IV KR 8/89

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia S. Godlewski.Sędziowie: M. Mizio (sprawozdawca), M. Czecharowski (sędzia SW - deleg.).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Słok.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 1989 r. sprawy Wiesława G. i innych, oskarżonych z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 210 § 1 k.k. oraz art. 168 § 2 k.k. i art. 156 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 13 czerwca 1988 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że: a) wyeliminował z kwalifikacji prawnej czynu opisanego w pkt I ppkt 1 wyroku art. 5 pkt 2 ustawy z dnia 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 101), uchylając orzeczenie o konfiskacie mienia;b) poprawił błędną kwalifikację prawną czynu opisanego w pkt I ppkt 1 wyroku z art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 210 § 1 k.k. - na art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 210 § 1 k.k.;c) uchylił orzeczenie o zarządzeniu podania wyroku do publicznej wiadomości (pkt V wyroku);2) w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 13 czerwca 1988 r. uznał oskarżonych Wiesława B., Dariusza G. i Jacka A. za winnych tego, że:1) w dniu 31 stycznia 1988 r. w P., działając wspólnie, doprowadzili Sewerynę M. do stanu bezbronności przez przewrócenie jej na ziemię i trzymanie rękami, po czym przeszukali jej garderobę w celu przywłaszczenia na jej szkodę pieniędzy, jednakże zamierzonego celu nie osiągnęli z uwagi na fakt, że nie posiadała ona pieniędzy;2) w czasie i miejscu - jak opisano wyżej w pkt 1 - działając wspólnie, przemocą polegającą na przewróceniu na ziemi; rozebraniu z garderoby, przytrzymywaniu za ręce i nogi oraz biciu rękoma po twarzy, a także zasłanianiu oczu i ust, wielokrotnie dokonali zgwałcenia Seweryny M., powodując przy tym obrażenia jej ciała, skutkujące rozstrój zdrowia na okres poniżej siedmiu dni.Za czyn opisany wyżej w pkt 1 Sąd Wojewódzki - na podstawie art. 11 § 1 k.k. w zw. z art. 210 § 1, art. 36 § 2 i 3, art. 40 § 1 k.k. oraz art. 5 pkt 2 ustawy z 10 maja 1985 r. o szczególnej odpowiedzialności karnej (Dz. U. Nr 23, poz. 10) - skazał każdego oskarżonego na 3 lata pozbawienia wolności, 50.000 zł grzywny, 3 lata pozbawienia praw publicznych i konfiskatę całości mienia.Natomiast za czyn opisany wyżej w pkt 2 - na podstawie art. 168 § 2 i art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 10 § 3 oraz art. 40 § 1 k.k. - skazał każdego oskarżonego na: 7 lat pozbawienia wolności i 7 lat pozbawienia praw publicznych.Jako kary łączne Sąd Wojewódzki wymierzył każdemu oskarżonemu po 7 lat pozbawienia wolności i po 7 lat pozbawienia praw publicznych.Ponadto zasądził po dwie nawiązki - każda po 10.000 zł oraz zarządził podanie wyroku do publicznej wiadomości (bez danych personalnych pokrzywdzonej) przez wywieszenie go na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy w M.Wyrok ten zaskarżyli obrońcy oskarżonych (...).Z wyjątkiem zarzutu dotyczącego kary dodatkowej konfiskaty mienia rewizje nie są zasadne (...).