VI KO 2/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Z. Opuszyński. Sędziowie: A. Bachrach (sprawozdawca), J. Potępa (współsprawozdawca), P. Ławacz, M. Stępczyński, T. Majewski, W. Ostrowski. Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Julii N. oskarżonej z art. 255 § 1 k.k., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. uchwalił przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Krakowie kwestie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:1."Czy w świetle przepisu art. 11 § 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) prezes sądu wojewódzkiego może na zasadzie art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego zarządzić rozpoznanie przez jednego sędziego rewizji wniesionej od wyroku sądu powiatowego, wydanego w trybie uproszczonym przed dniem 8 grudnia 1960 r. w sprawie o przestępstwo z art. 255 k.k.?"2."Czy w sprawach z oskarżenia prywatnego, w których postępowanie wszczęto przed dniem 8 grudnia 1960 r., stosuje się przepisy art. 13 wymienionej ustawy z 2 grudnia 1960 r., w szczególności - czy należy umorzyć postępowanie, jeżeli pokrzywdzony wniósł akt oskarżenia lub złożył zryczałtowaną równowartość kosztów postępowania (art. 435 § 2 k.p.k.) po upływie trzech miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o osobie sprawcy?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1)Art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o zmianie przepisów postępowania karnego upoważnia prezesa sądu wojewódzkiego do zarządzenia, aby rewizja w sprawie rozpoznawanej przez sąd powiatowy w trybie uproszczonym była rozpoznana przez sąd wojewódzki w składzie jednego sędziego.Art. 11 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. o sprawach z oskarżenia prywatnego (Dz. U. Nr 54, poz. 308) określa w § 2 szczególny sposób postępowania w sprawach prywatnoskargowych o przestępstwo z art. 255 k.k., a w § 3 określa skład sądu pierwszej instancji w tychże sprawach z udziałem ławników.Rozważenia tedy wymaga kwestia, czy ten szczególny przepis zawarty w art. 11 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. znosi tryb uproszczony w sprawach prywatnoskargowych o przestępstwo z art. 255 k.k. i przywraca dla tych spraw reguły zwykłego postępowania przed sądem pierwszej instancji, czy też zmiany tej nie wnosi.Na pytanie to należy odpowiedzieć, że ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. ani w sposób wyraźny, ani dorozumiany nie znosi postępowania uproszczonego w rzeczonej kategorii spraw. Żadna z wniesionych przez tę ustawę zmian nie koliduje z zasadami postępowania uproszczonego, a całość ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. nie uzasadnia domniemania, że intencją ustawodawcy było odstąpienie w sprawach prywatnoskargowych o przestępstwa z art. 255 k.k. od trybu uproszczonego.Dyspozycja wyrażona w art. 11 § 3 omawianej ustawy wtedy tylko uzasadniałaby twierdzenie, że kolegialne rozpoznawanie sprawy przez sąd powiatowy ipso facto znosi postępowanie uproszczone, gdyby twierdzenie to było słuszne przy stanie prawnym istniejącym przed 2 grudnia 1960 r. Na podstawie bowiem art. 6 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. również dopuszczalne było (i pozostaje) rozpoznawanie w trybie uproszczonym spraw przez skład kolegialny (z udziałem ławników). Nie uzasadnia to jednak de lege lata tezy, że postępowanie toczy się wtedy w trybie zwykłym.W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że wynikający z dyspozycji art. 11 § 3 trzyosobowy skład sądu ustanowiony jest dla spraw o przestępstwa z art. 255 k.k. rozpoznawanych zarówno w trybie zwykłym (art. 5 § 4 in fine ustawy z dnia 20 lipca 1950 r.), jak i w trybie uproszczonym, wobec czego przepis ten nie uchyla działania art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r.Inną kwestią jest to, czy i w jakim zakresie prezesi sądów wojewódzkich korzystać będą z uprawnienia wynikającego ze wspomnianego art. 4 w sprawach rozpoznanych przez sąd powiatowy w składzie kolegialnym. Rozpoznawanie spraw w takim składzie łączy się z supozycją, że nie są to sprawy tak proste jak te, które podlegają rozpoznaniu w składzie jednego sędziego. Powyższe przypuszczenie potwierdza to, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. kolegialny skład sądu w postępowaniu uproszczonym miał charakter wyjątkowy (art. 6 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r.), obecnie zaś pozbawiony jest on wprawdzie tego charakteru wyjątkowego w sprawach z art. 255 k.k. rozpoznawanych w trybie uproszczonym, lecz ustawa z dnia 2 grudnia 1960 r. przewiduje "odsiew" spraw prywatnoskargowych z art. 255 k.k. przed rozprawą główną (art. 11 § 1).2)Przewidziany w art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. termin ma charakter swoisty, albowiem nie jest on ani terminem "zawitym" (który w określonych warunkach może być przywrócony), ani terminem przedawnienia roszczenia karnego do osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa. Jest to termin przedawnienia skargi (prekluzja procesowa) i analogii do niego w prawie karnym procesowym należy poszukiwać w normie art. 397 k.p.k., ograniczającej skutki nadzwyczajnej rewizji na niekorzyść oskarżonego założonej po upływie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. I ten termin nie ma ani charakteru przedawnienia, ani charakteru terminu zawitego (por. postanowienie z dnia 23 września 1950 r. K. 1050/50 - ZO 15/51).Ustanowienie terminu trzymiesięcznego jako terminu ostatecznego do wniesienia skargi pozostaje bez wpływu na istnienie terminu przedawnienia określonego w art. 86 lit. c) k.k. Każdy z tych terminów biegnie bowiem po odmiennym torze. Jeżeli np. pokrzywdzony występkiem z art. 255 k.k. dowie się o osobie sprawcy po upływie pięcioletniego okresu przedawnienia lub dowiedziawszy się na miesiąc przed upływem tego terminu, nie wniesie skargi do kresu przedawnienia, to wówczas utraci on prawo do swego roszczenia karnego, a co za tym idzie - i do skargi karnej, mimo nieprzekroczenia terminu trzymiesięcznego z art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r.Jak z powyższego wynika, art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. przewiduje ograniczenie ścigania karnego ze względu na upływ oznaczonego w nim czasu, nie zaś ograniczenie odpowiedzialności karnej ze względu na upływ czasu (przedawnienie).Artykuł 2 k.k. przewiduje stosowanie ustawy względniejszej dla oskarżonego z punktu widzenia jego odpowiedzialności karnej, natomiast nie dotyczy ustaw względniejszych dla oskarżonego z punktu widzenia jego uprawnień lub sytuacji procesowych. W zakresie prawa procesowego obowiązuje zasada działania wstecznego, lecz jedynie w stosunku do czynności procesowych, które nie zostały jeszcze przedsięwzięte.Skoro jednak pytanie dotyczy sytuacji odmiennej, a mianowicie takiej, w której czynność procesowa (złożenie skargi) dokonana została przed wejściem w życie nowej ustawy (z dnia 2 grudnia 1960 r.) i zgodnie z obowiązującym wówczas stanem prawnym, to czynność ta została dokonana prawidłowo i rodzi związane z nią skutki prawne.Z wywodu powyższego wynika, że jeśli skarga prywatna wniesiona przed wejściem w życie art. 13 ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. pozostawiona była bez biegu z powodu niewniesienia zryczałtowanej równowartości kosztów postępowania (art. 435 k.p.k.), to pokrzywdzony traci prawo skargi, jeżeli w ciągu 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy z dnia 2 grudnia 1960 r. nie spowodował biegu skargi przez wniesienie wspomnianej wyżej opłaty.