V KRN 113/66

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Dąbrowski. Sędziowie: M. Budzianowski, S. Dąbrowski, T. Krokosz, Z. Kubec, A. Pyszkowski (współsprawozdawca), R. Staszkiewicz (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Rother.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marii R. i Romana M., oskarżonych z art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej założonej przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego (na korzyść oskarżonych) od wyroku Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi z dnia 7 grudnia 1963 r. i zmieniającego go wyroku Sądu Najwyższego z dnia 1 października 1965 r., na podstawie art. 394-396, 400 § 2, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.zmienił obydwa zaskarżone wyroki w ten sposób, że w części dotyczącej oskarżonych Marii R. i Romana M. uchylił orzeczone w stosunku do nich kary grzywny (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego dla m. Łodzi zostali między innymi skazani:1) oskarżona Maria R. - na podstawie art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k. oraz art. 42 § 2 k.k. na 1 rok i 6 miesięcy więzienia oraz 20.000 zł grzywny za to, że w okresie od lutego do sierpnia 1960 r. w K. i Ł. wręczyła Wiktorowi R., b. kierownikowi do spraw technicznych Spółdzielni Inwalidów w K., około 8.000 zł w związku z urzędowaniem;2) oskarżony Roman M. - na podstawie art. 293 k.k. w związku z art. 290 § 1 k.k. oraz art. 42 § 2 k.k. na 2 lata więzienia i 30.000 zł grzywny za to, że w okresie od lutego 1959 r. do sierpnia 1960 r. w Ł. i K. wręczył Józefowi H., prezesowi Spółdzielni Inwalidów w K., oraz Wiktorowi R., kierownikowi do spraw technicznych wspomnianej Spółdzielni, łącznie nie mniej niż 20.000 zł w związku z urzędowaniem.Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu rewizji oskarżonych, wyrokiem z dnia 1 października 1965 r. zmienił powyższy wyrok Sądu Wojewódzkiego w Łodzi w części dotyczącej wymiaru kary w ten sposób, że:a) wykonanie kar pozbawienia wolności zawiesił warunkowo obojgu skazanym na okres 4 lat,b) złagodził kary grzywny oskarżonej Marii R. do 8.000 zł, a oskarżonemu Romanowi M. do 20.000 zł.Od powyższych wyroków Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego założył rewizję nadzwyczajną na korzyść oskarżonych.Rewizja nadzwyczajna Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, zarzucając zaskarżonym wyrokom obrazę art. 42 § 2 k.k. przez wymierzenie oskarżonym kar grzywny, mimo że nie działali oni z chęci zysku, wnosi o zmianę powyższych wyroków w zakresie wymiaru kary przez uchylenie orzeczenia o wymiarze kary grzywny oskarżonym Marii R. i Romanowi M. oraz o stosowną zmianę orzeczenia co do kosztów sądowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja nadzwyczajna jest zasadna.Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego, podzielił on pogląd Sądu Wojewódzkiego, że oskarżona Maria R. wręczyła łapówkę Wiktorowi R. w zamian za niezwolnienie jej z pracy w Spółdzielni, a oskarżony Roman M. wręczył łapówkę w zamian za przyjęcie go do pracy w Spółdzielni i powierzenie mu stanowiska brygadzisty. Sąd Najwyższy doszedł również do wniosku, że oskarżeni Maria R. i Roman M. zostali zmuszeni przez oskarżonych Wiktora R. i Jana H. do opłacania się przy przyjęciu do pracy i później, bo bali się zwolnienia, a zatem nie dawali łapówek dobrowolnie. Świadczy o tym także afera łapownicza prezesa Spółdzielni Jana H., który wytworzył tam specyficzną atmosferę. Na tle tej atmosfery oskarżeni byli tylko przestępcami przypadkowymi na skutek zetknięcia się z inicjatywą łapówkarską Wiktora R. i Jana H. oraz w związku z tym, że zależało im na pracy.Z powyższych wywodów wynika, że Wiktor R. i Jan H. żądali łapówek z własnej inicjatywy i nawet wymuszali je od oskarżonych.Uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego zawiera w dalszej części wywody przeczące powyższym stwierdzeniom, a mianowicie, że udzielenie przez oskarżonych Marię R. i Romana M. łapówek nie nastąpiło "na żądanie", gdyż zaprzeczali oni faktom dawania łapówek, a działanie ich nie było zabieganiem o pracę w ogóle, lecz o "określone i korzystne dla nich warunki pracy", co w świetle doświadczenia życiowego oznacza, iż oskarżeni ci działali z chęci zysku.Z tym ostatnim poglądem trudno się zgodzić nie tylko ze względu na to, że jest sprzeczny z poprzednimi wywodami tego samego wyroku, ale także ze względów zasadniczych.Skoro korzyść, jaką osiąga sprawca przestępstwa z art. 290 k.k., jest bezprawna i dążność do jej osiągnięcia może wynikać tylko z chęci zysku, to udzielenie łapówki w zamian za uzyskanie pracy, jako zmierzające do osiągnięcia korzyści prawnych i zgodnych z interesem społecznym, nie może wypływać z pobudek ocenianych ujemnie. Jest przy tym bez znaczenia, czy udzielający łapówki ubiega się o pracę na stanowisku mniej lub więcej dogodnym i korzystnym, albowiem wynagrodzenie, a nawet przy najlepszych warunkach pracy, jest tylko należnym ekwiwalentem za wniesiony wkład pracy i nie zawiera w sobie znamion korzyści bezprawnej. Udzielenie łapówki za "korzystne warunki pracy" nie oznacza zatem dążenia do przysporzenia sobie nienależnych korzyści i nie może się opierać ani na chęci zysku, ani też na innych niskich pobudkach.Podkreślić też należy, że wyodrębnienie i rozdzielenie pojęć "pracy w ogóle" i "warunków pracy" oraz posłużenie się tym abstrakcyjnym podziałem jako kryterium do oceny pobudek działania osoby udzielającej łapówki w zamian za uzyskanie pracy - jest dowolnością nie dającą się niczym uzasadnić. Doświadczenie życiowe uczy, że każda praca wiąże się zawsze z konkretnymi jej warunkami i inaczej nie można sobie jej wyobrazić. Oskarżeni ubiegali się o pracę w rozumieniu realnym, a więc w określonych warunkach, a określonych i odpowiadających im stanowiskach. Wynagrodzenie, jakie pobierali (bądź mieli pobierać), stanowiło tylko ekwiwalent za ich wkład pracy i nie zawierało żadnych nienależnych im korzyści. Udzielanie przez nich łapówek następowało przy tym nie tylko na żądanie, ale nawet pod wpływem wywieranej na nich presji i szczególnych metod wymuszania. Nie ma więc żadnych podstaw do uznania, że działali z chęci zysku. Tylko wówczas można by mówić o działaniu z chęci zysku, gdyby oskarżeni przez wręczenie łapówek dążyli do osiągnięcia nielegalnych dochodów, np. w drodze pracy zleconej nie ujawnionej w Wydziale Finansowym. Na postawienie tego rodzaju zarzutu brak jednak dowodów w sprawie.Z powyższych względów Sąd Najwyższy uznał, że wymierzenie oskarżonym Marii R. i Romanowi M. kar grzywny nastąpiło z obrazą przepisu art. 42 § 2 k.k., i dlatego orzekł jak w sentencji.