(...) Sąd Najwyższy uznał (art. 397 § 2 k.p.k.), że zaskarżony wyrok należy również skorygować w zakresie zarządzenia podania wyroku do publicznej wiadomości. Zachodzi bowiem w niniejszej sprawie kolizja między potrzebą społecznego oddziaływania wyroku a interesem pokrzywdzonej. Zagadnienie to nie zostało wyraźnie rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, chociaż Sąd ten poświęcił dużo uwagi sprawom o przestępstwa zgwałcenia (wytyczne z dnia 21 grudnia 1972 r. - OSNKW 1973, z. 2-3, poz. 18) i wzmożeniu ochrony interesów pokrzywdzonego w postępowaniu sądowym karnym (wytyczne z dnia 26 listopada 1976 r. - OSNKW 1977, z. 1-2, poz. 1) - a w ostatnim okresie wydał także uchwałę w składzie siedmiu sędziów - VI KZP 29/87 (OSNKW 1988, z. 1-2, poz. 2) poświęconą problematyce celowości orzekania kary dodatkowej podania wyroku do publicznej wiadomości w szczególny sposób.W tej uchwale Sąd Najwyższy m.in. wskazał, że dla ustalenia "interesu pokrzywdzonego" istotne znaczenie ma "charakter przestępstwa i rodzaj naruszonego nim dobra", że sąd przed zarządzeniem publikacji wyroku powinien rozważyć, czy podanie wyroku do publicznej wiadomości "leży w ogóle w interesie pokrzywdzonego, tj. czy spełni rolę środka dającego mu satysfakcję moralną lub przeciwnie - może przynieść mu szkodę chociażby w postaci krzywdy o charakterze moralnym" (np. w sprawach o przestępstwa zgwałcenia).Wymaganiom tym nie sprostał Sąd Wojewódzki, gdyż jak to wynika z uzasadnienia wyroku, orzekając tę karę wziął pod uwagę tylko "względy ogólnoprewencyjne", pomijając drugą priorytetową ustawową przesłankę - interes pokrzywdzonej (zgwałconej) lub przesłankę tę niewłaściwie interpretował. To ostatnie przypuszczenie wynika z tego, że Sąd nakazał "wyeliminowanie" z treści wyroku, który będzie umieszczony na tablicy ogłoszeń, "danych personalnych pokrzywdzonej." Zabieg ten nie może jednak doprowadzić do anonimowości kobiety zgwałconej przez oskarżonych, gdyż w konkretnych wiejskich warunkach mieszkańcy gminy, czytający wyrok na tablicy ogłoszeń w Urzędzie Gminy. nie kojarzyliby przecież pokrzywdzonej z żadną inną osobą niż Seweryna M., która nadal mieszka w tej samej miejscowości i w tym samym środowisku społecznym.Wypada w tym miejscu także przypomnieć, że Sąd Najwyższy w cytowanych wytycznych z dnia 26 listopada 1976 r. (ochrona interesów pokrzywdzonego) podkreślił (pkt 9), że istnieją ustawodawcy przy ustanawianiu w kodeksie karnym różnorodnych materialnoprawnych uprawnień pokrzywdzonego było stworzenie szerokich "możliwości łagodzenia pokrzywdzenia", a okoliczność, kto został pokrzywdzony przestępstwem (pkt 8), powinna mieć istotne znaczenie w szczególności - "dla wymiaru właściwej kary."Praktycznie więc rzecz biorąc, kara podania wyroku do publicznej wiadomości obróciłaby się na pewno swoim ostrzem przeciwko pokrzywdzonej, natomiast nie wiadomo i nie da się tego ustalić, czy rzeczywiście i w jakim stopniu oddziaływałaby pozytywnie na środowisko społeczne, któremu znany byłby wyrok, i na samych oskarżonych - zarówno w zakresie kształtowania świadomości i kultury prawnej, odstraszenia potencjalnych sprawców tego rodzaju przestępstw, jak i w zakresie wpływania na poziom etyczny i moralny środowiskowej społeczności.Doszłoby więc do tego, że ukarana zostałaby także osoba, która nie tylko nie popełniła przestępstwa, ale była jego ofiarą.W konkluzji - przedstawione względy dają podstawę do wyrażenia następującego poglądu:1. Kara dodatkowa podania wyroku do publicznej wiadomości - podobnie jak każda inna fakultatywna kara, będąca konsekwencją popełnionego przestępstwa, nie powinna wyrządzać dolegliwości osobie pokrzywdzonej tym przestępstwem, lecz musi być skierowana swoją cechą (właściwością) represyjną przeciwko sprawcy.2. W wypadku gdy występuje kolizja między potrzebą społecznego oddziaływania tej kary, a interesem pokrzywdzonej przestępstwem zgwałcenia - rozstrzygające znaczenie powinno mieć dobro pokrzywdzonej. Skazanie sprawcy nie może być jednocześnie "ukaraniem" ofiary jego przestępnego działania (...).