 4 k.k., art. 40 § 2 k.k. i art. 42 § 1 k.k. skazał każdego z nich na kary po 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności, po 4.000 zł grzywny, z zamianą w razie nieuiszczenia jej w terminie na karę zastępczą pozbawienia wolności, przyjmując 1 dzień tej kary za równoważny grzywnie w kwocie 100 zł, oraz orzekł kary dodatkowe pozbawienia praw publicznych na okres po 2 lata i zakaz zajmowania stanowisk związanych z odpowiedzialnością materialną na okres po 4 lata;II) na podstawie art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) oskarżonej Halinie B. i Lechowi S. wymierzone kary pozbawienia wolności złagodził o połowę, tj. do wysokości po 1 roku i 3 miesiące;III) przyjmując, że oskarżeni Halina B. i Lech S. w okresie od dnia 18 kwietnia 1973 r. do dnia 24 stycznia 1974 r. w B., jako materialnie odpowiedzialni bufetowi miejscowej kawiarni "S", nie dopełnili obowiązku w zakresie gospodarowania powierzonym im mieniem w ten sposób, że:1) nieprawidłowo prowadzili rozliczenia, dokumentację oraz kontrole dotyczące utargów dziennych kelnerskich i utargów bufetu,2) niesystematycznie odprowadzali do banku gotówkę z utargów, 3) nieprawidłowo sporządzali raporty bufetu,4) nie przechowywali dokumentacji bufetu zgodnie z obowiązującymi przepisami,przez co spowodowali niedobór w kwocie 91.305 zł na szkodę Wojewódzkiej Spółdzielni Spożywców "Społem" - Oddział w B., czym wyczerpali dyspozycję art. 218 § 1 k.k. - na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie umorzył, przejmując koszty postępowania w tej części na rachunek Skarbu Państwa;IV) przyjmując ponadto, że oskarżeni Halina B. i Lech S. w okresie i charakterze, jak opisano wyżej w pkt III, sprzedawali w powierzonym im bufecie kawiarni "S" w B. towar własny w postaci kawy naturalnej w ilości około 30 kg, winiaku "Luka" w liczbie 10 butelek oraz winiaku "Badel" - 0,5 l w liczbie 4 butelek, przez co wyczerpali dyspozycję art. 223 § 1 k.k. - na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy o amnestii postępowanie umorzył (...).Od tego wyroku wnieśli rewizje obrońcy oskarżonych oraz prokurator.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja prokuratora jest częściowo zasadna.Należy przede wszystkim podkreślić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia ustawowych wymagań określonych w art. 372 k.p.k. W istocie jest ono niejako tylko skrótem opisu przebiegu wypadków bez szczegółowego podania, w jakiej mierze sąd oparł się na zebranych i ujawnionych dowodach w sprawie i dlaczego nie uznał dowodów przeciwnych. Tak sporządzone w sposób ogólnikowy uzasadnienie wyroku nie pozwala sądowi rewizyjnemu na przeprowadzenie szczegółowej analizy zasadności rozstrzygnięć dokonanych przez sąd pierwszej instancji. Odnosi się to w szczególności do kwestii kompleksowości materiału dowodowego zebranego w sprawie i poddanego ocenie Sądu Wojewódzkiego. Dokonując przeglądu tego materiału, należy przede wszystkim zauważyć, że wyliczenia dokonane przez lustratora świadka Jana P. nie odpowiadają w pełni wymaganiom, jakie muszą być postawione ekspertyzie, a na podstawie których mogą być ustalone wysokości nadużyć. Wiele wyliczeń jest zbyt mało dokładnych (...)(...) Dokładne wyliczenia powinny jednocześnie stworzyć warunki do ustalenia stopnia rentowności kawiarni, co w żaden sposób nie powinno ujść z pola widzenia ani kierownictwa spółdzielni, ani też organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości.Nie sposób kwestionować poglądu wyrażonego w rewizji prokuratora co do problemu sfałszowania spisów remanentowych. Jest to zagadnienie bardzo istotne, może bowiem rzucić światło również na rzeczywisty charakter działalności oskarżonych. Należy jednak podkreślić, że w toku postępowania karnego nie poczyniono w stopniu dostatecznym ustaleń w tym zakresie, a przede wszystkim nie wyjaśniono, jakiej osobie i w jakim terminie oraz w jakich okolicznościach został doręczony duplikat spisu remanentowego w zarządzie spółdzielni w B. Analogicznie powinien być skontrolowany obieg tych dokumentów w zarządzie wojewódzkim. Te okoliczności powinny zostać dokładnie wyjaśnione, mogą bowiem wskazać, w jakim czasie i okolicznościach zostało dokonane sfałszowanie egzemplarzy spisowych. Niewyjaśnienie tych okoliczności jest poważnym mankamentem, w dużym stopniu utrudniającym przeprowadzenie właściwej oceny powstałych faktów.Na dokonanie rozstrzygnięcia pozwoli dopiero w sposób wszechstronnie zebrany i oceniony z wymaganą wnikliwością materiał dowodowy, wyczerpujące zaś, sporządzone w sposób prawidłowy uzasadnienie może stać się warunkiem ewentualnego przeprowadzenia kontroli rewizyjnej zasadności wyroku. Trudno natomiast zgodzić się z poglądami wyrażonymi w rewizji prokuratora co do kwestii podstawy prawnej odpowiedzialności za przechwytywanie marży należnej przedsiębiorstwu uspołecznionemu w drodze sprzedawania przez oskarżonych towaru własnego zamiast towaru przeznaczonego do sprzedaży w tym przedsiębiorstwie. Istota przestępstwa określonego z art. 223 k.k. polega na podstawieniu przez sprawcę zamiast towaru jednostki gospodarki uspołecznionej, w której pracuje, towaru własnego lub innej osoby i uzyskaniu w ten sposób nielegalnego zysku bez ponoszenia związanych z prowadzeniem handlu kosztów (uzyskanie zezwolenia, płacenie podatków, utrzymywanie lokalu itp.), przy jednoczesnym zmniejszeniu obrotu towarowego tej jednostki. Wskazuje na to również § 3 tegoż artykułu, który przewiduje surowszą odpowiedzialność karną, jeżeli sprawca uczynił sobie z popełnienia przestępstw określonych w § 1 lub 2 stałe źródło dochodu albo jeżeli dopuścił się przestępstwa w stosunku do mienia znacznej wartości (...).